جمعه 6 مرداد 1396 - 4 ذي القعده 1438 - 28 ژولاي 2017
صفحه اصلي/اجتماعي(جوانان، خانواده، بانوان و...)

تنبیه بدنی؛ هرگز

تنبيه بدني؛ هرگز

وقتي سخن از «تنبيه» به ميان مي‌آيد، اولين چيزي که به ذهن مي‌رسد معناي «انضباط» است.

 
وقتي سخن از «تنبيه» به ميان مي‌آيد، اولين چيزي که به ذهن مي‌رسد معناي «انضباط» است. در نتيجه بعضي از افراد تنبيه را با انضباط و اطاعت کورکورانه مترادف مي‌دانند. يعني معتقدند که انضباط در سايه ي اطاعت کورکورانه به‌دست مي‌آيد و منضبط کسي است که بدون اظهارنظر، دستور مافوق خود را اجرا نمايد.
 
متأسفانه بسياري از والدين و مربيان نيز همين فرض‌ها را پذيرفته‌اند و معتقدند اگر کودک از آنها اطاعت محض کند، کودکي منظم و سر به راه بوده و در غير اين‌ صورت بايد تنبيه گردد. به عقيده ي آنان ترس از تنبيه، کودک را به اجراي وظايف معين وا مي‌دارد و مانع از انجام کارهاي خلاف مقررات مي‌گردد.
 
درست است که تنبيه اثر فوري دارد و کودک را از ادامه ي تخلف باز مي‌دارد ولي او را نسبت به زشتي کار، آگاه نمي‌سازد. بنابراين اصلاً اثر تربيتي ندارد گذشته از اين که اثرات منفي زيادي نيز بر روح و روان کودک باقي مي‌گذارد. اصول تربيت اقتضا مي‌کند که آدمي عمل خلاف را نه از ترس تنبيه، بلکه به صرف خلاف بودن آن مرتکب نشود و تنها براي اين که وجدانش از ارتکاب به گناه مبرا باشد، از انجام آن سر باز زند پس تنبيه، در درازمدت عملاً رفتار تنبيه شده را از خزانه ي رفتار حذف نمي‌کند و توفيق موقتي آن به بهاي گزاف کاهش کارآمدي کلي فرد و خوشوقتي او تمام مي‌شود.
 
«تنبيه» در درازمدت بي‌تأثير است. چنين به نظر مي‌رسد که تنبيه صرفاً رفتار ناشايست را پس مي‌زند و زماني که ديگر تهديد تنبيه وجود نداشته باشد، نرخ پاسخ، به ميزان اوليه باز مي‌گردد. بنابراين، گرچه تنبيه اغلب خيلي موثر به نظر مي‌رسد، اما در واقع اثري ناپايدار برجاي مي‌گذارد. دلايل روانشناسان براي نامناسب بودن تنبيه از قرار زير مي‌باشد:
 

آثار جسمي‌- روحي:

 تنبيه آثار جانبي و هيجاني نامطلوب بر جسم باقي مي‌گذارد. کودک تنبيه شده مي‌ترسد و حتي گاهي اين ترس خود را به محرک‌هاي مختلفي که هنگام تنبيه شدن حضور دارند نيز تعميم مي‌دهد.
 

بي‌اثر بودن آن:

 تنبيه به کودک نشان مي‌دهد که چه کار نکند، نه اين که چه کار بکند. در قياس با تقويت و تشويق، تنبيه عملاً هيچ‌گونه اطلاعاتي در اختيار ارگانيسم قرار نمي‌دهد.
 

اثر معکوس تربيتي:

 تنبيه علاوه بر اينکه اثر مثبت تربيتي ندارد، صدمه زدن به ديگران را توجيه مي‌کند. وقتي که کودکان تنبيه مي‌شوند، تنها چيزي که مي‌آموزند، اين است که در بعضي موقعيت‌ها صدمه زدن به ديگران جايز است.
 

ايجاد پرخاشگري:

 تنبيه، شخص تنبيه شده را نسبت به عامل تنبيه کننده و ديگران پرخاشگر مي‌کند خود اين رفتار نيز موجب بروز مشکلات ديگري مي‌گردد چنانکه مشاهده مي‌شود افرادي که از سوي مراجع کنترل کننده در جامعه که تنبيه را به عنوان وسيله ي اصلي کنترل به کار مي‌برند، افراد بسيار پرخاشگري هستند و مادام که تنبيه يا تهديد تنبيه براي کنترل رفتار آنان به کار مي‌رود، هم‌چنان پرخاشگر باقي خواهند ماند.
 

عدم اصلاح پاسخ فرد به عوامل بيروني:

تنبيه، اغلب يک پاسخ نامطلوب را جانشين پاسخ نامطلوب ديگر مي‌سازد و به صورت غيرمستقيم به فرد عمل نامطلوب ديگري مي‌آموزد مثلاً کودکي که به دليل ريخت وپاش کردن اسباب‌بازي‌هايش تنبيه مي‌شود، کودکي بهانه گير‌ و گريه کن بار مي‌آيد.
 
افراد به‌طور غريزي به کسي که رفتارشان آنها را مي‌آزارد، حمله مي‌کنند، شايد نه به صورت فيزيکي، بلکه با انتقاد، عدم تأييد، سرزنش يا تمسخر بنابراين تنبيه تنها به صورت جسمي و فيزيکي نيست بلکه به صورت زباني و روحي هم ممکن است نمايان گردد.
 
وقتي که والدين فرزند خود را به دليل اين که به کودکي کوچک‌تر کمک کرده، تشويق مي‌کنند، يا به دليل اينکه نمره ي 20 گرفته به او مقداري پول مي‌دهند، در واقع تقويت‌کننده ي مثبت را به کار برده‌اند، تقويت‌کننده‌ها ممکن است شامل موارد اجتماعي (مانند: تشويق، محبت و ...) يا غيراجتماعي (مانند: چيزهاي ملموس، امتيازات خاص و...) باشند.
 
البته قابل ذکر است که معمولاً والدين به طور غيرعمدي رفتار کودک خود را تقويت مي‌کنند. هر گاه والدين تسليم گريه‌ها يا خواسته‌هاي غيرمنطقي کودک شوند، نه تنها رفتار خلاف کودک را از بين نبرده‌اند بلکه همان رفتاري که قصد از ميان بردنش را داشتند، تقويت کرده‌اند. بنابراين ما مي‌توانيم به جاي تنبيه از تقويت‌کننده‌هاي مثبت و منفي استفاده کنيم و کودکمان را به رفتار درست وا دار نماييم، هر چند اين روش در آغاز وقت‌گير به نظر مي‌رسد، ولي زماني که چندين بار در مقابل رفتار ناخوشايند کودک مقاومت شود، آنان ياد خواهند گرفت رفتارهايي را که والدين يا مربي به آن بي‌توجه هستند، سريع ترک کنند.
 

تقليد از روش تنبيهي والدين:

 کودکاني که به هر نحوي مورد تنبيه بدني يا کلامي والدين قرار مي‌گيرند در آينده ي بسيار نزديک امکان دارد همان روش‌ها را براي تربيت کودکان خود به کار ببرند بدين ترتيب بدرفتاري با کودکان از نسلي به نسل ديگر منتقل خواهد شد.

پرهيز و دوري کودک از تنبيه کننده‌اش:

اين امر نيز يک اصل در روانشناسي است. انسان از کسي که او را مورد اعتراض يا آزار قرار مي‌دهد همواره روگردان خواهد بود و در صورت ادامه ، تنفر و گريز بوجود مي‌آيد عواقبي مانند فرار از خانه يا مدرسه هم مي‌تواند از نتايج اين امر باشد.

تخريب شخصيت کودک: همان‌گونه که تنبيه بدني عواقب جسمي در پي دارد تنبيه‌هاي کلامي و روحي باعث از هم پاشيدن شخصيت کودک شده رفتارهاي پرخاشگرانه، عدم تشخيص صحيح از غيرصحيح، پناه بردن به دروغ و... را منجر مي‌گردد.
 
امام علي(ع) نيز تنبيه غيربدني را در مواقعي لازم دانسته‌اند و در جواب مردي که از فرزند خود به حضرت شکايت مي‌کرد، فرمودند: فرزندت را نزن و براي ادب کردنش از او قهر کن، ولي مواظب باش قهرت طول نکشد و هر چه زودتر با او آشتي کن.
 
در روش تربيتي اسلام محبت، رحمت، احترام، عفو و بخشش هميشه مطلوب است و تندي و عتاب و خطاب و غضب نسبت به کودک نه تنها مطلوب نيست بلکه نهي هم شده است. شاهد اين مدعا اين است که در سيره معصومين(ع) مشاهده نشده است که آنها فرزندان خود را و يا کودکان ديگري را تنبيه کرده باشند. بطور کلي مي‌توان نتيجه گرفت که هنگام تربيت کودکان هر گونه تشويق مثبت  و منفي را بايد کنار بگذاريد البته بايد توجه داشت که به رفتارهاي خوب کودک بايد بها داد و آنها را تشويق نمود در صورتي که والدين و مربيان به صورت ناخودآگاه فقط در برابر رفتارهاي منفي واکنش نشان مي‌دهند. سپس نسبت به اخراج يا تنبيه موقت اقدام نماييد البته اين کار بايد با شرايط زير انجام گيرد.

اخراج موقت

موثرترين روش در اين مواقع اخراج يا تبعيد موقت است. اخراج 5 دقيقه‌اي بايد بدون هيچ‌گونه ملامت، سرزنش، دعوا و... و فقط با ترک صحنه و بي‌اعتنايي انجام گيرد در غير اين صورت اگر همراه با ملامت باشد اثر گذار نخواهد بود. هنگام به کار بردن اين روش بايد کاملاً آرامش و  خونسردي و سرعت عمل را حفظ کرد و دانست که هدف اصلي جدا کردن کودک و قطع رفتار نامطلوب است. بعد از 5دقيقه نيز بايد کودک را بدون هيچ‌گونه توضيح و تفسيري صدا کنيد و از گفتن اين عبارت بپرهيزيد:« حالا مي‌توني از اتاق خارج بشي» و يا «حالا اجازه داري با برادرت بازي کني» نگوييد که چه کاري مي‌تواند انجام دهد يا انجام ندهد. خيلي ساده فقط بگوييد که 5دقيقه تمام شد.
 
روش اخراج موقت به خاطر انعطاف‌پذيري فوق‌العاده، در بسياري از موارد قابل اجراست. مشخص است که اخراج موقت به راحتي و به آساني در خانه قابل اجراست، اما با کمي ابتکار مي‌توانيد آن را با شرايط ديگر هم تطبيق دهيد؛ مثلا اگر به گردش يا سينما مي‌رويد و عجله ي چنداني هم نداريد، مي‌توانيد خودرو را نگه داريد و بچه‌ها را از ماشين بيرون آوريد و آنها را 5دقيقه در محل‌هاي جداگانه قرار دهيد. مطمئن باشيد اگر بچه‌ها براي رسيدن به مهماني و ... عجله داشته باشند اين موثرترين تنبيه براي آنهاست تا دوباره مرتکب اشتباه نشوند.
 
در چند جمله بايد گفت زمان و نحوه ي استفاه از تمام روش‌هاي تربيتي تابع ابتکار، قوه ي تشخيص و شناخت والدين و مربيان از اوضاع محيطي و شرايط روحي و رواني بچه‌ها است و والدين و مربيان بايد در تشخيص روش درست به بچه‌ها کمک کنند. تشخيص اين که چه کاري درست و چه کاري نادرست است.
 
نويسنده:مديراعظم ميثاقي‌نژاد
کارشناس آموزش و پرورش
 
مقالات مرتبط:



 
تعداد بازديد:727 آخرين تغييرات:89/11/26
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر