دوشنبه 3 مهر 1396 - 4 محرم 1439 - 25 سپتامبر 2017
صفحه اصلي/قرآن

سنگ باران خبرچین‌های کاهنان

fiogf49gjkf0d

سنگ باران خبرچين‌هاي کاهنان

بنا به فرمايش خداوند در قرآن ، يکي از طرق حفظ آسمان از صعود شياطين به وسيله گروهي از ستارگان است که "شهب" ناميده مي‌شود.


 

آياتي چند از قرآن به مسأله "استراق سمع شياطين و جنيان" از محفل فرشتگان آسمان و راندن آن‌ها از اين محفل قدس و اسرارهاي نهان خبر مي‌دهد .

إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ مگر آن‌ها که در لحظه‌اي کوتاه براي استراق سمع به آسمان نزديک شوند، که «شهاب ثاقب» آن‌ها را تعقيب مي‌کند!(صافات/10)
شهاب در اصل به معني شعله‌اي است که از آتش افروخته زبانه مي‌کشد، و به شعله‌هاي آتشيني که در آسمان به صورت خط ممتد ديده مي‌شود نيز مي‌گويند. مي‌دانيم اين‌ها ستاره نيستند، بلکه شبيه ستارگانند، قطعات سنگ‌هاي کوچکي هستند که در فضا پراکنده‌اند، و هنگامي که در حوزه جاذبه زمين قرار گيرند به سوي زمين جذب شوند، و بر اثر سرعت و شدت برخورد آن‌ها با هواي اطراف زمين مشتعل و برافروخته مي‌شوند.(تفسير نمونه)
در مورد چگونگي استراق سمع شياطين و رانده شدن آن‌ها با شهاب‌ها، برخي مفسران وجوهي را ذکر کرده‌اند.
آن وجوه، بر اين نظريه مبتني است که افلاکي زمين را احاطه کرده و فرشتگاني در آن‌ها ساکناند و آن فلک‌ها داراي درهايي است که تنها از آن طريق ‌مي‌توان به افلاک نفوذ کرد و در آسمان اوّل گروهي از فرشتگان وجود دارند که در دست‌هايشان شهاب‌هايي است که با آن، شياطينِ استراق سمع کننده را هدف قرار مي‌دهند.
امروزه بطلان نظريّه افلاک آشکار شده است، بنابراين، احتمال دارد اين‌گونه بيانات قرآني از باب مَثَل باشد که در آن، حقايق خارج از حسّ، به‌صورت محسوس بيان شده تا براي انسان‌ها قابل فهم باشد و مقصود از آسماني که مسکن فرشتگان است جهاني ملکوتي است و مقصودِ آيات اين است که هرگاه شياطين براي شنيدن سخنان فرشتگان به آن عالم ملکوتي نزديک شوند تا اسرار هستي و حوادث آينده را کشف کنند با نور ملکوت که شياطين تحمّل آن را ندارند رانده مي‌شوند يا منظور اين است که هرگاه شياطين قصد مشتبه ساختن حق را داشته باشند، فرشتگان آن‌ها را به وسيله حق مي‌رانند. مؤيّد اين کلام آن است که خداوند قبل از اين آيات، ابتدا به ملائکه وحي سوگند ياد کرده (صافّات /1-3 ،37 ) و به حفظ وحي به وسيله فرشتگان اشاره نموده است1: «و حِفظـًا مِن کُلِّ شَيطـن مارِد» (صافّات/37،7) و بيان داشته که‌ شياطين از شنيدن سخنان ملأ اعلي که همان فرشتگان گرامي هستند منع شده‌اند و از هر سو هدف قرار گرفته و به عقب رانده مي‌شوند: «لا يَسَّمّعونَ إِلَي المَلإ الأعلي و يُقذَفونَ مِن کُلِّ جَانِب» (صافّات/37،8)
درباره هدف شياطين از استراق سمع، از ظاهر روايات دو هدف استفاده مي‌شود:
1. براي ايجاد اشتباه و ترديد بين اهل زمين، درباره وحي آسماني و کلام پيامبراکرم(صلي الله عليه وآله).
مؤيّد اين مطلب، سخن امام‌صادق (عليه السلام)است که فرمود: ... شياطين از استراق سمع منع شدند تا در روي زمين، چيزي از خبرهاي آسماني که شبيه وحي است نباشد و در آنچه از جانب خداوند براي مردم آمده اشتباه واقع ‌نشود.2
2. براي خبر رساني به کاهنان.
مؤيّد اين مطلب نقل ابن‌عباس است که گفت:  شياطين داخل آسمان مي‌شدند و اخبار آن را به کاهنان مي‌رساندند. سپس کاهنان دروغ‌هايي را به آن افزوده و براي مردم زمين بيان مي‌کردند.3
از امام‌صادق(عليه السلام)5 و برخي ديگر از ابن‌عباس نقل کرده‌اند که در زمان جاهليت، هريک از کاهنان شيطاني را در استخدام خويش داشت که در مکاني از آسمان مي‌نشست و خبرهاي مربوط به حوادث آينده را استراق سمع مي‌کرد و کاهن را از آن آگاه مي‌ساخت و کاهن آن‌ها را براي مردم افشا مي‌کرد. زماني که عيسي (عليه السلام)به نبوت مبعوث شد شياطين از سه آسمان و زماني که پيامبر اسلام(صلي الله عليه وآله)مبعوث شد از همه آسمان‌ها ممنوع شدند

بعثت و استراق سمع شياطين

شيطان

غالب مفسران بر اين عقيده‌اند که پس از بعثت پيامبراکرم(صلي الله عليه وآله)هيچ‌يک از شياطين و جنّيان راهي به سوي آسمان و شنيدن اخبار فرشتگان ندارند و بر اساس آيات قرآن، شياطين از شنيدن اخبار آسمان‌ها منع شده‌اند: «إِنَّهُم عَن السَّمعِ لَمعزُولُون» (شعراء/26،212) و اگر يکي از شياطين يا جنيان بخواهد سخنان فرشتگان را استراق سمع کند، با شهاب رانده مي‌شود: «و أَنّا لَمَسنَا السَّماءَ فَوَجدنـها مُلِئَت حَرَسًا شَديدًا و شُهُبًا» (جنّ/72،8)، «و لَقَد جَعَلنا فِي‌السّماءِ بُروجًا و زين‌ها لِلنّـظِرين  و حَفِظنـهامِن کُلِّ شَيطـن رَّجيم  إِلاّ مَن استَرقَ السَّمعَ فَأتبَعَه شِهابٌ مُبينٌ» (حجر/15،16‌ـ‌18)
درباره اين موضوع که آيا شياطين پس از سوخته شدن به وسيله شهاب‌ها کشته مي‌شوند يا فقط برخي از اعضايشان مي‌سوزد، ميان مفسران اختلاف است4 و در مورد اينکه آيا پيش از بعثت راه آسمان‌ها براي شياطين و جنيان باز بود يا نه، دو نظريه وجود دارد:
1. بسياري از مفسران بر اين باورند که پيش از بعثت يا پيش از ميلاد پيامبراکرم(صلي الله عليه وآله) شياطين و جنيان مي‌توانستند به آسمان رفته، گفتوگوي فرشتگان را بشنوند: «و أَنّا کُنّا نَقعُدُ مِنها مَقـعِدَ لِلسَّمعِ فَمَن يَستَمِعِ الأنَ يَجِد لَه شِهابًا رَصَدًا» (جنّ/72،9)، چنان‌که برخي مفسران از امام‌صادق(عليه السلام)5 و برخي ديگر از ابن‌عباس 6 نقل کرده‌اند که در زمان جاهليت، هريک از کاهنان شيطاني را در استخدام خويش داشت که در مکاني از آسمان مي‌نشست و خبرهاي مربوط به حوادث آينده را استراق سمع مي‌کرد و کاهن را از آن آگاه مي‌ساخت و کاهن آن‌ها را براي مردم افشا مي‌کرد. زماني که عيسي (عليه السلام)به نبوت مبعوث شد شياطين از سه آسمان و زماني که پيامبر اسلام(صلي الله عليه وآله)مبعوث شد از همه آسمان‌ها ممنوع شدند و در صورت استراق سمع با شهاب‌ها رانده مي‌شدند. گفته شده که اصل شهاب‌ها پس از بعثت حادث نشده است، بلکه راندن شياطين به وسيله آن‌ها پس از بعثت صورت گرفته است.7در برخي روايات نيز آغاز ممنوعيت نفوذ به آسمان‌ها و رانده‌شدن شياطين به وسيله شهاب‌ها، در شب ميلاد پيامبر اکرم(صلي الله عليه وآله)دانسته شده است.8
در تفسيرقمي آمده است: پس از ميلاد پيامبر(صلي الله عليه وآله)جنيان نزد کاهنان آمده، اخباري را که پيش از ميلاد شنيده بودند براي آن‌ها بازمي‌گفتند و کاهنان با استفاده از آن اخبار به پيشگويي مي‌پرداختند.9
امام‌صادق(عليه السلام)است که فرمود: ... شياطين از استراق سمع منع شدند تا در روي زمين، چيزي از خبرهاي آسماني که شبيه وحي است نباشد و در آنچه از جانب خداوند براي مردم آمده اشتباه واقع ‌نشود
2. نظريه ديگر آن است که شياطين هيچ‌گاه، حتي پيش از بعثت به آسمان راه نداشتند; برخي با استناد به آيات 17‌ـ‌18 حجر/15 اين مطلب را که پيش از بعثت هر کاهني شيطاني داشت که اخبار آسمان را به رايش مي‌آورد افسانه‌اي دروغين خوانده و گفته‌اند: شياطين به هيچ وجه نمي‌توانند به آسمان برسند و «شهاب مبين» در آيه، کنايه از اين است که شياطين، کوچک‌تر از آناند که گفته‌هاي فرشتگان را استراق سمع کنند.10
برخي ديگر گفته‌اند: آياتي مانند ؛ صافّات/8 ،37 دلالت دارد که شياطين، پيش از بعثت نيز راهي به آسمان نداشتند; ولي آيه 9 جنّ/72 دلالت دارد که برخي از جنيان قبل از بعثت به آسمان راه داشته، سخنان فرشتگان را مي‌شنيدند. جمع بين اين دو دسته آيات آن است که بگوييم: پيش از بعثت، رفتن شياطين به آسمان‌ها و شنيدن خبرهاي آسمان به وسيله آن‌ها ممنوع بود; ولي جنيان مؤمن به ويژه رسولانشان مي‌توانستند به آسمان بروند. آن‌ها در آسمان مکان‌هاي ويژه‌اي داشتند که در آنجا نشسته و به سخنان ملائکه گوش مي‌دادند. سپس با آن سخنان، قوم خود را انذار مي‌کردند; ولي پس از بعثت براي محافظت وحي قرآني از اشتباه و ختم رسالت و کفايت قرآن براي جنيان و بي‌نياز شدن آنان از سخنان فرشتگان، آسمان‌ها پر از فرشتگان نگهبان شد و راه آن به کلي، چه براي شياطين و چه براي جنيان، اعم از مؤمن و کافر بسته شد. مؤيّد اين گفتار، کلام جنيان مؤمن پس از بعثت است که گفته‌اند: و اينکه [با اين اوضاع] ما نمي‌دانيم آيا اراده شرّي درباره اهل زمين شده يا پروردگارشان خواسته‌است آنان را هدايت کند. (جنّ/72،10)11
برخي مفسران بر اين عقيده‌اند که پيش از بعثت نيز در آسمان‌ها نگهباناني از فرشتگان بودند که شياطين را با شهاب‌ها مي‌راندند; ولي پس از بعثت، شمار نگهبانان آسمان بيشتر و محافظت از اخبار آسماني شديدتر شد.12
 
فرآوري: شکوري
بخش قرآن تبيان

[1]. الميزان، ج‌17، ص‌124‌ـ‌125.
[2]. الاحتجاج، ج‌2، ص‌219; كنزالدقائق، ج‌13، ص‌477.
[3]. تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌9.
[4]. مجمع‌البيان، ج‌6، ص‌510; تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌9.
[5]. الاحتجاج، ج‌2، ص‌219; كنزالدقائق، ج‌13، ص‌478; البرهان، ج‌3، ص‌334.
[6]. مجمع البيان، ج‌6، ص‌510; تفسير قرطبى، ج‌10، ص‌9; تفسير‌بيضاوى، ج‌3، ص‌364.
[7]. مجمع‌البيان، ج‌10، ص‌556; الميزان، ج‌20، ص‌43.
[8]. الامالى، ص360; كنزالدقائق، ج13، ص477ـ478; البرهان، ج‌3، ص‌334; روح‌البيان، ج‌4، ص‌450.
[9]. تفسير قمى، ج‌2، ص‌410.
[10]. الكاشف، ج‌4، ص‌470.
[11]. الفرقان، ج‌29، ص‌178‌ـ‌179.
[12]. مجمع البيان، ج‌10، ص‌556.



 
تعداد بازديد:1017 آخرين تغييرات:89/11/27
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر