رجب؛ ماه ولایت

رجب؛ ماه ولايت

حجت‌الاسلام انصار شيخياني روحاني مستقر روستاي گورک کله بندي

هفتمين ماه قمري رجب نام دارد که نبايد فضيلت آن را به بوته فراموشي سپرد زيرا در ميان ماههاي دوازده‌گانه تنها و بدون ائتلاف با ماههاي ديگر از حرمت و قداست‌ برخوردار است، در واقع چهار ماه در قرآن کريم با تعبير «حرم‌» (1) يعني برخوردار از حرمت‌ياد شده است که يکي از آنها فرد است که رجب نام دارد و در آن قتال و کشتار حرام است. رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرموده‌اند: «رجب ماه بزرگ خداست و هيچ ماهي در حرمت و فضيلت‌به پايه آن نمي‌رسد و قتال با کافران در اين ماه حرام است، آگاه باشيد که رجب ماه پروردگار است و شعبان ماه من و ماه رمضان ماه امت من است و اگر کسي در ماه رجب حتي يک روز روزه بدارد خدا را از خود خشنود ساخته و خشم الهي از او دور مي‌گردد. » (2)
امام هفتم (عليه السّلام) فرموده‌اند: رجب نام نهري است در بهشت که از شير، سفيدتر و از عسل، شيرين‌تر است; هر کس يک روز از آن را روزه بدارد خداوند از آن نهر به او بياشامد. (3) از امام صادق (عليه السّلام) نقل شده که حضرت محمد (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرمود: رجب ماه استغفار امت من است، پس در اين ماه طلب آمرزش کنيد که خداوند آمرزنده و مهربان است و رجب را «اصب‌» مي‌گويند زيرا که رحمت‌خداوند در اين ماه بر امت من بسيار ريخته مي‌شود پس بسيار بگوئيد استغفر الله و اسئله التوبة (4).
اعراب وقتي که درياها مواج مي‌شد، رودها جاري مي‌گرديد و درختان رشد و نمو مي‌کرد مي‌گفتند موسم رجب است و آن را تعظيم مي‌نمودند و طي آن از جنگ و خونريزي اجتناب مي‌نمودند و «رجبته ترجيبا» به معناي بزرگداشت است و اين ماه را به «مضر» اضافه مي‌کردند و مي‌گفتند: «رجب مضر» زيرا قبيله «مضر» بيش از ساير قبايل به اين ماه حرمت مي‌نهادند. (5) در روايات منقول از پيامبر اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) و اهل بيت (عليهم السّلام) نام هايي براي «رجب‌» ذکر شده است از جمله آنها «رجب الفرد الاصب‌» است، زيرا در اين ماه رحمت الهي همچون باراني که از آسمان مي‌آيد بر بندگانش فرو مي‌ريزد، به اين ماه «اصم‌» هم گفته‌اند زيرا از نظر فضيلت کمتر ماهي به آن مي‌رسد و حتي در زمان جاهليت مورد تعظيم و احترام اعراب بوده و حرمت آن را نگه مي‌داشته‌اند. رجب به «شهر الاستغفار» هم معروف است زيرا در اين زمان عباد خداوند با طلب آمرزش و مغفرت از سيئات فاصله مي‌گيرند و به رحمت الهي نزديک مي‌شوند و در واقع در اين جويبار روح و روان خويش را از هرگونه آلودگي منزه ساخته و رذائل و خباثت‌ها را از قلب خود مي‌زدايند، در برخي منابع روايي اين ماه را «شهر اميرالمؤمنين (عليه السّلام)» ناميده‌اند يعني ماه ولايت زيرا در سيزدهم رجب ولادت آن امام متقين و پيشواي پرهيزگاران روي داده است همچنان که شعبان را ماه رسول خدا (صلّي الله عليه و آله و سلّم) و رمضان را ماه خدا گفته‌اند، رجب را «حبل الهي‌» نيز ناميده‌اند، زيرا ريسمان رحمت الهي و لطف ربوبي براي بندگان از عالم ملکوت آويخته مي‌شود تا هر کس بخواهد توسط آن به مقام قرب راهي يابد، (6) از خاتم رسولان روايت‌شده است: خداوند را در آسمان هفتم فرشته‌اي به نام «داعي‌» است، هرگاه ماه رجب فرا برسد در تمامي ليالي آن از آغاز تا بامداد اين ملک چنين ندا مي‌دهد: ذاکران، مطيعان، مستغفران، توبه جويان، مژده، مژده، بشارت، بشارت، من مانوس با کسي هستم که با من همنشين شود و مطيع کسي هستم که از من پيروي کند، بخشنده آنم که از من طلب بخشش کند، ماه من است و بنده، بنده من و رحمت، رحمت من است، هر کس مرا در اين ماه بخواند او را اجابت مي‌کنم و هر فردي که از من چيزي بخواهد خواسته‌اش را برآورده مي‌نمايم، هر کس از من راه بخواهد، هدايتش مي‌نمايم، اين ماه را رشته پيوند ميان خود و بندگانم قرار داده‌ام، هر که بدان دست‌يازد، به من رسد. (7)

اوقات مراقبت
ماه رجب حاوي ارزشهايي معنوي و فوايد ملکوتي است که متاسفانه به تدريج‌سنت‌حسنه توجه به قداست ايام سال در نزد مردم کم مي‌شود و رو به تحليل مي‌رود، در گذشته در زندگي مردم و بخصوص اهل ايمان و تقوا اين آداب روحاني جاري و ساري بود و کودکان و فرزندان با انس نسبت‌به چنين مواقعي تربيت مي‌شدند و طراوت و عطر اذکار و عبادات و مراسم معنوي ماه رجب با رگ و پوست‌خانواده‌ها عجين مي‌گشت، اصولا اين که دارد ماه رجب فرا مي‌رسد مشخص بود، گويي به استقبال آن مي‌رفتند و براي چنين موسمي لحظه شماري مي‌کردند، براي رؤيت ماه در شب اول مي‌کوشيدند و اهل محل با شادماني ضمن احوالپرسي عادي تاکيد مي‌کردند ماه رجب آمد، اعمالش را بجا آوريد. در واقع ماه رجب و شعبان مقدمات و پيش درآمدهاي ماه مبارک رمضان هستند. استاد شهيد آية الله مرتضي مطهري ذيل تفسير سوره ملک مي‌گويد: «ما که بچه بوديم در منزل خود ما - من از هفت و هشت‌سالگي کاملا يادم است - اصلا اين که ماه رجب دارد مي‌آيد مشخص بود، مي‌گفتند يک هفته به ماه رجب مانده... سه روز مانده، امشب احتمالا اول ماه رجب است‌برويم براي استهلال در مسجد که جمع مي‌شدند همه صحبت‌ها از آمدن ماه رجب بود... من از بچگي اين را مي‌ديدم، مرحوم ابوي ما و مرحوم والده ما غير از اول و آخر ماه رجب و غير از ايام البيض، نج‌شنبه‌ها و جمعه‌ها روزه بودند و بلکه مرحوم ابوي ما در بعضي از سال‌ها دو ماه رجب و شعبان را پيوسته روزه مي‌گرفتند و به ماه مبارک رمضان متصل مي‌کردند... اصلا اين ماه، ماه استغفار و توبه وعبادت است... » (8)
پوينده طريق بندگي و سالک راه ملکوت و رهسپار وادي معرفت و چشم انتظار بهار طاعت و مشتاق دعا و مناجات و مسئلت که شير روز و زاهدي در دل ظلمت است و با اقليم توحيد آشنايي دارد و از جام محبت و دلدادگي جرعه هايي جانبخش نوشيده و طالب قرب، کرامت، تعالي و فضيلت است گاه رسيدن پربرکت‌سال همچون رجب، شعبان و رمضان همچون انسان هايي تشنه و مشتاق در انتظار گمشده آشناي خود در اين مواقع بسر مي‌برد تا از آب گوارا و نوشين حيات و معنويت‌سيراب شده و روح و روان خود را جاني نوين و طيب و طاهر ببخشد و با نظافت‌خانه دل و آراستن درون، خود را براي ميهماني خدا و درک ليلة‌القدر ماه مبارک مهيا کند. آنان که در وادي مراقبه و شهود در محضر خداي متعال گام برمي‌دارند چه خوب قدر چنين ايامي را مي‌دانند و بسيار سخت‌تر و هوشيارتر و جدي‌تر از دنياطلبان که به دنبال آن هستند تا مبادا سودي فاني و متاعي ارزاني از اين نشئه از دستشان بيرون رود، مراقبند تا نکند نفعي باقي و تجارتي راقي براي آخرت، از کفشان ربوده گردد که زيان و نقصان را در اين مي‌بينند از اين روست که حضرت امام خميني در چنين مناسبت هايي عنايت افزونتري به خلوت و انس با خداي بي‌همتا و دوري از اغيار و کثرت اين ديار نشان مي‌دادند.
بر کسي که مي‌خواهد به تصفيه درون بپردازد لازم است که براي دستيابي به خرسندي خداوند تمامي توش و توان خود را به کار گيرد و براي خالص نمودن اعمال و احوال خويش و مصون نگه داشتن آنها از هر گزندي، در ايام ماه رجب مبادرت ورزد که اگر بنده‌اي به اندک عملي به اين شيوه و با اين خصوصيات توفيق يابد او را کفايت مي‌کند زيرا پاداشي که پروردگار براي عمل ناب و عاري از آلودگي خودخواهي و شرک و نفاق، در نظر گرفته از حساب و شماره بيرون است.

عروج معنوي
نماز راستين و نيز باطن اين عبادت به روح آدمي صعود مي‌دهد چنانچه در منابع روايي نماز معراج مؤمن معرفي شده است اما بجا آوردن اين فريضه در ماه رجب ترقي معنوي آدمي را مضاعف مي‌سازد و موجب مي‌شود که او با موفقيت افزون‌تري از نردبان آسمان بالا رود و با عرشيان و قدسيان مانوس گردد، رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرمود: هر کس در ماه رجب شصت رکعت نماز به جاي آورد، هر شب دو رکعت و در هر رکعت‌يک بار حمد و سه بار قل يا ايها الکافرون و يک بار قل هو الله احد را بخواند و پس از سلام دستها را بالا ببرد و دعايي را که سفارش شده زمزمه کند. (9) پس از اقامه اين نمازها سزاوار است که تا وقت فرارسيدن نماز شب به اموري بپردازد که با حال روحي او انطباق داشته باشد و آن گاه نماز شب به جاي آورد و پس از رکعت هشتم به سجده رود و در اين حال دعايي را که در کتاب اقبال الاعمال به نقل از امام معصوم (عليه السّلام) آمده بخواند و از مضامين آن غافل نماند و پس از نماز وتر نيز دعايي را که در ماخذ ياد شده درج شده زمزمه کند. (10)
سيد بن طاووس در کتاب معروف خود، اقبال الاعمال، از رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) روايت کرده که آن حضرت فرموده‌اند هر که در ماه رجب يک روز روزه بدارد و چهار رکعت نماز گزارد و دررکعت اول صد مرتبه آية‌الکرسي و در رکعت دوم دويست مرتبه قل هو الله احد، مرگش فرا نخواهد رسيد تا آن که جاي خود را در بهشت مشاهده کند و يا برايش اين جايگاه رفيع را ببينند. (11)

تمرين تزکيه
فضيلت‌ها و ثواب هايي که براي روزه داري در ماه رجب ذکر شده آنقدر زياد و قابل عنايت است که غفلت از آن با خسراني مبين توام است، ابن بابويه (شيخ صدوق) به سند معتبر از سالم روايت کرده که گفت: به محضر امام صادق (عليه السّلام) مشرف شدم در حالي که چند روز به اواخر ماه رجب مانده بود، چون نظر آن حضرت بر من افتاد، فرمودند: آيا در اين ماه روزه گرفته‌اي؟ عرض کردم: نه، فرمودند آنقدر ثواب را از دست داده‌اي که اندازه‌اش را جز خداوند نمي‌داند همانا اين ماهي است که خداوند آن را بر ايام ديگر فضيلت داده و حرمت آن را عظيم نموده و براي روزه داران آن کرامتش را واجب گردانيده است، عرض کردم: يابن رسول الله (صلّي الله عليه و آله و سلّم) اگر در اوقات باقي مانده روزه بدارم آيا به برخي از ثواب‌هاي روزه داران مي‌رسم؟ فرمودند: اي سالم، هر کس يک روز از آخر اين ماه را روزه بدارد خداوند او را از شدت سکرات مرگ، هراس بعد از موت و از عذاب قبر مصون گرداند، و کسي که دو روز آخر رجب را صائم باشد بر صراط به سهولت عبور کند و آن فردي که سه روز از آخر اين ماه را روزه بدارد از وحشت روز قيامت و از هول و هراس آن روز ايمن گردد و مجوز بيزاري از آتش دوزخ را به وي بدهند. (12) حضرت امام کاظم (عليه السّلام) فرموده‌اند: هر کس يک روز از ماه رجب را روزه بدارد آتش جهنم از او فاصله مي‌گيرد و هر کس سه روز آن را روزه بگيرد بهشت‌بر او واجب مي‌شود. (13) و در روايتي ديگر از رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) نقل شده که هر کس تمامي روزهاي رجب را روزه بدارد سروش آسماني چنين مژده‌اش مي‌دهد: بنده خدا گذشته هايت همه بخشوده شد، اينک کار خويش را از نو شروع کن... در فرازي از اين روايت آمده است که از آن حضرت پرسيدند اگر کسي به هر عذر پذيرفته‌اي نتواند آن را روزه دارد از چه راهي مي‌تواند به چنين پاداشي دست‌يابد؟ فرمود: اگر به جاي هر روزه ناني صدقه دهد به همين پاداش بلکه بيش از آن خواهد رسيد، ثوابي که اگر همه آسمانيان و اهل زمين براي اندازه‌گيري آن اجتماع کنند حتي يک دهم آن را نمي‌توانند احصي کنند. (14)
متفکر شهيد آية الله مطهري خاطر نشان نموده است: يادم است در ماه مبارک رجب در سال 1321 ه. ش - که تابستان بود و به اصفهان رفته بوديم - مي‌رفتيم به درس آقاي حاج آقا رحيم ارباب... که از بزرگان هستند من اين ذکر را اول بار از اين مرد شنيدم (ذکري که در سطور بالا آن را درج کرديم)، مي‌ديدم که خيلي کند صحبت مي‌کند و ا ذکار را بالخصوص خيلي با تاني و حضور قلب مي‌گويد... مي‌ديدم اين مرد مرتب اينها را مي‌گفت، چون پيرمرد بود و نمي‌توانست روزه بگيرد آن را با اين (ذکر) جبران مي‌کرد و باز يادم نمي‌رود که در همان سال‌ها روز بيست و پنجم رجب بود... ما در مدرسه نيماورد اصفهان بوديم، بعد از ظهر بود، خوابيده بوديم، از خواب که بيدار شديم يک وقت صداي مرحوم حاج ميرزا علي آقا شيرازي (15) را شنيدم، ما در آن مدرسه غريبه بوديم، به‌عنوان تابستان رفته بوديم ولي طلبه‌هاي آن مدرسه به دفعات از ايشان خواهش کرده بودند، آمده بود براي طلبه‌ها موعظه مي‌کرد و بعد هم ذکر مصيبت، حديث دارد که در قيامت فرياد مي‌کشند: «اين الرجبيون‌» رجبيون کجايند! اين مرد با همان آهنگي که داشت و با آن حال و روحي که داشت اين تعبير را به کار برد: آن وقتي که بگويند: اين الرجبيون و ما در پيشگاه پروردگار شرمسار باشيم در ماه رجب هيچ چيز نداشته باشيم و اصلا جزء رجبيون شمرده نشويم، چه خواهيم کرد؟ غرض اين است: اين ماه، ماه استغفار و عبادت و روزه است و اين سنت‌ها در ميان ما به کلي دارد فراموش مي‌شود، ماه رجب مي‌آيد بزرگهايمان [متوجه نمي‌شوند] تا چه رسد به بچه‌ها کم کم اگر به بچه‌ها بگوئيم ماههاي قمري را از محرم تا ذي الحجه بشمار نمي‌توانند، اصلا فراموش مي‌کنند که چنين ماههايي هم وجود داشتها است، ولي به هر حال تکليف هرگز از ما ساقط نمي‌شود. (16)
از اعمال مهم و ارزشمند ماه رجب خواندن اذکار و ادعيه‌اي است که از سوي معصومين روايت گرديده است. به پيروي از امام سجاد (عليه السّلام) در همه اين ماه در سجده‌ها خواندن دعاي: عظم الذنب من عبدک فليحسن العفو من عندک تاکيد شده است و نيز هر صبح و شام پس از هر نماز خواندن دعاي: يا من ارجوه لکل خير... توصيه گرديده است فضيلت زيارت خانه خدا و زيارت قبور اهل بيت (عليهم السّلام) خصوصا زيارت حضرت امام‌رضا (عليه السّلام) در ماه رجب بسيار زياد است. (17) شيخ مفيد گفته است: عمره رجبيه فضيلت‌بسياري دارد و در فضائل آن روايات فراوان وارد شده است، امام صادق (عليه السّلام) فرمودند: عمره بر مردم واجب است مثل حج و افضل عمره، عمره رجب است. (18) هم چنين خواندن زيارت امام حسين (عليه السّلام) در آغاز و ميان اين ماه توصيه شده است (19) در چند روايت نيز بيان شده که زيارت امام رضا (عليه السّلام) در ماه رجب است.
دعاي رجبيه از جمله ادعيه کوتاه و مختصر، اما عميق و پرمعناست که از ناحيه مقدسه امام مهدي (عج) صادر شده است امام عصر در آغاز توقيع شريف خطاب به ابوجعفر محمد بن عثمان بن سعيد - نايب خاص آن حضرت - دستور فرمودند که شيعه در هر روز از ايام ماه رجب اين دعا را بخواند. (20) زيارت رجبيه نيز از ناحيه مقدسه حضرت حجة بن حسن عسکري صادر شده و شيخ طوسي از ابوالقاسم حسين بن روح - نايب خاص حضرت مهدي (عج) - روايت کرده که فرمود زيارت کن در مشهد هر امامي که باشي آن پيشوا را در ماه رجب به اين زيارت. (21)

فرازهاي فضيلت
شب اول ماه رجب بسيار شريف است و از حضرت رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) روايت‌شده که هر که درک کند اين ماه را، و در اول، وسط و آخر آن غسل کند، از گناهان بيرون مي‌آيد، زيارت حضرت امام حسين (عليه السّلام) هم توصيه شده و نيز اقامه بيست رکعت نماز، بعد از نماز مغرب به ترتيبي که در کتب ادعيه ذکر شده نيز مورد تاکيد قرار گرفته و شيخ طوسي در «مصباح المتهجد» روايت کرده است از ابوالبختري وهب بن وهب از امام صادق (عليه السّلام) از جدش حضرت علي (عليه السّلام) که آن امام را خوش مي‌آمد که خود را در چهار شب در حال احياء نگه دارد که يکي از آن شب‌ها، اولين شب رجب بود، خواندن دعاهاي ويژه به هنگام ديدن ماه رجب چيزي است که درباره آن سفارش شده است، بجاست که سالک طريق حق در اين دعا شعبان و رمضان را هم به ياد آورد و از خداوند بخواهد تا او را آمادگي و توانايي بدهد تا آن دو ماه را به شايستگي پذيرا شود و حق آنها را ادا کند. (22) روزه گرفتن در اولين روز اين ماه نيز ثواب بسياري دارد و روايت‌شده که حضرت نوح (عليه السّلام) در اين روز به کشتي سوار گرديد و دستور داد کساني که با او همراهند روزه بگيرند، علاوه بر آن به جاي آوردن نماز سلمان و خواندن دعاهايي ويژه که در کتاب «اقبال الاعمال‌» آمده است، از مهمترين اعمال اين روز است.
اگر نخستين شب رجب، شب جمعه باشد «ليلة الرغائب‌» نام دارد که سزاوار است اعمال آن به جاي آورده شود، از مصطفاي پيامبران حضرت محمد (صلّي الله عليه و آله و سلّم) روايت‌شده که آن حضرت فرمودند از نخستين شب جمعه رجب غافل نمانيد که فرشتگان آن را ليلة‌الرغائب ناميده‌اند، آنگاه که يک سوم اين شب سير مي‌شود ملائکه در کعبه و اطرافش اجتماع مي‌کنند در اين حال خداوند بدانان فرمايد: فرشتگان من چه خواسته‌اي داريد؟ جواب مي‌دهند: تقاضاي ما اين است که بر روزه داران رجب ببخشايي، خداوند مي‌فرمايد: بخشيدم. رجب طلايه‌دار انس و محبت‌با خداي يکتاست و حضرت امام محمد باقر (عليه السّلام) طليعه آن ماه خجسته، آفتاب دين ودانش از مطلع رجب جان افسردگان خاکي را گرمي روحاني مي‌افزايد، کيست که با ماه رجب انسي داشته باشد و پنجمين فروغ امامت را نشناسد و کيست که امام رجب را اقتدا کرده باشد و ماه امام را درنيافته باشد، در روز جمعه نخستين روز ماه رجب سال 57 هجري کودکي در مدينه ديده به جهان گشود که او را محمد ناميدند و ابوجعفر کنيه و باقرالعلوم لقبش بود و به هنگام تولد او هاله‌اي از شکوه و عظمت اين نوزاد نوراني را فرا گرفت. (23)
در روز سوم رجب سال 254 هجري حضرت امام هادي (عليه السّلام) پس از 33 سال مجاهدت علمي و فرهنگي و صيانت از ديانت در حالي که 41 سال و چند ماه از عمر بابرکتش مي‌گذشت‌با دسيسه معتز عباسي توسط سم به شهادت رسيد و پس از آن که امام عسکري (عليه السّلام) بر پدر خود نماز گذارد پيکر پاک آن حضرت در خانه‌اش در سامرا دفن گرديد که بارگاه مبارکشان در نهايت‌بلندپايگي و درخشندگي تا امروز به آسمان فخر مي‌فروشد. (24)
نسيم صبح جمعه دهم رجب سال 195 هجري مي‌وزد و مشعلي دوباره در راهبري عاشقان ولايت گشوده مي‌شود، حياتي سراسر بخشش و کرامت جهان را در بر مي‌گيرد و جوادالائمه آن چراغ عالم‌افروز تقوا و احسان بر عرصه جهان قدم مي‌نهد، گويي که تمام کائنات به اين وجود ملکوتي حسرت مي‌برند و ملائکه براي تماشاي سيماي سرشار از معنويت او صف بسته‌اند، جلوه‌اي از اشراق انوار هدايت‌بر طالبان کمال پرتو افشاني مي‌کند چه اين که نوري از درون نوري ديگر پديد آمده است و توسط آن منازل معرفت الهي گشوده مي‌شود حضرت امام رضا (عليه السّلام) خطاب به شيعيان پس از ولادت فرزندشان فرمودند: خداوند فرزندي نصيبم کرد که همچون موسي بن عمران شکافنده درياهاست و مادرشان به سان مادر عيسي پاک و مقدس است ولي او به ظلم کشته مي‌شود، به طوري که فرشتگان آسمان بر او مي‌گريند و خداوند بر دشمن او و هر کس که به وي ستم نمايد غضب مي‌کند و به عذاب اليم گرفتار مي‌نمايد. (25)
مستحب است در شب سيزدهم رجب انسان دو رکعت نماز بخواند که در هر رکعت آن حمد يک مرتبه و سوره ياسين و تبارک الملک و توحيد بخواند. روز جمعه سيزدهم رجب، سال سي بعد از حادثه عام‌الفيل فاطمه بنت اسد در خانه کعبه فرزندي را به دنيا آورد که عرشيان و قدسيان از اين بابت در موجي از شعف و شادي فرو رفتند و اهل زمين در حيرت قرار گرفته، نوزادي که شيوه ولادتش نقطه عطفي در سير تاريخي بشر پديد آورد و خداوند در آن حد برايش اعتبار قائل گرديد که در حريم مطهر خود او را پاک به دنيا آورد ولياقت آن را داشت که از خدا نيز نامي گيرد و «علي‌» ناميده مي‌شود. شان و شکوه و حق و حقوق هر روز با ميزان ظهور الطاف و عنايات الهي در آن سنجيده مي‌شود و در سيزده رجب با ولادت حضرت علي (عليه السّلام) لطف الهي در پايه‌اي تجلي کرده که به راستي توصيف آن بلکه درک و دريافت آن از توان ما بيرون است زيرا ولايت آن بزرگوار رکن ايمان بلکه روح ايمان است، پس بجاست که شيعيان روز تولد آن پيشواي پرهيزگاران و تقسيم کننده بهشت و دوزخ و پناه محرومان را عيد بزرگ خود بشمارند و بالاترين شان و شکوه را براي آن قائل شوند و خداوند را در برابر چنين نعمتي سپاس گويند. خوشا به حال کساني که در چنين ايام پربرکتي در کنار کعبه يعني زادگاه حضرت علي (عليه السّلام) به انجام مراسم عمره توفيق يابند و در زادروز مولود کعبه به نشانه ارج نهادن بر پايمردي قهرمان توحيد، پروانه وار بر گرد سمبل توحيد طواف کنند.
روز سيزدهم رجب نخستين روز از «ايام البيض‌» است که تا روز پانزدهم ادامه دارد و چون ماه از آغاز تا پايان اين ايام به درستي مي‌درخشد بدين عنوان شهرت يافته است. (26) ثواب بسياري براي روزه‌داري در ايام البيض وارد شده و اگر کسي بخواهد عمل ام داوود را به جاي آورد بايد اين روز را صائم باشد، اعتکاف در اين سه روز فضيلت دارد و رسول اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرموده‌اند: هر کس از روي ايمان و براي رسيدن به ثواب معتکف شود، گناهانش آمرزيده مي‌گردد. (27)
در کتاب «اقبال الاعمال‌» آمده است‌حضرت آدم از خداوند پرسيد خدايا محبوب‌ترين روزها و گرامي‌ترين زمان‌ها نزد تو کدامند؟ خداوند به وي وحي کرد: محبوب‌ترين روزها نزد من پانزدهم رجب است، اي آدم در اين روز بکوش تا با قرباني کردن، ميهماني دادن، روزه داشتن، نيايش کردن، بخشش خواستن و لا اله الا الله گفتن به من تقرب جويي، چنين تقدير کرده‌ام که فرزندي از احفاد تو را به پيامبري برانگيزم و روز نيمه رجب را به او و امتش اختصاص دهم که در آن روز چيزي از من نخواهند جز آن که بدانان ببخشم... حال که نيمه رجب چنين شکوهي دارد بر سالک عاقل است که به خود آيد و چنين فرصت‌خوبي را براي درمان گناهان گذشته‌اش و براي جبران اوقات از دست رفته‌اش غنيمت‌بشمرد و آن را به آساني از دست ندهد و بکوشد تا با اخلاص در يک روز خرابي‌هاي عمر را بازسازد. خواندن دعاي استفتاح (عمل ام داوود) با همه شطر و شرطهايش، زيارت امام حسين، به جاي آوردن چهار رکعت نمازي که حضرت امير (عليه السّلام) در اين روز به جاي مي‌آورد و پس از آن خواندن دعاي يا مذل کل جبار و سپس نيازهاي خود را از خدا خواستن، به جاي آوردن نيمه دوم نماز سلمان، صلوات بر پيامبر اکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) فرستادن، روز مذکور را با توسل به اولياي الهي به پايان بردن از جمله اعمال اين زمان است. (28)
ناگفته نماند که 15 رجب آغاز مهاجرت مسلمانان مکه به حبشه در سال پنجم بعثت است و در همين روز بود که قبله مسلمانان از بيت‌المقدس به جانب بيت الله الحرام و خانه کعبه تغيير يافت. در 15 رجب سال 62 هجري حضرت زينب کبري (س) رحلت‌يافت همان بانويي که استوار و مقاوم به دفاع از حق و تهاجم به ستم پرداخت و ناروايي امويان را افشا نمود و با تازيانه کلماتش در دل کارگزاران يزيد هراس افکند، کوله بار اسارت را بر دوش کشيد و کارواني را که لطف خدا بدرقه آن بود از شهري به شهري ديگر هدايت کرد و در صيانت از نهضت عاشورا کوشيد بانويي که به هيچ ذلتي تن نداد و نمونه آشکاري از انسانيت و پرهيزگاري گشت و در رسانيدن پيام امام سوم کوتاهي نکرد.
در روز 25 رجب سال 183 ه. ق هفتمين فروغ امامت توسط هارون - خليفه عباسي - به شهادت رسيد و بدين گونه فروغي فروزان پس از سال‌هاي متمادي تحمل حبس و شکنجه و فشارهاي سياسي و مجاهدت‌هاي ارزشمند در مسير انسان سازي جامعه اسلامي، عبد صالحي با چنگال انسان فاجري در بارگاه قدس و ملکوت آرام گرفت.
شب و روز بيست و هفتم رجب يکي از شب‌ها و روزهاي بسيار ارجمند و بلکه ارزشمندترين شب و روز سال در کتاب «اقبال الاعمال‌» از امام جواد روايت‌شده است که آن حضرت فرمود: در رجب شبي است که براي مردم از هر چه آفتاب بر آن تابيده بهتر است و آن شب بيست و هفتم اين ماه است که فرداي آن روز بعثت پيامبر روي داد و به جاي آوردن اعمال ويژه آن پاداش برابر شصت‌سال عبادت دارد. (29)
در روز 27 رجب نفخه‌اي آسماني همراز روحي گشته که با عالم ملکوت انس دارد، ستاره‌اي که با طلوعش آتشکده‌ها را به دست فنا سپرد و کنگره‌هاي کاخ استبداد کسري را فرو ريخت، اينک پيام رسالت را نجوا مي‌کند راهي از نور در امتداد آسمان تا زمين مکه و افق تا افق فرشتگان صف در صف ايستاده‌اند و غار حرا در هاله‌اي از نور با خورشيدي در ميان، جبرئيل آرام بر زمين گام مي‌گذارد، نبض زمان تند مي‌زند، شب مي‌گريزد و چلچراغ دستي به استقبال مي‌گشايد. سرانجام روز موعود فرارسيد و وعده‌هاي الهي تحقق يافت، بعثت پيامبر اسلام همچون آذرخشي کوير منحط و خفقان گرفته انسانيت را پرتو افشاني نمود و طليعه وحي با فرمان قاطع «اقرا» نمودار گشت و موجي از نور الوهيت در غار حرا برخاست و جام جان پيامبراکرم (صلّي الله عليه و آله و سلّم) را لبريز از معنويت و روانش را از انوار معرفت مبتهج نمود. در کتب ادعيه اعمالي از قبيل روزه داري، غسل کردن، زيارت حضرت رسول (صلّي الله عليه و آله و سلّم) و حضرت علي (عليه السّلام) و به جاي آوردن دوازده رکعت نماز قبل از ظهر، خواندن دعاي: «يا من امر بالعفو و التجاوز... » توسل به معصومين براي اين روز ذکر شده است که به جاي آوردن آن ثوابي عظيم دارد. در آخرين روز ماه رجب ضرورت دارد که سالک طريق عبوديت اعمال و عبادات يک ماهه خودش را به خداي واگذارد و عذرخواهانه زبان به پوزش بگشايد و از پيشگاه پيامبران و امامان توسل جويد و آنان را شفيع خويش سازد و نيمه سوم نماز سلمان را به جاي آورد. (30)

پي‌نوشت‌ها:

1) اشاره است‌به آيه 36 از سوره توبه: منها اربعة حرم... .
2) فضائل الاشهر الثلاثه، ابن بابويه قمي، تحقيق غلامرضا عرفانيان، ص‌24.
3) بحارالانوار، علامه مجلسي، ج‌97، ص‌37.
4) مفاتيح الجنان، ص‌228.
5) فصلنامه ميقات حج، سال چهاردهم، شماره 16، تابستان 1375، ص‌22 و 23.
6) در اين مورد بنگريد به کتاب بحارالانوار، ج‌97، ص‌26 - 55; تحف‌العقول ابن سعيد حراني، ص‌304 - 511.
7) المراقبات في اعمال السنة، ميرزا جواد ملکي تبريزي، (متن ترجمه) ص‌70.
8) آشنايي با قرآن، شهيد مطهري، ج‌8، ص‌233.
9) اين دعا در مآخذ قبل و نيز آثاري چون اقبال الاعمال ; تحفه حلواني و مفاتيح الجنان آمده است.
10) المراقبات، ص‌78 - 79.
11) مفاتيح الجنان، ص‌24.
12) فضائل الاشهر الثلاثة ابن بابويه قمي، ص‌18.
13) بحارالانوار، ج‌97، ص‌37، ماخذ قبل، ص‌23.
14) امالي شيخ صدوق، ترجمه آيت الله کمره‌اي، ص‌539 - 540.
15) در خصوص شرح حال اين عالم وارسته و استاد اخلاق نگاه کنيد به کتاب ناصح صالح از نگارنده.
16) آشنايي با قرآن، ج‌8، ص‌234 - 235.
17) مستدرک الوسايل، ميرزا حسين نوري، ج‌8، ص‌7.
18) شرح زيارت رجبيه، شيخ محمد باقر بيرجندي، ص‌129 - 130.
19) المراقبات، ص‌108.
20) شيخ طوسي در مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، سيد بن طاووس در اقبال الاعمال و شيخ عبدالله کفعمي در کتاب مصباح و نيز علامه مجلسي در بحارالانوار اين دعا را روايت کرده‌اند.
21) نک: مصباح الزائر، سيد بن طاووس و تحفة الزائر علامه مجلسي و نيز منابع پيشين.
22) المراقبات، ص‌78، مفاتيح ص‌243 - 244.
23) مصباح المتهجد شيخ طوسي، ص‌557.
24) نک: تاريخ يعقوبي، ج‌2، ص‌503; حيات الامام الهادي، باقر شريف قرشي، ص‌348.
25) نک: اصول کافي، ج‌2، بحارالانوار، ج‌50 و ارشاد شيخ مفيد.
26) تفسير روح البيان، ج‌3، ص‌422.
27) کنزالعمال، حسام الدين هندي، حديث 24007.
28) المراقبات، ص‌116.
29) در ماخذ قبل، ص‌117 - 121 اين اعمال ذکر شده است.
30) المراقبات، ص‌122.

گردآورنده: حجت‌الاسلام انصار شيخياني روحاني مستقر روستاي گورک کله بندي تنگستان

برگرفته از : ido.ir