یکشنبه 6 فروردين 1396 - 27 جمادي الثاني 1438 - 26 مارس 2017
صفحه اصلي/اجتماعي(جوانان، خانواده، بانوان و...)

کمکم کن تا گریه کنم

کمکم کن تا گريه کنم

همه ما دير يا زود با مرگ عزيزان‏مان مواجه مي‏شويم.
 
همه ما دير يا زود با مرگ عزيزان‏مان مواجه مي‏شويم. مي‏دانيم مرگ، پديده‏اي جهان شمول و غيرقابل انکار است ولي معمولاً از فکر کردن در باره آن اجتناب مي‏کنيم و براي روبرو شدن با آن آمادگي لازم و کافي نداريم. از سويي ديگر فرهنگ ما در مواقع خاص هميشه حمايت کافي را فراهم نياورده و اجازه سوگ طبيعي را به افراد نمي‏دهد. به بازمانده‏اي که عزيزش را در اثر سرطان از دست داده خيلي بيشتر توجه مي‏شود تا کسي که نزديک‏ترين فرد خانواه‏اش خودکشي کرده است. او در سوگ خويش تنها مي‏ماند، کسي به صحبت‏هاي او گوش نمي‏‏دهد، ممکن است طرد شود، بدون آنکه دليل واضحي وجود داشته باشد احساس شرم و گناه دارد و به تنهايي و خلوت خود مي‏خزد. لذا بايد به کودکان کمک کنيم تا صرف‏نظر از نوع مرگ و حادثه راحت گريه کنند، راحت حرف بزنند، سوال کنند و احساسات خود را بيرون بريزند؟
 وقتي نتوان وقايع زندگي را بيان کرد و فهميد، و در عوض آنها را انکار نمود، فرآيند طبيعي مقابله با آنها را نيز نمي‏توان طي کرد. خودکشي، قتل، آزارهاي جسمي و جنسي، خشونت، ايدزو از دست دادن‏هاي متعدد مثال‏هاي آشنايي هستند از موقعيت‏هايي که تبديل به سوگ پيچيده مي‏شوند، چرا که در اين شرايط کودک قادر نيست آنچه را که رخ داده بيان کند، پيرامون آن صحبت يا سوال کند و احساسات و افکار دروني خود را بيرون بريزد. در چنين شرايطي کودک نمي‏تواند فرآيند سوگ طبيعي را بگذراند و در احساساتي دو گانه و تعارض آميزگير مي‏کند.
عواملي که منجر به سوگ پيچيده مي‏شوند:
1- مرگ ناگهاني و فاجعه‏آميز اين موارد شامل مرگ‏هاي ناشي از قتل، خودکشي، تصادفات کشنده، حملات تروريستي بيماري‏هاي کشنده ناگهاني، تيراندازي در مدرسه و.. مي‏باشد.
2- مرگ همراه با برچسب‏هاي اجتماعي
احساس شرم و داغ خوردگي اجتماعي به طور شايع همراه با مرگ‏هاي ناشي از ايدز، خودکشي، و ديگر کشي ديده مي‏شود. کودکان نيز همانند بزرگسالان در چنين مواقعي اغلب احساس شرم، خجالتي و ناراحتي دارند و نمي‏توانند راجع به واقعه‏اي که رخ داده راحت صحبت کنند.
3- از دست دادن‏هاي متعدد
وقتي کودک با مرگ و از دست دادن‏هاي مکرر و متعدد روبرو مي‏شود، دچار ترس عميق از تنهايي، ناتواني و ترک شدن مي‏گردد.
4- ارتباط تعارض دار قبلي با شخص از دست رفته
کودکي که توسط شخص محبوب زندگي خود مورد اذيت، آزار، غفلت، ترک و بي‏مهري قرار گرفته است، پس از مرگ وي احساسي دوگانه نسبت به او دارد. بخشي از احساس او ممکن است به صورت حالت تسکين يافتن، رهايي، آرامش يا حتي خوشحالي و بخشي ديگر احساس گناه، سرزنش خود، ترس يا افسردگي باشد.
5- فرآيند سوگ در والد بازمانده يا مراقبان کودک
 در صورتي که والد بازمانده نتواند سوگواري کند يا نتواند احساس و درد کودک خويش را تشخيص دهد، نمي‏تواند الگو و مدل مناسبي براي فرزند خود باشد. در چنين شرايطي احساسات فرد و انکار در درون او خفه مي‏شود.
کودکي که توسط شخص محبوب زندگي خود مورد اذيت، آزار، غفلت، ترک و بي‏مهري قرار گرفته است، پس از مرگ وي احساسي دوگانه نسبت به او دارد. بخشي از احساس او ممکن است به صورت حالت تسکين يافتن، رهايي، آرامش يا حتي خوشحالي و بخشي ديگر احساس گناه، سرزنش خود، ترس يا افسردگي باشد.
چگونه به کودکان با سوگ پيچيده کمک کنيم که همواره سوگ بخشي از زندگي ما بوده و خواهد بود. لازم است به اين ادراک برسيم که در مورد تمامي مسائلي که سرفصل‏هاي‏شان را بسته‏ايم و سکوت اختيار کرده‏ايم اکنون بايد آشکارا صحبت کنيم:
- از دست رفتن يک فرد، پديده‏‏اي جدا از شکل مردن او است. اگر عزيز ما مرده است بايد براي او سوگواري کنيم و احساسات خود را بيرون بريزيم.
- به زباني ساده و مستقيم که راه هر گونه قضاوتي را ببندد خودکشي، قتل، ايدز، حملات خشونت‏بار، سوء رفتار، قلدري و تروريسم را براي کودکان توضيح دهيم.
موارد زير در حل سوگ پيچيده به کودک کمک مي‏کند
1- براي کودکان توضيح دهيد.
به کودکي که عزيزش را در اثر خودکشي، قتل، ايدز و... از دست مي‏دهد، هيچ توضيحي داده نمي‏شود. چه اتفاقي رخداده است؟ ايدز چيست؟ خودکشي چيست؟ وقتي بزرگ‏ترها آماده مي‏شوند که حقيقت را بگويند، بچه‏ها نيز آماده هستند که بشنوند. گرچه احساس ترس و وحشتي که والدين را از گفتن حقيقت باز مي‏دارد ممکن است به نظر آنان روشي محافظت کننده باشد. اما آزادي کودک را براي سوگواري محدود و مهار مي‏کند. کودکان نياز دارند حقيقت را بدانند و بزرگتر‏ها نياز دارند کلمات و واژه‏هاي مناسبي را براي گفتن حقيقت پيدا کنند به طور مثال: در مورد خودکشي متناسب با سن کودک و چگونگي نظام شناختي او بايد اينگونه توضيح داد که خودکشي زماني صورت مي‏گيرد که شخص روي بدن خود کاري انجام دهد تا بدنش فعاليت خود را متوقف کند. در مورد ايدز بايد مشخصات بيماري، چگونگي انتقال و راه‏هاي درمان آن، پيدا شدن راه‏هايي که طول عمر فرد مبتلا را زياد مي‏کند و آينده آنان را شرح داد.
2- احساس طبيعي بودن را در کودک ايجاد کنيد. کودکاني که در معرض مرگ عزيزانشان قرار گرفته‏اند ممکن است نگران سلامت و مرگ خودشان باشند و فکر کنند که زندگي و سلامت آنان نيز به نحوي توسط يک بيماري کشنده تهديد مي‏شود، در نتيجه روي علائم بدني خود متمرکز مي‏شوند. نگراني ديگر کودکان ممکن است راجع به سلامتي افراد بازمانده باشد، بخصوص زماني که از منزل دور مي‏شوند. مي‏توان اين ترس را نيز با اجازه تلفن زدن به منزل در زمان‏هاي تعيين شده، تا حدودي زيادي کاهش داد.
3- راه‏هايي براي بروز نمادين يادبود و يادآوري شخص مرده پيدا و فراهم کنيد.
مي‏توان با استفاده از اشيا، وسايل، بازي‏ها و فعاليت‏هاي مختلف کودک را تشويق به برون فکني نمادين احساسات و افکار خود کرد. براي کودکان کوچکتر بازي با شن بسيار حالتي آرامش دهنده دارد، و مي‏توان از آن براي خلق يک داستان يا بازسازي مراسم و وقايع سوگواري استفاده نمود.
4- گشودن روياها
 نمي‏توانيم انتظار داشته باشيم کودکان احساسات خود را مستقيماً بيان کنند و بروز دهند،مي‏توان به جاي پرسش مستقيم از کودک که او را در وضعيت دفاعي قرار مي‏دهد، به کمک عروسک‏ها، عکس‏ها و تصاوير او را در وضعيت سوم شخص قرار داد. استفاده از نقاشي و قصه‏گويي نيز راه‏هايي هستند که به وسيله آنها کودک احساسات تشخيص داده نشده خود را علني مي‏سازد . استفاده از داستان‏هاي خيالي و استفاده از قهرمان سوم شخص روش موثري است که مي‏تواند آنها را تشويق به حرف زدن کند. بهتر است پايان داستان را به گونه‏اي ناتمام بگذاريم تا کودک بتواند حرف‏هايش را در غالب ادامه داستان بيان کند.
استفاده از فنون مجسم سازي:
روش مجسم سازي در واقع همان خيال پردازي هدايت شده است و به کودکان مي‏آموزد که روش‏هاي دروني خود را براي مدارا با ترس‏ها، اضطراب‏ها، فاصله‏ها، کمبودها و نيستي‏ها پيدا کند. براي تسهيل کار کودک را تشويق مي‏کنيم تا:
1- چشم‏هايش را ببندد
2- نفس‏هاي عميق و آرام بکشد (سه چهار نفس عميق مانند تنفس بوگا که براي ايجاد حالت آرامش مفيد است).
3- سپس تصور کند که مي‏توانيم در تخيلات و تصورات خود با هم به يک مسافرت کوچک برويم. اين اطمينان را بدهيد که هر زمان که کودک خواست مي‏توانيم اين سفر را متوقف کنيم. از او مي‏پرسيم: چه مي‏بيني؟ چه کسي با تو هست؟ چه رنگ‏هايي را در پيرامون خودت مي‏بيني؟ هوا چطور است؟ چه بويي مي‏آيد؟ آيا شن و خاک را با پاهاي خودت لمس مي‏کند؟ آيا نسيم به صورتت مي‏وزد؟ آيا آفتاب يا باران را به روي پوستت احساس مي‏کني؟ صداي پرندگان را مي‏شنوي؟ و... بايد مطمئن شدن که هر پنج حس کودک درگير هستند.
4- اينک از او مي‏خواهيم که چشم‏هايش را باز کند. او حتي مي‏تواند راجع به مکاني که تصور کرده يک نقاشي بکشد، او مي‏تواند هر زماني که خواست مجدد به اين مکان برگردد، هر زماني که خودش انتخاب مي‏کند.
5- گاه سکوت ما روش مفيدي براي کمک به کودکان در تاييد احساسات آنان است.  ممکن است آنان تنها نياز داشته باشند نوازش شوند و بشنوند که ما متاسفيم.
 مي‏توان با کمک کودک شجره‏نامه خانواده را رسم کرد و با علامت‏هايي ويژه‏، افرادي را که مرده‏اند از افراد زنده متمايز کرد. به اين روش کودک مي‏فهمد با اينکه افرادي را از دست داده ولي ترکيب از افراد حمايت کننده در پيرامون او وجود دارد که هنوز زنده‏اند و مي‏توانند به او کمک کنند.
کودکاني که در معرض مرگ عزيزانشان قرار گرفته‏اند ممکن است نگران سلامت و مرگ خودشان باشند و فکر کنند که زندگي و سلامت آنان نيز به نحوي توسط يک بيماري کشنده تهديد مي‏شود، در نتيجه روي علائم بدني خود متمرکز مي‏شوند. معمولا در چنين مواردي انجام معاينه توسط پزشک و اطمينان از جهت اينکه همه چيز خوب و ميزان است، بسيار کمک کننده است.
 مديريت خشم کودکان
گاه در فرآيند سوگ، کودک نسبت به خود، شخص مرده، عامل مرگ، خدا، پزشکان، افراد کمک‏رسان، نيروهاي انتظامي، دادگاه، قاضي و... احساس خشم دارد. مي‏توان از روش‏هاي زير براي مديريت خشم در کودکان استفاده کرد:
- نقاشي کسي را که نسبت به او خشمگين است بکشد يا اسم او را بنويسد و داخل کيسه‏اي بگذارد، حال مي‏تواند به اين کيسه ضربه يا لگد بزند و خشم خود را نشان دهد.
- پاره کردن و خط خطي کردن کاغذ پاره‏ها و روزنامه‏هاي قديمي.
- ضربه زدن و فشردن بالش يا کيسه بوکس.
- نوشتن يک نامه به کسي که نسبت به وي خشم دارد و هر چيزي که او را آرام مي‏کند و سپس پاره کردن آن.
- فشردن خميربازي.
- استفاده از دستگاه تلفني که سيم آن قطع است تا کودک احساسات خشم آلود خود را به شخص مورد نظر بگويد.
- انجام فعاليت جسماني براي کاهش شدت عصبانيت مانند: دويدن، ضربه‏زدن به توپ، حمام کردن، نوشيدن يک نوشيدني و...
البته تمامي اين روش ها مي تواند در مواقع حاد انجام شود و بهتر است تخليه خشم با روش هاي غير مستقيم مثل بازي و تحرک صورت گيرد .
 مشارکت دادن کودک در فعاليت‏هاي مربوط به رازهايش.
در مواجهه با مرگ‏هاي فاجعه‏آميز کودک اسراري درون خود دارد که مگر با افراد خاص و در مواقع خاص آن را نمي‏گشايد. گاه اين رازها کودک را مي‏آزارد و اين راز خود را به کسي نمي‏تواند در ميان بگذاريد، طبيعتاً کمکي نيز به وي نمي‏شود. با استفاده از روش‏هاي زير مي‏توانيم به کودک کمک کنيم تا راهي براي برون‏ريزي اسرار و احساساتش پيدا کند.
- مي‏توانيم عروسکي با دهان باز به کودک بدهيم تا کودک رازهايش را در کاغذي نوشته و آن را داخل دهان عروسک بيندازد.
- راز خود را روي نوار کاست بگويد و ضبط کند، اگر خواست مي‏تواند آن را همراه با کسي يا به تنهايي گوش دهد.
- نامه‏اي بنويسد به عزيز از دست رفته و احساسش را راجع به مرگ وي بنويسد (اطمينان حاصل کنيد که کودک مي‏داند نامه به دست شخص نخواهد رسيد).
 
نازنين خسروي- ماهنامه کودک
تنظيم براي تبيان: کهتري
 



 
تعداد بازديد:792 آخرين تغييرات:89/09/21
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر