سه شنبه 4 ارديبهشت 1397 - 8 شعبان 1439 - 24 آپريل 2018
صفحه اصلي/قرآن


 
 


 










 


 












خروجي RSS

جایگاه قرآن در سخن و سیره اهل بیت (ع)

fiogf49gjkf0d

جايگاه قرآن در سخن و سيره اهل بيت (ع)

 

 

حکم خواندن قرآن بر ستمگران

يکي از شرايط خواندن قرآن اين است که آن را در هر جايي نبايد خواند؛ چرا که ممکن است اين کار، در شرايطي، بي احترامي به قرآن به حساب بيايد. مثلاً ممکن است خواندن قرآن در حضور شخصي که شايستگي ندارد، سبب تاييد آن شخص بشود. مي دانيم، آن ها که ستم کردن به مردم پيشه شان است و براي ارزش هاي الهي، احترامي قايل نمي شوند، از ديدگاه اسلام، افراد غيرقابل احترام به حساب مي آيند؛ لذا همکاري کردن با آن ها وحتي سکوت کردن در برابر حق کشي هاي آن ها محکوم است. بر اين اساس، اگر کسي در حضور يا مجلس چنين کساني قرآن بخواند تا پولي به دست آورد، نه تنها چنين قرآن خواندن، پاداشي نزد پروردگار ندارد، بلکه اين قاري، مورد لعن و نفرين واقع مي گردد. امام باقر عليه السلام در اين باره فرموده اند: هر کس نزد پيشواي ستم گر برود و به قصد رسيدن به مال دنيا، براي او قرآن بخواند، قاري، در ازاي هر حرفي که مي خواند، ده نفرين مي شود و شنونده، براي هر حرفي يک نفرين.

شرط تفسير آيات قرآن

به خاطر سبک ويژه قرآن، فهميدن معاني نهفته بسياري از آيات، بلکه استفاده مناسب از عبادت هاي به ظاهر روشن، نياز به آشنايي با دانش و معارف ويژه اي دارد. بر اين اساس، تفسير قرآن از سوي هر کسي که آشنايي اندکي با زبان و ادبيات عربي دارد، ساخته نيست؛ چون تفسير، تنها دريافتن و روشن کردن معناي الفاظ نيست، بلکه هدف اساسي در تفسير، رسيدن به مغز و تبيين معاني نهفته و غير روشن آيه هاي قرآن است. پرواضح است که اين کار در توان همه افراد نيست؛ لذا يکي از هشدارهاي مهم اولياي الهي در زمينه برخورد با قرآن اين بوده است که مبادا افراد، در اثر بي توجهي، به تفسير شخصي از کتاب الهي بپردازند، تا خداي ناکرده، علاوه بر رقم زدن سرنوشت بد براي خود، چه بسا موجب گمراهي عده بسياري از مردم شوند! نقل کرده اند، امام باقر عليه السلام به قَنادة بن دِعامه فرمود: اي قناده! تو فقيه بصريان هستي؟ عرض کرد: مردم اين طور خيال مي کنند. حضرت فرمود: شنيده ام که تفسير قرآن مي گويي. عرض کرد: آري! حضرت فرمود:... قرآن را کسي مي تواند بشناسد که مخاطب آن بوده است.

مرتبه هاي تفسير قرآن

به رغم گمان بسياري از مردم، دست يابي به حقيقت معناي بسياري از آيات قرآن و تشخيص منظور اصلي عبارت هاي کلام خداوند، دشوار است. اين ويژگي قرآن سبب شده است که هر کسي نتواند، تنها با تکيه بر توان علمي و فکري که دارد، به تفسير آيه هاي آن بپردازد. امام باقر عليه السلام در اين باره فرموده اند: «... چيزي دورتر از تفسير حقيقي قرآن، نسبت به خرد و انديشه مردم نيست؛ زيرا چه بسا يک آيه قرآن، آغازش درباره چيزي است، امّا پايان همان آيه، درباره چيز ديگري است. در هر حال، آيات قرآن کريم مجموعه گفتاري به هم پيوسته است که به شکل ها و معاني گوناگون حمل مي شود».

پيامد رها ساختن کتاب آسماني

يکي از سنت هاي مهّم خداوند متعال اين است که همواره در دوره هر يک از انبياي صاحب کتاب آسماني، وقتي امّتي، کتاب آسماني خود را ـ که همان برنامه کامل هدايت آن ها از سوي خداوند بوده است ـ کنار گذاشتند و به احکام و دستورهاي آن بي توجهي کردند، خداوند، توان دريافتن و درک معارف آن کتاب را از آنان سلب مي کند تا سزاي اين کار را در دنيا که همان گمراهي است و در آخرت، که عذاب دردناک است، به خاطر اين ناسپاسي، بچشند. امام جواد عليه السلام در اين باره فرموده اند: «هر امّتي، آن گاه که کتاب آسماني خويش را رها کرد و آن را از خود دور ساخت، پروردگار عالَم، علم و معرفت به معارف و آموزه هاي آن را از آنان سلب مي کند...، دور افکندن کتاب به اين است که حرف ها و کلمات آن را به پا دارند و معني و مفهوم آن را تغيير داده و تحريف نمايند، کتاب را مي خوانند و روايت مي کنند، امّا احکام آن را رعايت نمي کنند و در عمل به کار نمي بندند. فقط نادانان، به صرف اينکه آن را در حافظه حفظ مي کنند، خوشحال مي شوند، ولي دانايان از اين که مردم احکام آن را رعايت نمي کنند، اندوهناک اند».

امام رضا عليه السلام و تلاوت قرآن

از روايت هاي تاريخي چنين برمي آيد که اولياي الهي، قرآن را نه تنها با رعايت تمام آداب و احکامي که براي تلاوت آن بيان شده است، مي خواندند، بلکه چنان به معني و مفهوم آن توجّه مي کردند که حالت هاي آن ها، با توجّه به مضمون و پيام هر يک از آيات، تغييرپيدا مي کرد؛ چون به بشارت بهشت و سلامت مي رسيدند، بشاش مي شدند، اما هنگامي که به آيه هاي عذاب و گرفتاريِ آتش جهنم برمي خوردند، دور ماندن از آن را آرزو مي کردند. در اين باره نقل شده است که وقتي حضرت علي بن موسي الرضا عليه السلام عازم خراسان بودند، همراهان او مي ديدند آن حضرت، شب، در بستر و محل استراحت خود زياد قرآن تلاوت مي کردند و هرگاه به آيه اي برمي خوردند، که در آن، از بهشت يا جهنم سخن به ميان آمده بود، مي گريستند و بهشت را از خدا درخواست کرده و از آتش جهنم، به خداوند پناه مي بردند... .

ميزان بودن قرآن

يکي از راه هاي شناخت مسير حقّ و صراط مستقيم هدايت، تطبيق دادن کارها و رفتار، با رهنمودهاي قرآن است. اگر کاري را قرآن تاييد کرد ـ حتي اگر تمام مردم دنيا آن را نپسندند ـ ، بايد دانست کار نيکي است. در مقابل، اگر کاري را يا رفتاري را همه بپسندند، امّا قرآن آن را ردّ کند، بايد اين کار و يا رفتار را نادرست دانست؛ چون کامل ترين ميزان تشخيص خوبي و بدي، کتاب خداست. امام باقر عليه السلام خطاب به جابر بن يزيد جُعفي فرموده اند: اگر اهل شهري که در آن زندگي مي کني، همگي بگويند تو مرد بدکار و ناشايستي هستي، اين حرف تو را اندوهناک نسازدو اگر همه آن ها يک صدا بگويند تو انسان صالح و نيکوکار و خوبي هستي، اين سخن نيز مايه خشنودي تو نشود؛ بلکه خودت را به قرآن عرضه کن، ببين آيا به راهي که قرآن گفته است مي روي؟ يا از آن چه قرآن باز داشته است، خودداري مي کني؟ و يا برآن چه که قرآن را خوشايند است، تو نيز خشنودي و از آن چه که قرآن بيم مي دهد، بيمناکي؟ اگر چنين بود، در راه خود ثابت قدم باش و از کارها و رفتارت خشنود باش و بدان که حرف نادرست ديگران، به تو گزندي نخواهد رساند. عمده آن است که کارها و رفتارهايت، مورد پسند قرآن باشد.

پاسخ گويي به زبان قرآن

يکي از روش هاي زيباي ترويج و تشويق به آموزش و انس با قرآن در سيره اهل بيت عليهم السلام ، استناد به آيه هاي قرآني در پاسخ گويي به پرسش هاي مردم است. در سيره و زندگاني معصومان عليهم السلام بسيار ديده شده است که پاسخ مردم را با زبان قرآن داده اند و با اين کار، هم نشان دادند که به همه پرسش هاي اعتقادي و معرفتي انسان، در قرآن پاسخ داده شده و هم به مسلمانان سفارش مي کردند که اُنس خود را با کتاب الهي بيشتر کنند تا از برکت هاي آن برخوردار شوند. نقل کرده اند: يکي از سياست هاي مامون عباسي اين بود که از امام رضا عليه السلام ، پرسش هاي زيادي را با هدف امتحان از آن حضرت مي پرسيد؛ امام عليه السلام ، با آوردن نمونه هاي قرآني و پاسخ کامل پرسش هاي مامون را به زبان قرآن مي دادند.

قرآن، پاسخ گوي نياز انسان

اگر از اهل بيت عليهم السلام ، در فهميدن قرآن کمک گرفته شود، خواهيم ديد که قرآن، به تمام نيازهاي فکري و اعتقادي انسان وآن چه به هدايت او مربوط مي شود، پاسخ هاي لازم را ارايه کرده است. قرآن، خود، از اين ويژگي، با عنوان «تبيانا لِکُلِ شيٍ» تعبير مي کند. در سخنان امامان معصوم عليهم السلام هم با تعبيرهاي گوناگون، از اين ويژگي قرآن ياد شده است. امام باقر عليه السلام در اين باره فرموده اند: خداوند متعال، تمام چيزهايي را که امّت اسلامي، تا روز قيامت به آن ها نيازمندند، در قرآن، و به دست فرستاده اش ـ پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله ـ براي مردم بيان نموده است و حتي براي هر چيزي، اندازه اي خاص قرار داده و براي دست يابي به هر يک از آن ها، دليل و راهنمايي مشخص کرده است.

جهاني و جاودانگي بودن قرآن

قرآن، کتاب کامل هدايت انسان در هر زمان و هر مکان است. معارف قرآن، به قوم خاصّ يا زمان خاص اختصاص ندارد. براين اساس، مجموعه معارف و احکام و قوانين اين کتاب الهي، به آن دسته از کارها، اصول و نيازهاي بشر توجّه دارد که در ميان بشر، منتشر کند. پيش رفت يا عقب گرد هر جامعه اي، هرگز به کهنه شدن و يا ناکارآمدي اين رهنمودها نمي انجامد؛ چون مقررات و سنت هاي موثر در هدايت انسان، در همه زمان ها و مکان ها يکسان و ثابت است؛ مثلاً تقوا واخلاص در عمل و کار نيک، در هر زمان و هر مکاني، در رسيدن به کمالات و به دست آوردن سعادت کمک مي کند و ظلم و ستم و کوتاهي در عمل به وظايف، آدمي را هميشه و در همه جا از رسيدن به سعادت و کمال باز مي دارد. امام باقر عليه السلام در اين باره فرموده اند: «... اگر بنا بود آيه اي که درباره قومي نازل شده، پس از مردن آن قوم، بي اثر شود و ازبين برود، از قرآن چيزي باقي نمي ماند؛ ولي حقيقت اين است که تا زماني که آسمان و زمين باقي است، سراسر قرآن، در جريان خواهد بود...».

اوصاف قرآن

امامان معصوم عليهم السلام براي آشناسازي مردم با بزرگي قرآن، با توجّه به استعداد افراد وشرايطي ويژه اي که داشتند، مطالبي را بيان کرده اند تا مردم، هرچه بيش تر در عمل به معارف و رعايت دستورهاي آن بکوشند. نقل شده است، روزي حضرت امام رضا عليه السلام از ويژگي هاي قرآن سخن به ميان آوردند و درباره آيات و حجت ها و معجزه بودن آن مطالبي را بدين شرح بيان فرمودند: «... به راستي که قرآن ريسمان استوار خدا، دستگيره نجات و راه روشن و مستقيم الهي است که آدمي را به بهشت رهنمون ساخته و از گرفتار شدن به آتش دوزخ نجات مي بخشد. معارف آن، هرگز به سبب گذشت زمان، فرسوده نمي شود و هميشه طراوت آن باقي است؛ چون اين کتاب، براي زمان و دوره خاصي قرار داده نشده است، بلکه در هر زماني، دليل و راهنما و حجّت الهي بر مردم است و از هيچ سو، باطل، به آن راه نمي يابد؛ چرا که قرآن، فرو فرستاده از سوي خداوند حکيم و حميد است.

ويژگي و آثار قاريان واقعي قرآن

تلاوت قرآن، اگر با توجّه به شرايطي که براي آن در نظر گرفته شده است انجام گيرد، آثار و برکت هاي خوبي براي جامعه خواهد داشت. بر اين اساس، تلاوت کنندگان قرآن را به چند دسته مي شود تقسيم کرد که شايسته ترين و با فضيلت ترين آن ها، کساني هستند که تمام شرط هاي در نظر گرفته شده براي خواندن قرآن را رعايت کنند. امام باقر عليه السلام فرموده اند: «... مردي که قرآن را بخواند و رهنمودهاي آن را همانند داروي شفابخش، بر دردهاي خويش بگذارد، آن را در عمل به کار گيرد، شب را با آن به سر برد، روز را با آن سپري کند، در محل نماز خود، به خواندن آن مشغول شود و با تلاوت آن، بستر خويش را ترک کند [در يک کلام، در همه حال و همه جا، زبانش به تلاوت قرآن و اعضا جوارحش، به عمل به دستورهاي آن مشغول باشد [خداوند، به برکت او، بلا را از مردم دور مي سازد، دشمنان را مقهور مي سازد و باران را فرو مي فرستد. البتّه، به خدا سوگند، که اين دسته، تلاوت کنندگان قرآن، از گوگرد سرخ، کمياب تر و با ارزش ترند».

قاريان قرآن سه گروهند

با توجه به انگيزه ها و هدف هايي که افراد، در انجام کارها دارند، ارزش کار واهميت رفتارهاي آن ها با هم، تفاوت پيدا مي کند؛ بر اين اساس، تلاوت کنندگان قرآن هم با توجه به نيّتي که از اين کار دارند، به سه گروه تقسيم مي شوند. امام محمدباقر عليه السلام قاريان قرآن را به سه گروه تقسيم مي کنند؛ گروهي که قرآن را چون کالايي قرار مي دهند و به وسيله آن توجه زمامداران و صاحبان قدرت را به خود جلب مي کنند و در مقابل، به مردم فخرفروشي و گردن فرازي مي نمايند؛ گروه ديگر، کساني هستند که حروف و شرايط و مقررّات تلفظ قرآن را رعايت مي کنند، امّا حدود و احکام آن را زير پا مي گذارند و گروه سوم از قاريان قرآن، کساني هستندکه قرآن را مي خوانند و داروي شفابخش معارف و دستورهاي قرآن را بر دردهاي معنوي روح و جان خود مي نهند تا آن ها را درمان کنند....

دانشمندْ نمايانِ مسلمان

کساني که با سوء استفاده از کتاب هاي آسماني، مي خواستند به هدف هاي مادي و دنيوي خود برسند، عده شان کم نبوده است و مردم، همواره در تيررس زيان هاي فراوان آن ها بودند؛ لذا اولياي الهي، به شيوه هاي گوناگون، از راه برشماري ويژگي هاي ناپسندشان، مردم را از گرفتار شدن به دام آن ها برحذر داشته اند. امام جواد عليه السلام ، در روايتي، دو گروه از اين افراد را چنين معرفي کرده اند: «... دانشمندْ نمايانِ يهودي و مسيحي را بشناس! آن ها کساني بودند که حقيقت هاي کتاب آسماني را پنهان کردند و آن را به سود خودشان تحريف کرده و تغيير دادند. البتّه، آن ها از اين کارخويش، سودي نبردند؛ چون به راه راست دست نيافتند. سپس دانشمندْ نمايانِ مسلمان را بشناس؛ يعني کساني را که حروف قرآن را خوب ادا کرده، امّا حدود و احکام آن را ناديده گرفته و يا زيرپا مي گذارند. اين ها در زمره ستم گران و گردن کشانند. هرگاه، هواپرستان از يکديگر جدا شوند تا به سزاي اعمالشان برسند، اين طايفه، با دنيا پرستان محشور خواهند بود و اين تنها بهره اي است که اين مردم، از دانش خود به دست مي آورند».

قرآن شناسان

همان گونه که هر رشته ودانشي، متخصصان ويژه خود را دارد، قرآن کريم هم متخصصاني دارد که با همه معارف قرآن آشنايند. ديگر مردم هم بايد در استفاده بهينه از معارف کتاب آسماني، از اين متخصصان کمک بگيرند اين قرآن شناسان حقيقي، که همان اهل بيت عليهم السلام هستند چون از عصمت و علم امامت برخوردارند، به مرتبه اي از کمال رسيده اند که آموزگاران و تفسيرگران حقيقي کلام خداوند معرفي شده اند؛ لذا، وقتي «سُدير صِيرَفي» از جايگاه و مقام امام صادق عليه السلام مي پرسند، آن حضرت در پاسخ مي فرمايند: «ما گنجينه هاي دانش خدا و مترجمان وحي اوييم...» در جايي ديگر، وقتي از آن حضرت، درباره اين آيه که مي فرمايد... «اي مردم! اگر نمي دانيد، از اهل ذکر (دانايان علم قرآن) بپرسيد». سؤال شده، امام عليه السلام فرمودند: «مقصود از اهل ذکر در اين آيه، ما[اهل بيت عليهم السلام [هستيم» و سرانجام، در جايي ديگر، امام باقر عليه السلام ، ضمن توصيف دانش هايي که به اهل بيت عليهم السلام داده شده است، فرمودند: «از جمله دانش هايي که به ما بخشيده شده است، تفسير قرآن و احکام آن است».

قرآن و مراتب کمال در آخرت

انس با قرآن، نه تنها در دنيا، بلکه در آخرت نيز سبب دست يابي به مرتبه هاي بالاتري از کمال مي شود. حَفْص مي گويد: «از حضرت موسي بن جعفر عليه السلام شنيدم که به مردي فرمودند: آيا ماندن در دنيا را دوست داري؟ آن مرد عرض کرد: آري! حضرت فرمود: براي چه؟ عرض کرد: به خاطر خواندن سوره توحيد. امام باقر عليه السلام ، پس از شنيدن اين پاسخ، چند لحظه سکوت کردند، آن گاه فرمودند: اي حفص! هر که از دوستان و پيروان ما اهل بيت عليهم السلام رحلت کنند و قرآن را خوب ندانند، در جهان واپسين، آن را به او مي آموزند تا به برکت آشنايي با قرآن، منزلت و کمالات معنوي آنان را بالا ببرد؛ چون درجه هاي بهشت، برابر با آيه هاي قرآن است و به او گفته مي شود قرآن بخوان و بر درجه ات بيافزا، پس مومن هم به تلاوت قرآن مي پردازد و کمالات او ارتقا پيدا مي کند. حَفْص مي گويد: من نه کسي را خاشع تر از موسي بن جعفر عليه السلام در برابر قرآن ديدم، نه اميدوارتر از او. هميشه قرآن را با لحن محزون مي خواند. هنگامي که قرآن مي خواند، گويي با انساني روبه رو سخن مي گفت».

چگونه قرآن بخوانيم؟

دراين باره که چگونه بايد قرآن خواند، روايت هاي زيادي واردشده است که از مجموع اين روايت ها چنين مي فهميم که قرآن را نه بايد خيلي با صداي بلند خواند که موجب آزار ديگران شود و نه خيلي آرام که فهميده نشود انسان به چه کاري مشغول است. در اين باره، ابوبصير نقل مي کند که به امام باقر عليه السلام عرض کردم: هرگاه قرآن را با صداي بلند تلاوت مي کنم، شيطان چنين وسوسه ام مي کند که بااين کارم، به خانواده ام يا ساير مردمي که صدايم را مي شنوند، خودنمايي و ريا مي کنم. امام باقر عليه السلام به ابوبصير فرمودند: اي ابامحمد! قرآن را نه با صداي خيلي بلند نه خيلي آهسته بخوان؛ بلکه با آوازي متوسط قرآن بخوان تا خانواده ات بشنوند و بکوش تا تلاوت تو، با صداي خوب و خوش آيند باشد، چرا که خداوند، زيبا و نيکو خواندن قرآن را دوست تر دارد».

بهار تلاوت قرآن

گرچه براي انجام دادن کارهاي پسنديده چون تلاوت شايسته قرآن، زمان ويژه اي معين نشده است، امّا بي ترديد زمان ها و مکان هاي تلاوت قرآن، در نوع و ميزان آثار و برکات، با هم متفاوتند. از مجموع روايت هايي که درباره آداب و شرايط تلاوت قرآن، از سوي پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله و امامان معصوم عليهم السلام واردشده است، به خوبي اين حقيقت روشن است که پاداش تلاوت کلام الهي، در همه زمان ها، به يک اندازه نيست؛ لذا به خواندن قرآن در يک زمان خاص به بيش از ديگر زمان ها سفارش شده است، مثلاً تلاوت قرآن در دل شب، در روزهاي جمعه، به هنگام خوابيدن و... بسيار مورد تاکيد است. يکي از زمان هايي که تلاوت قرآن در آن بسيار سفارش شده است، ماه رمضان است. امام باقر عليه السلام در اين باره فرموده است: «براي هر چيزي بهاري هست و بهار تلاوت قرآن، ماه مبارک رمضان است».

طبقه بندي موضوعي قرآن

موضوع هاي قرآني از ديدگاه هاي گوناگون، قابل طبقه بندي است. در روايت هايي که از معصومين عليهم السلام در اين باره وارد شده است، ديدگاه هاي گوناگوني به چشم مي خورد که اين تفاوت هاي ظاهري کم، به نياز وتوان درک مخاطبين مربوط مي شود؛ يعني هر يک از معصومين که در اين باره سخن گفته اند، طبقه بندي موضوع هاي قرآن را به شيوه اي مطرح کرده اند که براي حاضران، قابل فهم و موردنياز بوده است. در حديثي، امام صادق عليه السلام فرمودند: مطالب قرآن، به چهار بخش تقسيم مي شود؛ بخشي براي بيان کارهاي حلال، بخشي براي کارهاي حرام، بخشي براي تبيين سنت ها و احکام و سرانجام، بخشي هم به اخبار گذشتگان و آيندگان، نيز چيزهايي که سبب از بين رفتن اختلاف در ميان شماست. امّا امام باقر عليه السلام در ضمن روايتي، معارف قرآن را اين گونه تقسيم کرده اند: يک چهارم قرآن درباره ما اهل بيت عليهم السلام ، يک چهارم ديگر درباره دشمنان ما، يک چهارم ديگر درباره سنت ها و سرانجام، بخش ديگر آن، مربوط به بيان فرايض و احکام است.



 
تعداد بازديد:2756 آخرين تغييرات:89/08/28
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر