چهارشنبه 5 آذر 1393 - 3 صفر 1436 - 26 نوامبر 2014
صفحه اصلي/اخبار فناوري

چرا شب یلدا بلند است؟

چرا شب يلدا بلند است؟

بسياري از مردم تصور مي کنند علت به وجود آمدن فصول، نزديک و دور شدن زمين در مدار خودش به گرد خورشيد است.
 
بسياري از مردم تصور مي کنند علت به وجود آمدن فصول، نزديک و دور شدن زمين در مدار خودش به گرد خورشيد است. در نتيجه علت طولاني بودن شب يلدا را نيز با اين موضوع بي ارتباط نمي دانند. اما بر خلاف تصور عموم، پيدايش فصول و بلند بودن شب يلدا ( نسبت به ساير شب ها) هيچ ارتباطي با دوري و نزديکي زمين در مدارش به خورشيد ندارد! راز به وجود آمدن اين موضوع در انحراف 23.5 درجه اي محور زمين نهفته است. ( براي پي بردن به علت به وجود آمدن فصول اينجا را کليک کنيد.)
چهار موقعيت خورشيد در آسمان از گذشته تا کنون براي ايرانيان بسيار پرارزش بوده است. اعتدال بهاي ( آغاز فصال بهار و سر زندگي و شادابي )، انقلاب تابستاني ( آغار فصل گرما و طولانيترين روزهاي سال )، اعتدال پاييزي ( آغاز فصل پاييز و زردي درختان ) و در آخر انقلاب زمستاني ( آغاز فصل زمستان و به خواب رفتن طبيعت ). هر يک از اين موقعيت ها نويدبخش فرارسيدن زماني براي مردم بوده است که يکسال انتظار آن را مي کشيدند. اما آيا مي دانيد هر کدام از اين اصطلاحات چه معنا و مفهومي دارند؟ براي آشنايي با اين عبارات بايد از مفهومي به نام  کره آسمان استفاده کنيم.
اخترشناسان براي اينکه بتوانند به طور دقيق ستاره هاي آسمان را آدرس دهي کنند و توان تعيين سيستم مختصاتي آن را داشته باشند از مفهومي به نام کره آسمان استفاده مي کنند. اين کره مانند توپي است که زمين در مرکز آن قرار گرفته است و گويي تمام ستارگان و ساير اجرام سماوي بر لايه شفاف داخلي آن چسبيده اند. البته براي اين کره آسمان چند نوع تقسيم بندي تعريف مي شود که در ادامه به يکي از آن ها اشاره خواهيم کرد.
در اين تاريخ خورشيد کوتاهترين مسير خود را از طلوع تا غروب طي مي کند و لذا کوتاهترين فاصله زماني بين طلوع تا غروب در اين زمان است.
قبلا در دروس جغرافي دوره ابتدايي و راهنمايي با شکل کره زمين و نحوه تقسيمات فرضي که بر روي آن انجام مي شود آشنا شده ايد و مي دانيد خط استواي زمين، خطي فرضي است که زمين را به دو نيمکره مساوي شمالي و جنوبي تقسيم مي کند. منجمان نيز سعي کردند اين تقسيم بندي را بر روي کره آسمان پياده کنند تا با استفاده از آن بتوانند حرکت اجرام را بهتر توضيح بدهند. به همين جهت خطي فرضي بر روي کره آسمان به نام استواي سماوي تعريف کردند که درست در امتداد صفحه استواي زمين رسم مي شود و طبيعتا کره آسمان را به دو نيمکره مساوي شمالي و جنوبي تقسيم مي کند.
به جز خط استواي سماوي ستاره شناسان خط فرضي ديگري را هم در آسمان تعريف مي کنند. اين خط مسير حرکت ظاهري سالانه خورشيد به دور زمين و از ميان ستاره هاي آسمان را نشان مي دهد. خورشيد در مدت يک سال (و به دليل حرکت مداري زمين به دور خورشيد) مسيري مشخص را در ميان ستاره ها و صور فلکي طي مي کند که به خط دايره البروج معروف است. در شکل زير مي توانيد اين خطوط را مشاهده کنيد:
 
همان طور که مي دانيد محوري که زمين به دور آن در حال چرخش است بر صفحه اي که خورشيد و زمين بر آن قرار دارند عمود نيست و در واقع 23.5 درجه انحراف دارد. قطعا اگر محور چرخش زمين اين انحراف 23.5 درجه اي را نمي داشت دايرةالبروج تماما بر روي استوا قرار مي گرفت و اين دو خط فرضي بر هم منطبق مي شدند و در چنين حالتي خورشيد در طي سال بر روي استواي آسمان حرکت مي کرد، اما اکنون محور زمين کمي کج است! و اين کجي باعث مي شود که خورشيد در يک حرکت نوساني سينوسي گاهي بالا و گاهي پايين استواي آسمان حرکت کند( طبيعتا گاهي هم استواي آسمان را قطع مي کند) و دامنه اين نوسان هم درست به مقدار کجي محور زمين است. به همين دليل دايرة البروج با استواي سماوي زاويه 23.5 درجه اي مي‌سازد، در نتيجه بيشينه ارتفاع خورشيد در يک سال برابر است با ارتفاع استواي سماوي + 23.5 درجه و کمينه آن مساويست با ارتفاع استواي سماوي - 23.5 درجه .
دايره البروج در دو نقطه استواي سماوي را قطع مي کند. اين دو نقطه به نام نقاط اعتدالين معروف هستند . نقطه اعتدال بهاري زماني است که پس از آن خورشيد شروع به ارتفاع گرفتن نسبت به استوا مي کند و اعتدال پاييزي زماني است که پس از آن خورشيد در مسير خود بر دايره البروج يه زير خط استواي سماوي مي رود. همان طور که از نام اعتدالين هم معلوم است در اين دو روز طول شب و روز با هم برابر است. در واقع اعتدال بهاري و پاييزي تعريف مشابهي دارند و وجه تمايزشان در اين است که در اعتدال بهاري خورشيد در حال گذر از پايين استواي آسماني به بالاي آن است اما در اعتدال پاييزي درست عکس اين موضوع صادق است. نوروز ايراني که آغاز سال هم به شمار مي رود زماني جشن گرفته مي شود که خورشيد به نقطه اعتدال بهاري برسد و تعدل روز و شب برقرار شود.
 
در کنار 2 اعتدال، دو نقطه ديگر که بيشينه و کمينه دايرالبروج نسبت به استوا هستند نيز براي ما مهم هستند که به انقلابين معروفند. انقلاب تابستاني زماني است که خورشيد به بيشترين زاويه و فاصله خود از استوا برسد. در اين هنگام که آغاز فصل تابستان است طولاني ترين روز اتفاق مي افتد و کوتاهترين شب سال (در نيمکره شمالي) تجربه مي شود. نقطه مقابل، انقلاب زمستاني است. زماني که خورشيد به اين نقطه مي رسد بيشترين فاصله منفي با استواي سماوي را دارد و بدين ترتيب براي ساکنان نيمکره شمالي زمين ، خورشيد کمترين ارتفاع را از افق دارد و به همين دليل طول روز کوتاهتر از هر زمان ديگري است. بنابر اين در اين تاريخ خورشيد کوتاهترين مسير خود را از طلوع تا غروب طي مي کند و لذا کوتاهترين فاصله زماني بين طلوع تا غروب در اين زمان است. بديهي است که وقتي در يک شبانه روز کوتاهرين روز سال اتفاق بيفتد بلند ترين شب سال نيز خواهد بود! و آن بهانه اي است براي ما براي دور هم جمع شدن.
 
تهيه و تنظيم براي تبيان: م.ح.اربابي فر



 
تعداد بازديد:2832 آخرين تغييرات:89/09/30
نظرات

  • setareh kandi:mamnoon matlabe besyar ali bood..
نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر