سه شنبه 30 آبان 1396 - 2 ربيع الاول 1439 - 21 نوامبر 2017
صفحه اصلي/قرآن

میكائیل آرى، جبرئیل خیر!

ميكائيل آرى، جبرئيل خير!

در قرآن کريم مي خوانيم:
درقرآن کريم مي خوانيم:
 
قلْ مَنْ كانَ عَدُوّاً لِجِبْريلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلى قَلْبِكَ بِإِذْنِ اللّهِ مُصَدِّقاً لِما بَيْنَ يَدَيْهِ وَ هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُؤْمِنينَ (بقره/97)
مَنْ كانَ عَدُوّاً لِلّهِ وَ مَلائِكَتِهِ وَ رُسُلِهِ وَ جِبْريلَ وَ ميكالَ فَإِنَّ اللّهَ عَدُوٌّلِلْكافِرينَ (بقره/98)
آنها مى گويند: «ما با جبرئيل دشمن هستيم»! بگو: «كسى كه دشمن جبرئيل باشد (در حقيقت دشمن خداست; چرا كه) او به فرمان خدا، قرآن را بر قلب تو نازل كرده است; در حالى كه كتب آسمانى پيشين را تصديق مى كند; و هدايت و بشارت است براى مؤمنان».
كسى كه دشمن خدا و فرشتگان و رسولان او و جبرئيل و ميكائيل باشد (كافر است; و) خداوند دشمن كافران است.
آيات قرآن و شأن نزول هايى كه پيرامون آنها وارد شده است مى رساند كه جامعه يهود و يا لااقل يهود معاصر با پيامبر، جبرئيل را دشمن داشته و او را فرشته عذاب مى ناميدند تا آنجا كه درباره او مى گفتند كه خداوند به او دستور داده بود كه نبوت را در سلسله فرزندان اسراييل قرار دهد ولى او آن را به فرزندان اسماعيل داد و جمله «خان الأمين» كه نويسندگان جاهل و نادان به شيعه نسبت مى دهند مربوط به اين گروه است كه او را به خيانت در عوض كردن محل نبوت متهم كرده و به عللى او را دشمن مى داشتند1 و به مودت ميكاييل تظاهر كرده و به جبرييل عداوت مى ورزيدند.
در منابع يهود نيز سخن از جبريل و ميکال آمده است ، از جمله در کتاب دانيال جبرئيل به عنوان مغلوب کننده رئيس شياطين و ميکائيل به عنوان حامى قوم اسرائيل معرفى شده است
 
شأن نزول:
امين الاسلام، علامه طبرسي در تفسير شهير "مجمع البيان" در شأن نزول کريمه ياد شده مي نويسد:
از ابن عبّاس نقل كرده اند كه: هنگامى كه پيامبر گرامى(ص) وارد مدينه شد، گروهى از يهوديان فدك و پيشواى دينى آنان - «ابن صوريا» - به حضورش رسيدند و به پرسشهاى گوناگون پرداختند؛ ازجمله پرسيدند:
اى پيامبر خدا! خواب شما چگونه است؟
پيامبر(ص) فرمود: به وقت خواب، دو چشم من به خواب عميق مى روند، امّا در همانحال قلبم بيدار و هوشيار است.
گفتند: شگفتا! ما در كتاب آسمانى خويش خوانده ايم كه خواب آخرين پيامبر خدا همينگونه است كه تو گفتى.
و نيز پرسيدند: به ما بگو كه فرزند از پدر است يا مادر؟
پيامبر(ص) فرمود: هر دو.
پرسيدند: چرا بعضى از كودكان به عموهاى خود شباهت دارند و برخى به داييهاى خويش؟
پيامبر(ص) فرمود: هركدام از نطفه زن يا مرد از ديگرى توانمندتر بود، كودك به آن سو شباهت پيدا مى كند.
پرسيدند: اى پيامبر! همه را درست گفتى. اينك پروردگارت را به ما معرّفى كن.
پيامبر(ص) با نام خدا سوره «قل هواللَّه» را خواند و براى آنان روشنگرى فرمود.
«ابن صوريا» گفت: اى پيامبر خدا! ما آماده ايم به شما بعنوان آخرين پيام آور خدا ايمان بياوريم. تنها يك پرسش ديگر مانده است.
پيامبر(ص) فرمود: بپرسيد.
گفت: كداميك از فرشتگان، پيام خدا را به شما مى رساند؟
پيامبر(ص) فرمود: جبرئيل.
«ابن صوريا» گفت: او دشمن ما است؛ اوست كه پيام جهاد و كشتار و سختيها را مى آورد. امّا ميكائيل پيام آور آسايش و گشايش و راحتى است. اگر ميكائيل آورنده وحى به سوى تو بود، ما به تو ايمان مى آورديم؛ ولى اينك كه آورنده وحى جبرئيل است، به تو ايمان نخواهيم آورد. 2
 
ملت بهانه جو!
بررسى شأن نزول آيه فوق انسان را بار ديگر به ياد بهانه جوئيهاى ملت يهود مى اندازد که از زمان پيامبر بزرگوار موسى (عليه السلام ) تا کنون اين برنامه را دنبال کرده اند، و براى شانه خالى کردن از زير بار حق هر زمان به سراغ بهانه اى مى روند.
در اينجا چنانکه مشاهده مى کنيم : تنها بهانه اين است که چون جبرئيل فرشته وحى تو است و تکاليف سنگين خدا را ابلاغ مى کند ما ايمان نمى آوريم ، ما دشمن او هستيم اگر فرشته وحى ميکائيل بود، بسيار خوب بود، ايمان مى آورديم؟.
از اينان بايد پرسيد مگر فرشتگان الهى با يکديگر از نظر انجام وظيفه فرق دارند؟ اصولا مگر آنها طبق خواسته خودشان عمل مى کنند يا از پيش خود چيزى مى گويند؟ آنها همانگونه اند که قرآن معرفى کرده لا يعصون الله ما امرهم : (هر چه خداوند دستور دهد همان را انجام مى دهند) (تحريم 6).
به هر حال قرآن در پاسخ اين بهانه جوئيها چنين مى گويد: (به آنها بگو هر کس دشمن جبرئيل باشد (در حقيقت دشمن خدا است ) چرا که او به فرمان خدا قرآن را بر قلب تو نازل کرده است ) (قل من کان عدوا لجبريل فانه نزله على قلبک باذن الله ).
(قرآنى که کتب آسمانى پيشين را تصديق مى کند) (و هماهنگ با نشانه هاى آنها است ) (مصدقا لما بين يديه ).
(قرآنى که مايه هدايت و بشارت براى مؤ منان است ) (و هدى و بشرى للمؤ منين ).
در حقيقت در اين آيه سه پاسخ به اين گروه داده شده است :
نخست اينکه جبرئيل چيزى از نزد خود نمى آورد هر چه هست (باذن الله ) است .
ديگر اينکه نشانه صدق از کتب پيشين در آن وجود دارد چرا که مطابق نشانه هاى آنها است .
سوم اينکه محتواى آن خود دليل بر اصالت و حقانيت آن مى باشد.
آيه بعد همين موضوع را با تاءکيد بيشتر تواءم با تهديد بيان مى کند و مى گويد: (هر کس دشمن خدا و فرشتگان و فرستادگان او و جبرئيل و ميکائيل باشد خداوند دشمن او است ، خدا دشمن کافران است ) (من کان عدوا لله و ملائکته و رسله و جبريل و ميکال فان الله عدو للکافرين ).
اشاره به اينکه اينها قابل تفکيک نيستند الله ، فرشتگان او، فرستادگان او، جبرئيل ، ميکائيل و هر فرشته ديگر، و در حقيقت دشمنى با يکى دشمنى با بقيه است .
به تعبير ديگر دستورات الهى که تکامل بخش انسانهاست از سوى خداوند بوسيله فرشتگان بر پيامبران نازل مى شود و اگر تفاوتى بين ماءموريتهاى آنها باشد از قبيل تقسيم مسئوليت است نه تضاد در ماءموريت ، آنها همه در مسير يک هدف قرار دارند، بنابراين دشمنى با يکى از آنها، دشمنى با خدا است .
كسى كه دشمن خدا و فرشتگان و رسولان او و جبرئيل و ميكائيل باشد (كافر است; و) خداوند دشمن كافران است
جبريل  و ميکال
نام (جبريل ) سه بار، و نام (ميکال ) يکبار در قرآن مجيد، در همين مورد آمده است و از همين آيات استفاده مى شود که هر دو از فرشتگان بزرگ و مقرب خدايند (در تلفظات معمولى مسلمين جبرئيل و ميکائيل هر دو با همزه و ياء تلفظ مى شود، ولى در متن قرآن تنها به صورت جبريل و ميکال آمده است ) جمعى عقيده دارند که (جبريل ) لفظى است عبرانى و اصل آن (جبرئيل ) به معنى (مرد خدا) يا (قوت خدا) است ( (جبر) به معنى (قوت يا مرد) و (ئيل ) به معنى (خدا) است ).
به موجب آيات مورد بحث جبرئيل پيک وحى خدا بر پيامبر، و نازل کننده قرآن بر قلب پاک او بوده است ، در حالى که در سوره نحل آيه 102 واسطه وحى (روح القدس ) معرفى شده .
و در سوره (شعراء آيه 191) مى خوانيم قرآن را روح الامين براى آن حضرت آورده ، ولى همانگونه که مفسران تصريح کرده اند: منظور از روح القدس و روح الامين همان جبرئيل است .
ضمنا احاديثى در دست داريم که به موجب آنها جبرئيل به صورتهاى گوناگون بر پيامبر نازل مى شد و در مدينه جبرئيل غالبا به صورت دحيه کلبى که مردى بسيار زيبا بود بر آن حضرت نمايان مى گشت .
از سوره نجم استفاده مى شود که پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلم ) جبرئيل را دو بار(به صورت اصليش ) مشاهده کرد.
در کتب اسلامى معمولا چهار فرشته مقرب خدا را جبرئيل و ميکائيل و اسرافيل و عزرائيل شمرده اند که از ميان اينها جبرئيل از همه برتر است .
در منابع يهود نيز سخن از جبريل و ميکال آمده است ، از جمله در کتاب دانيال جبرئيل به عنوان مغلوب کننده رئيس شياطين و ميکائيل به عنوان حامى قوم اسرائيل معرفى شده .
بعضى از محققان مى گويند در منابع يهود چيزى که دلالت بر خصومت جبريل با آنها داشته باشد ديده نشده ، و اين خود مؤ يد آن است که اظهار عداوت يهوديان معاصر پيامبر (صلى اللّه عليه و آله و سلم ) نسبت به جبريل يک بهانه بيش نبوده ، تا بوسيله آن از پذيرش اسلام سر باز زنند، چرا که در منابع مذهبى خودشان ريشه اى نداشته است . 3
علامه طباطبايي در تفسير گرانسنگ الميزان درباب کيفيت خواب پيامبر اکرم(ص) مي نويسد:
اينکه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم فرمود: چشمم مي‌خوابد و قلبم بيدار است تنها در اين حديث نيامده ، بلکه احاديثى بسيار چه از عامه و چه از خاصه در اين باب رسيده ، و معنايش اين است که آنجناب با خوابيدن از خود بيخود نمي‌شده ، و در خواب مي‌دانسته که خواب است ، و آنچه مى بيند در خواب ، مى‌بيند، نه در بيدارى .
و اين حالت گاهى در بعضى از افراد صالح پيدا مي‌شود، و منشاء آن طهارت نفس و اشتغال بياد پروردگار، و مقام او است ، علتش هم اين است که وقتى نفس آدمى بر مقام پروردگار اشراف يافت ، اين اشراف ديگر نمى گذارد از جزئيات زندگى دنيا و نحوه ارتباطى که اين زندگى به پروردگار دارد غافل بماند، و اين خود يکنوع مشاهده است که براى آنگونه افراد دست مي‌دهد و ما از آن مي‌فهميم که آدمى در عالم حيات دنيوى در حال خواب است ، حال چه اينکه راستى بخواب هم رفته باشد، يا باصطلاح ما بيدار باشد، خلاصه آنکسى هم که در نظر ما فرورفتگان در ماديات و محسوسات ، بيدار است ، در نظر آن افراد هوشيار، خواب است. 4
 
نوشته شکوري - گروه دين و انديشه تبيان

1. منشور جاويد، ج3
2. «طبرسى» در «مجمع البيان» اين حديث را از «ابن عباس» نقل كرده و در كتب ديگر مانند: «تفسير كبير»، «الميزان»، «المنار» و غير آن نيز (با تفاوت هائى) آمده است; «بحار الانوار»، ج 9، ص 66 و 283، با اندكى تفاوت; «تفسير امام حسن عسكرى(عليه السلام)»، ص 406 و 453.
3. تفسير نمونه، آيت الله مکارم شيرازي
4. تفسير الميزان، علامه طباطبايي، ذيل آيه کريمه
 



 
تعداد بازديد:3636 آخرين تغييرات:89/10/01
نظرات

  • ابوالفضل تختی:آفرین بر شما ها که سربازان حقیقی امام زمان عجل الله تعالی فرجه شریف هستید.
  • َشهرام غفوری:فقط می توانم بگویم اجرکم عندالله...
نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر