دوشنبه 2 مرداد 1396 - 30 شوال 1438 - 24 ژولاي 2017
صفحه اصلي/خانواده

برای داشتن فرزندی باحیا...

براي داشتن فرزندي باحيا...

کساني که تيزبين‌تر بوده‌اند چند سالي است به بحث کم شدن حيا و اهميت اين مفهوم در جامعه مي پردازند .
 
کساني که تيزبين‌تر بوده‌اند چند سالي است به بحث کم شدن حيا و اهميت اين مفهوم در جامعه مي پردازند و تحقيقات خوبي در اين خصوص رقم زده اند. اما شرايط کنوني در زمينه‌هاي گوناگون مانند رواج بي بند و باري و کم‌شدن حجاب و عفاف موجب شده است مفهوم حيا بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد و درباره آن هشدار دهند.
 
 
نشانه‌هاي کم شدن حيا
دريافت عمومي بسياري از مردم اين است که حيا روز به روز کمتر مي‌شود. پدر و مادرها، رابطه خودشان با والدينشان را آميخته با احترام و حيا توصيف مي کنند و معتقدند امروز فرزندانشان چنين حريم‌هايي را رعايت نمي‌کنند ، احترام ويژه‌اي براي بزرگ ترها قائل نيستند و شرم حضور در مقابل آنان ندارند. معلمان از دوران دانش‌آموزي خود مي‌گويند که چه احترامي براي معلم قائل بودند و حيا مانع برخي رفتارهاي آنان مي شد. خود را با دانش‌آموزان امروز مي سنجند که گاه خيره به چشم‌هاي معلم مي نگرند و با جسارت تمام خطايشان را تکرار مي‌کنند و يا حرف زشتي مي‌زنند. نوع پوشش زن و مرد و روابط آنان نيز در نگاه بسياري از مردم با آنچه حيا مي‌دانند ، فاصله گرفته است. در گذشته لباس‌ها حتي در خانه و در مقابل محارم نيز پوشيد بود ، اما امروز بسياري از افراد در حريم خانه نيمه برهنه‌اند. در معابر عمومي نيز استفاده از مانتوهاي تنگ، بدن نما و گاه نازک، حتي براي افرادي که به حجاب اسلامي پايبند هستند ، عادي شده است. دختران و پسراني که روزگاري در جلسه خواستگاري رنگ به رنگ مي‌شدند، امروز بي‌پروا دوستي مي‌کنند و حتي در بوستان‌هاي عمومي در مقابل چشم رهگذران سر بر شانه يکديگر مي‌گذارند و به جاي آنها، اين رهگذران هستند که گاهي حيا مي‌کنند و نگاهشان را مي‌دزدند.
براي اينکه در جامعه افرادي داشته باشيم که با حيا باشند بايد از خانواده و روش تربيتي شروع کنيم.
تا وقتي انسان در مرحله کودکي است، زمينه‌سازي براي باحيا‌ بودن او بر عهده خانواده است و پس از سن تکليف، خود او نيز بايد راه مراقبت از حيارا بشناسد و مرتبه آن را افزايش دهد.
تربيت انسان با حيا
اگر حيا شاکله انسان باشد، تربيت انسان باحيا نيز فرآيندي تدريجي و طولاني مدت است. انسان با حيا بايد در موقعيت‌هاي گوناگون حسن و قبح اعمال را بشناسد و نفسش از عمل قبيح کراهت داشته باشد. بيشتر انسان‌ها حداقلي از حيا را دارند ، اما کسب آن مقدار از حيا که وجهي از وجوه تقوا و مايه سعادت آدمي است، به مراقبت افکار، نيت‌ها و اعمال در طول زندگي نياز دارد. تا وقتي انسان در مرحله کودکي است، زمينه‌سازي براي باحيا‌ بودن او بر عهده خانواده است و پس از سن تکليف، خود او نيز بايد راه مراقبت از حيارا بشناسد و مرتبه آن را افزايش دهد.
 
حيا به استناد احاديث، پيوندي ناگسستني با ايمان دارد؛ بنابراين هر آنچه در تربيت ايماني انجام شود به افزايش حيا نيز مي‌انجامد؛ اما عادت‌دادن کودکان به برخي رفتارهاي خاص و تصحيح نيت‌ها، شناخت‌ها و افکار آنها به مرور زمان، به طور ويژه براي نهادينه کردن حيا ضرورت دارد. کودکي که به پوشش نامناسب عادت کرده است، نمي‌توان از او انتظار داشت تا در بزرگسالي پوششي متناسب با حيا داشته باشد. کودکي که احترام به والدين را نياموخته است و در خطاب‌هايش حرمت افراد را رعايت نمي‌کند، نمي‌توان انتظار داشت رفتار وقيحانه‌اي از او سر نزند. دستورات ديني سرشار از توصيه‌هاي خرد براي عادت‌هاي رفتاري که تأثير عميقي بر شاکله انسان مي‌گذارد، هستند. توصيه به جدا کردن جاي خواب کودکان از حداکثر ده سالگي يا دستور قرآني غض بصر، نمونه‌اي از اين رفتارها به شمار مي آيند که بر حياي فرد تأثير خواهد گذارد.
همين‌گونه رفتارها نيز بايد به بزرگسالان آموزش داده شود. يک قاعده کلي در تربيت وجود دارد که انسان براي به دست آوردن يک صفت، ظاهر اعمال را متناسب با آن تغيير مي‌دهد. اين ظاهر به تدريج بر باطن انسان مؤثر خواهد افتاد.
خانواده و جامعه
خانواده اولين و اصلي‌ترين نهاد مؤثر در تربيت انسان‌ها به شمار مي آيد. دروني‌شدن صفت حيا نيز بخشي از سير تربيت است که به طور طبيعي بايد در خانواده اتفاق بيفتد. لازم است مباني، اصول و روش‌هاي متعددي براي تربيت صفت حيا در انسان مورد توجه قرار گيرد و چنان که ذکر خواهد شد، خانواده بهترين مکان براي اجراي اين روش‌هاست. يکي از مباني تربيتي، «تأثير شرايط گوناگون بر انسان» در تربيت ايماني و به تبع آن تربيت انسان باحياست. اصل « اصلاح شرايط » براي تربيت، از اين مبنا نشأت مي گيرد. روش‌هايي که مي‌توان براي اصلاح شرايط انسان به کار گرفت ، روش زمينه‌سازي، روش تغيير موقعيت و روش اسوه‌سازي است.
 
ائمه عليهم‌السلام در روش زمينه‌سازي توصيه‌هاي خود را از مراحل مقدماتي تشکيل خانواده، يعني انتخاب همسر با ايمان، آغاز مي‌کنند. شرايط انعقاد نطفه از حيث زمان و حالات معنوي والدين، دوران بارداري و رعايت تغذيه و دوري از گناه، انتخاب نام نيکو براي فرزند و تغذيه نوزاد در حالي‌که مادر با وضو و در حال ذکر است، رعايت نکات اخلاقي لازم در تربيت جنسي کودکان، آموزش به آنها براي وارد نشدن به اتاق والدين ، نمونه‌هايي از اين زمينه‌سازي براي تربيت انسان باحيا و باايمان به شمار مي آيد. روش زمينه‌سازي را بايد از روش‌هاي مبنايي در تربيت بر شمارد که مربي با آگاهي از موقعيت‌هايي که متربي در آن قرار مي‌گيرد را مورد ارزيابي قرار مي‌دهد (باقري، 1378، ص98). روشن است که محيط خانواده و عملکرد پدر و مادر در اين زمينه تأثير دارد.
 
اولين الگوي فرزندان، پدر و مادر هستند. اگر چه تعاليم اسلامي از انسان مي‌خواهد الگوهاي خود را با چشم باز انتخاب کند و از پيروي کورکورانه بپرهيزد ، اما براي کودک که به آن مرحله از تشخيص نرسيده است، خواه‌ناخواه برترين الگو ، والدين او هستند. تجلي حيا در رفتار والدين، آرام آرام رفتار و سپس نفس کودک را شکل مي‌دهد.
 
در روش تغيير موقعيت، با موقعيتي بالفعل روبه رو است که اگر براي تربيت مفيد باشد ، بايد خودش يا متربي انسان را در آن موقعيت قرار دهد و اگر براي تربيت مضر باشد يا بايد آن را تغيير دهد يا از آن موقعيت هجرت کند و دوري گزيند(همان، ص99). يکي از مصاديق اين روش به‌ويژه براي تربيت فرزندان با حيا، تصميم‌هاي پدر و مادر براي انتخاب محل زندگي و همسايگان و همچنين امکاناتي است از جمله امکانات رسانه‌اي که در اختيار کودک خود قرار مي‌دهند. انتخاب اقوام و افرادي که با آنها رفت و آمد خواهند داشت، نيز يکي از موارد تغيير موقعيت به شمار مي آيد.
روش اسوه‌سازي شايد بيش از هر روش ديگري نقش برجسته والدين در خانواده را نشان ‌دهد. اولين الگوي فرزندان، پدر و مادر هستند. اگر چه تعاليم اسلامي از انسان مي‌خواهد الگوهاي خود را با چشم باز انتخاب کند و از پيروي کورکورانه بپرهيزد ، اما براي کودک که به آن مرحله از تشخيص نرسيده است، خواه‌ناخواه برترين الگو ، والدين او هستند. تجلي حيا در رفتار والدين، آرام آرام رفتار و سپس نفس کودک را شکل مي‌دهد.
 
منبع: مجله حورا-هاجرالسادات قاسمي
گروه خانواده ايراني سايت تبيان - تنظيم : ندا داودي



 
تعداد بازديد:2233 آخرين تغييرات:89/09/16
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر