پنج شنبه 26 تير 1399 - 24 ذي القعده 1441 - 16 ژولاي 2020
صفحه اصلي/قرآن

آیه ای برای بیدار شدن از خواب

آيه اي براي بيدار شدن از خواب

اين سوره با حمد و ستايش خداوند آغاز مى‏شود، و با توحيد و ايمان و عمل صالح پايان مى‏يابد.
(محتواى سوره كهف)‏
 
اين سوره با حمد و ستايش خداوند آغاز مى‏شود، و با توحيد و ايمان و عمل صالح پايان مى‏يابد.
محتواى اين سوره همچون ساير سوره‏هاى "مكى" بيشتر بيان مبدا و معاد و بشارت و انذار است، و نيز به مساله مهمى كه مسلمانان در آن روزها سخت به آن نياز داشتند اشاره مى‏كند، و آن اينكه يك اقليت هر چند كوچك باشد، در برابر يك اكثريت هر چند ظاهرا قوى و نيرومند باشند نبايد تسليم گردد، و در فساد محيط حل شود، بلكه همچون گروه كوچك اصحاب كهف بايد حساب خودشان را از محيط فاسد جدا كنند، و بر ضد آن قيام نمايند.
آن روز كه توانايى دارند به مبارزه ادامه دهند و در صورت عدم توانايى، هجرت نمايند.
همچنين از جمله داستانهاى اين سوره، داستان دو نفر است كه يكى بسيار ثروتمند و مرفه اما بى ايمان و ديگرى فقير و تهيدست اما مؤمن بود، ولى او هرگز عزت و شرف خود را در برابر آن فرد بى ايمان از دست نداد، و تا آنجا كه مى‏توانست او را نصيحت و ارشاد كرد و سرانجام اعلام بيزارى نمود و پيروزى هم با او بود. 
تا مؤمنان در شرائطى همچون آغاز دعوت پيغمبر (ص) بدانند اگر ثروتمندان بى ايمان جنب و جوشى دارند موقت است و خاموش شدنى همانند فقر و تنگدستى افراد با ايمان.
بخش ديگرى از اين سوره به داستان موسى و خضر (هر چند نام خضر در اين سوره نيامده است) اشاره مى‏كند كه چگونه موسى (ع) در برابر كارهايى كه ظاهر آن زننده بود اما باطنش بر مصلحت نتوانست صبر و حوصله بخرج دهد، ولى پس از توضيحات خضر به عمق مسائل كاملا آگاه شد و از بيتابى خود پشيمان گشت.
اين نيز درسى است براى همه، تا به ظواهر حوادث و رويدادها ننگرند، و بدانند در زير اين ظواهر باطنى است بسيار عميق و پر معنى.
امام رضا عليه السلام مأمون را در حال وضو گرفتن ديد كه غلامش روى دست او آب مى‏ريزد، امام با تلاوت جمله‏ى «وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً» به او فهماند كه در وضو و كارهاى عبادى، كمك گرفتن شرك، و موجب بطلان عمل است
بخش ديگرى از اين سوره ماجراى ذو القرنين را شرح ميدهد كه چگونه شرق و غرب عالم را پيمود، و با اقوام گوناگونى كه سنن و آداب بسيار متفاوتى داشتند روبرو شد، و سرانجام با كمك گروهى از مردم به مقابله با توطئه" ياجوج" و" ماجوج" برخاست و سدى آهنين بر سر راه آنها كشيد، و نفوذشان را قطع كرد. تا مسلمانان با بينش وسيعتر خود را براى نفوذ در شرق و غرب جهان آماده سازند و براى مبارزه با" ياجوجها" و" ماجوجها" دست اتحاد بهم دهند!.
جالب اينكه در اين سوره به سه داستان اشاره شده (داستان اصحاب كهف داستان موسى و خضر و داستان ذو القرنين) كه بر خلاف غالب داستانهاى قرآن در هيچ جاى ديگر از قرآن سخنى از اينها به ميان نيامده است (تنها در سوره انبياء آيه 96 به مسئله ياجوج و ماجوج بدون ذكر نام ذو القرنين اشاره شده است) و اين يكى از ويژگيهاى اين سوره است.
از آنجا كه يكى از مهمترين بخشهاى اين سوره داستان قيام جمعى از جوانان با شخصيت، بر ضد طاغوت و دجال زمان خود بود، قيامى كه جان آنها را بخطر افكند و تا سر حد مرگ پيش رفتند، اما خدا آنها را حفظ كرد، توجه به اين واقعيت مى‏تواند نور ايمان را در دلهاى آماده شعله‏ور سازد و او را در برابر گناهان و وسوسه دجالان و حل شدن در محيط فاسد حفظ كند.
توصيف هاى تكان‏دهنده‏اى كه از مجازاتهاى دوزخ در آيات اين سوره بچشم ميخورد، و همچنين سرنوشت شومى كه در انتظار مستكبران است. و در آيات اين سوره انعكاس وسيع يافته، و توجه به علم بى پايان خدا كه در ضمن مثال جالبى در اين سوره منعكس است همگى مى‏تواند اين اثر را تكميل نمايد.
به هر حال محتواي اين سوره از هر نظر پر بار، و تربيت كننده مى‏باشد.
 
سيري در آيه آخر سوره كهف
قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يُوحى‏ إِلَيَّ أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ فَمَنْ كانَ يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلاً صالِحاً وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً (كهف/110)
بگو: همانا من بشرى همچون شمايم (جز اينكه) به من وحى مى‏شود كه خداى شما خداى يگانه است. پس هر كه به ديدار پروردگارش (در قيامت و به دريافت الطاف او) اميد و ايمان دارد، كارى شايسته انجام دهد. و هيچ كس را در عبادت پروردگارش شريك نسازد.
بخش ديگرى از اين سوره به داستان موسى و خضر (هر چند نام خضر در اين سوره نيامده است) اشاره مى‏كند كه چگونه موسى (ع) در برابر كارهايى كه ظاهر آن زننده بود اما باطنش بر مصلحت نتوانست صبر و حوصله بخرج دهد، ولى پس از توضيحات خضر به عمق مسائل كاملا آگاه شد و از بيتابى خود پشيمان گشت
در اين آيه هم توحيد، «إِلهٌ واحِدٌ» هم نبوّت، «يُوحى‏ إِلَيَّ» و هم معاد، «لِقاءَ رَبِّهِ» هم اميد به رحمت الهى، «يَرْجُوا» هم تلاش در رسيدن به آن، «فَلْيَعْمَلْ» و هم اخلاص در عمل «لا يُشْرِكْ» آمده است. از اين جهت پيامبر (صلى اللَّه عليه و آله) فرمود: اگر تنها آيه‏ى آخر سوره‏ى كهف بر امّت من نازل مى‏شد، براى آنان كافى بود. (تفسير درّ المنثور)
در روايات بسيارى در ذيل اين آيه، از اهميّت اخلاص و خطر ريا و شرك خفىّ، سخن به ميان آمده است.
امام رضا عليه السلام مأمون را در حال وضو گرفتن ديد كه غلامش روى دست او آب مى‏ريزد، امام با تلاوت جمله‏ى «وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً» به او فهماند كه در وضو و كارهاى عبادى، كمك گرفتن شرك، و موجب بطلان عمل است. (تفسير مجمع البيان)
در حديث آمده است: هر كس هنگام خوابيدن اين آيه را بخواند، هر ساعتى كه بخواهد از خواب بيدار مى‏شود. (تفسير نور الثقلين)
برداشتهايي از آيه كريمه:
1ـ نبايد خود را بيش از آنچه هستيم معرّفى كنيم، پيامبران خود را بشر مى‏دانستند. «أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ»
2ـ شرط نبوّت، انسان بودن است تا پيامبر در عمل نيز الگوى ديگر انسان‏ها باشد. «أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ»
3ـ رهبران الهى بايد جلو غُلوّ و مبالغه‏ها را بگيرند. «أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ»
4ـ براى كار خدايى كردن، حتّى اميد به پاداش الهى كافى است گرچه يقين نباشد. «فَمَنْ كانَ يَرْجُوا ... فَلْيَعْمَلْ»
5ـ اميد در انسان بايد به صورت يك حالت دائمى و پيوسته باشد، نه لحظه‏اى. «فَمَنْ كانَ يَرْجُوا»
6ـ اميد بدون عمل، كارساز نيست. «يَرْجُوا، فَلْيَعْمَلْ»
7ـ مرگ براى همه حتمى است، امّا ارزشمندتر آن است كه انسان آرزوى ملاقات با خدا را داشته باشد. «يَرْجُوا لِقاءَ رَبِّهِ»
8ـ شرك، به هر نحوى باشد ممنوع است. «لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً»
9ـ ارزش كارها در سه جهت است: اصل كار، انجام دهنده‏ى كار و نيّت و هدف آن. در اين آيه هر سه جهت آمده است. «عَمَلًا صالِحاً، فَمَنْ كانَ يَرْجُوا، وَ لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ»
10ـ اين آيه، هم توحيد در الوهيّت را بيان مى‏كند، «إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ» هم توحيد در ربوبيّت و عبادت را. «لا يُشْرِكْ بِعِبادَةِ رَبِّهِ أَحَداً»
 
نوشته آمنه اسفندياري – گروه دين و انديشه تبيان

منابع:
1- تفسير، نور ج7
2- تفسير نمونه، ج 12
3- تفسير مجمع البيان
4- تفسير نورالثقلين
 



 
تعداد بازديد:6344 آخرين تغييرات:89/10/06
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر