دوشنبه 16 تير 1399 - 14 ذي القعده 1441 - 6 ژولاي 2020
صفحه اصلي/دين و انديشه

به راستی ما ایمان آورده ایم یا اسلام؟

به راستي ما ايمان آورده ايم يا اسلام؟

انسان زمانى كامل مى‏شود كه همه‏ى كمالات را در خود داشته باشد و نشانه‏ى جامعيّت اسلام آن است كه كمال را در همه‏ى ابعاد اعتقادى، اخلاقى، عملى، فردى و اجتماعى انسان مطرح مى‏كند.


انسان كامل، علاوه بر اقرار به زبان (اسلام) و باور قلبى (ايمان)، بايد شكم و شهوت و زبان خود را كنترل كند . كنترل شكم با روزه ، كنترل زبان با صداقت ، كنترل شهوت با دورى از حرام، مبارزه با غرور با داشتن تواضع ، غفلت زدايى با ذكر و ياد خدا ، مقاومت در برابر نيش‏ها و نوش‏ها با نيروى صبر و غافل نماندن از محرومان با انفاق .

« إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ وَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَ الذَّاكِراتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً ؛ همانا مردان مسلمان و زنان مسلمان، و مردان با ايمان و زنان با ايمان، و مردان مطيع خدا و زنان مطيع خدا، و مردان راستگو و زنان راستگو، و مردان شكيبا و زنان شكيبا، و مردان فروتن و زنان فروتن، و مردان انفاق‏گر و زنان انفاق‏گر، و مردان روزه دار و زنان روزه دار، و مردان پاكدامن و زنان پاكدامن، و مردانى كه خدا را بسيار ياد مى‏كنند و زنانى كه بسيار به ياد خدا هستند، خداوند براى (همه‏ى) آنان آمرزش و پاداشى گرانقدر و بزرگ آماده كرده است.» (احزاب ، 35)
اين آيه ، ده كمال براى عموم زنان و مردان در مسائل اعتقادى ، اخلاقى و عملى، بر شمرده است.
زمانى ارزش اين آيه روشن مى‏شود كه به تبعيضاتى كه عرب و عجم ميان زن و مرد قائل بودند بنگريم و تاريخ دلخراش زن را مطالعه كنيم .
 

تفاوت زن و مرد در جسم است نه در روح !

تفاوت ميان زن و مرد در جسم است. روح، زن و مرد ندارد و همه‏ى كمالات بشرى مربوط به روح اوست نه جسم او . لذا همه كمالاتى كه در اين آيه آمده ، به صورت يكسان ميان مرد و زن مطرح شده است.
در آيه 35 سوره احزاب ، سخنى جامع و پر محتوى در باره همه زنان و مردان و صفات برجسته آنها بيان شده است ، و ضمن بر شمردن ده وصف از اوصاف اعتقادى و اخلاقى و عملى آنان ، پاداش عظيم آنها را در پايان آيه بر شمرده است .
بخشى از اين اوصاف دهگانه از مراحل ايمان سخن مى‏گويد (اقرار به زبان ، تصديق به قلب و جنان ، و عمل به اركان).
قسمت ديگرى پيرامون كنترل زبان و شكم و شهوت جنسى كه سه عامل سرنوشت‏ساز در زندگى و اخلاق انسانها مى‏باشد بحث مى‏كند و در بخش ديگرى از مسأله حمايت از محرومان و ايستادگى در برابر حوادث سخت و سنگين يعنى صبر كه ريشه ايمان است و سرانجام از عامل تداوم اين صفات يعنى ذكر پروردگار ، سخن به ميان مى‏آورد .
مى‏فرمايد :" مردان مسلمان و زنان مسلمان ؛ (إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَ الْمُسْلِماتِ) " و " مردان مؤمن و زنان مؤمنه ؛ (وَ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِناتِ) " و " مردانى كه مطيع فرمان خدا هستند و زنانى كه از فرمان حق اطاعت مى‏كنند؛ (وَ الْقانِتِينَ وَ الْقانِتاتِ) ".
گرچه بعضى از مفسران ،" اسلام" و" ايمان" را در آيه فوق به يك معنى گرفته‏اند ، ولى پيدا است كه اين تكرار نشان مى‏دهد منظور از آنها دو چيز متفاوت است ، و اشاره به همان مطلبى است كه در آيه 14 سوره حجرات آمده : «قالَتِ الْأَعْرابُ آمَنَّا قُلْ لَمْ تُؤْمِنُوا وَ لكِنْ قُولُوا أَسْلَمْنا وَ لَمَّا يَدْخُلِ الْإِيمانُ فِي قُلُوبِكُمْ ؛ اعراب گفتند ما ايمان آورده‏ايم، بگو: هنوز ايمان نياورده‏ايد، بلكه بگوئيد اسلام آورده‏ايم، و ايمان هنوز در اعماق قلب شما نفوذ نكرده است ! » .
که بيان به اين نکته دارد که اسلام همان اقرار به زبان است كه انسان را در صف مسلمين قرار مى‏دهد، و مشمول احكام آنها مى‏كند، ولى ايمان تصديق به قلب و دل است.
همانا مردان مسلمان و زنان مسلمان، و مردان با ايمان و زنان با ايمان، و مردان مطيع خدا و زنان مطيع خدا، و مردان راستگو و زنان راستگو، و مردان شكيبا و زنان شكيبا، و مردان فروتن و زنان فروتن، و مردان انفاق‏گر و زنان انفاق‏گر، و مردان روزه دار و زنان روزه دار، و مردان پاكدامن و زنان پاكدامن، و مردانى كه خدا را بسيار ياد مى‏كنند و زنانى كه بسيار به ياد خدا هستند، خداوند براى (همه‏ى) آنان آمرزش و پاداشى گرانقدر و بزرگ آماده كرده است
ايمان
در روايات اسلامى نيز به همين تفاوت اشاره شده است ؛ در روايتى چنين مى‏خوانيم :« يكى از ياران امام صادق (عليه السلام) درباره " اسلام" و " ايمان" از آن حضرت سؤال كرد و پرسيد آيا اينها با هم مختلفند؟ امام (عليه السلام) در پاسخ فرمود: آرى، ايمان با اسلام همراه است، اما اسلام ممكن است همراه ايمان نباشد .» او توضيح بيشتر خواست امام (عليه السلام) فرمود: « الاسلام شهادة ان لا اله الا اللَّه و التصديق برسول اللَّه صلى عليه و آله و سلم ، به حقنت الدماء، و عليه جرت المناكح و المواريث، و على ظاهره جماعة الناس، و الايمان الهدى و ما يثبت فى القلوب من صفة الاسلام، و ما ظهر من العمل به ؛ اسلام شهادت به توحيد و تصديق به رسالت پيامبر است، هر كس اقرار به اين دو داشته باشد ، جانش (در پناه حكومت اسلامى) محفوظ خواهد بود ، و ازدواج مسلمانان با او جايز، و مى‏تواند از مسلمين ارث ببرد ، و گروهى از مردم مشمول همين ظاهر اسلامند ، اما " ايمان" نور هدايت و حقيقتى است كه در دل از وصف اسلام جاى مى‏گيرد ، و اعمالى است كه به دنبال آن مى‏آيد .» (اصول كافى ، جلد2 ، صفحه 21 ، باب ان الايمان يشرك الاسلام)

 
استقامت و درستي انسان، به زبان اوست!

سپس در ادامه  به يكى ديگر از مهمترين صفات مؤمنان راستين، يعنى حفظ زبان پرداخته و مى‏گويد :« و مردان راستگو و زنان راستگو ؛ (وَ الصَّادِقِينَ وَ الصَّادِقاتِ) ».
از روايات اسلامى استفاده مى‏شود كه استقامت و درستى ايمان انسان به استقامت و درستى زبان او است : " لا يستقيم ايمان امرء حتى يستقيم قلبه، و لا يستقيم قلبه حتى يستقيم لسانه ؛ ايمان انسان به درستى نمى‏گرايد تا قلبش درست شود ، و قلبش درست نمى‏شود تا زبانش درست شود!" (محجة البيضاء ، جلد 5 ،ص 193)
و از آنجا كه ريشه ايمان ، صبر و شكيبايى در مقابل مشكلات است ، و نقش آن در معنويات انسان همچون نقش" سر" است در برابر" تن" ، پنجمين وصف آنها را اين گونه بازگو مى‏كند:« و مردان صابر و شكيبا و زنان صابر و شكيبا ؛ (وَ الصَّابِرِينَ وَ الصَّابِراتِ).»
 

کبر و غرور ، بدترين آفت اخلاقي

از طرفى مى‏دانيم يكى از بدترين آفات اخلاقى، كبر و غرور و حب جاه است ، و نقطه مقابل آن " خشوع" ، لذا در ششمين توصيف مى‏فرمايد : « و مردان با خشوع و زنان با خشوع ؛ (وَ الْخاشِعِينَ وَ الْخاشِعاتِ).»
گذشته از حب جاه ، حب مال نيز آفت بزرگى است ، و اسارت در چنگال آن ، اسارتى است دردناك ، و نقطه مقابل آن انفاق و كمك كردن به نيازمندان است ، لذا در هفتمين توصيف مى‏گويد :« و مردان انفاق‏گر و زنان انفاق كننده ؛ (وَ الْمُتَصَدِّقِينَ وَ الْمُتَصَدِّقاتِ).»
امام صادق عليه السلام مي فرمايند: اسلام شهادت به توحيد و تصديق به رسالت پيامبر است، هر كس اقرار به اين دو داشته باشد، جانش (در پناه حكومت اسلامى) محفوظ خواهد بود، و ازدواج مسلمانان با او جايز، و مى‏تواند از مسلمين ارث ببرد، و گروهى از مردم مشمول همين ظاهر اسلامند، اما " ايمان" نور هدايت و حقيقتى است كه در دل از وصف اسلام جاى مى‏گيرد، و اعمالى است كه به دنبال آن مى‏آيد»

با حفظ سه عامل از شر آفات اخلاقي در امان باشيد!

سه چيز است كه اگر انسان از شر آن در امان بماند از بسيارى از شرور و آفات اخلاقى در امان است، زبان و شكم و شهوت جنسى .
به قسمت اول در چهارمين توصيف اشاره شد ، اما به قسمت دوم و سوم در هشتمين و نهمين وصف مؤمنان راستين اشاره كرده مى‏گويد : « و مردانى كه روزه مى‏دارند و زنانى كه روزه مى‏دارند ؛ (وَ الصَّائِمِينَ وَ الصَّائِماتِ).»
« و مردانى كه دامان خود را از آلودگى به بى‏عفتى حفظ مى‏كنند ، و زنانى كه عفيف و پاكند ؛ (وَ الْحافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَ الْحافِظاتِ).»
سرانجام به دهمين و آخرين صفت كه تداوم تمام اوصاف پيشين بستگى به آن دارد پرداخته و مى‏گويد :« و مردانى كه بسيار به ياد خدا هستند ، و زنانى كه بسيار ياد خدا مى‏كنند ؛ (وَ الذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيراً وَ الذَّاكِراتِ) .»
آرى آنها با ياد خدا در هر حال و در هر شرايط ، پرده‏هاى غفلت و بي خبرى را از قلب خود كنار مى‏زنند ، وسوسه‏ها و همزات شياطين را دور مى‏سازند و اگر لغزشى از آنان سر زده ، فوراً در مقام جبران بر مى‏آيند تا از صراط مستقيم الهى فاصله نگيرند .
 

ذکر کثير به چه معنا مي باشد؟
اسلام

در اينكه منظور از "ذكر كثير" چيست؟ در روايات اسلامى و كلمات مفسرين، تفسيرهاى گوناگونى ذكر شده كه ظاهراً همه از قبيل ذكر مصداق است و مفهوم وسيع اين كلمه شامل همه آنها مى‏شود. 
از جمله در حديثى از پيغمبر گرامى اسلام (صلي الله عليه وآله) مى‏خوانيم: « اذا ايقظ الرجل اهله من الليل فتوضئا و صليا كتبا من الذاكرين اللَّه كثيرا و الذاكرات‏ ؛ هنگامى كه مرد همسرش را شبانگاه بيدار كند و هر دو وضو بگيرند و نماز (شب) بخوانند از مردان و زنانى خواهند بود كه بسيار ياد خدا مى‏كنند .» (تفسير مجمع البيان و تفسير قرطبى ، ذيل آيه مورد بحث)
و در حديثى از امام صادق عليه السلام مى‏خوانيم : « هر كس تسبيح فاطمه زهرا عليها سلام را در شب بگويد ، مشمول اين آيه است .»  (مجمع البيان ، ذيل آيه مورد بحث)
بعضى از مفسران گفته‏اند :" ذكر كثير" آن است كه در حال قيام و قعود به هنگامى كه به بستر مى‏رود ياد خدا كند.
اما به هر حال ذكر نشانه فكر است ، و فكر مقدمه عمل ، هدف هرگز ذكر خالى از فكر و عمل نيست.
در پايان آيه ، پاداش بزرگ اين گروه از مردان و زنانى را كه داراى ويژگيهاى دهگانه فوق هستند چنين بيان مى‏كند :« خداوند براى آنها مغفرت و پاداش عظيمى فراهم ساخته است ؛ (أَعَدَّ اللَّهُ لَهُمْ مَغْفِرَةً وَ أَجْراً عَظِيماً).»
نخست با آب مغفرت گناهان آنها را كه موجب آلودگى روح و جان آنها است مى‏شويد ، سپس پاداش عظيمى كه عظمتش را جز او كسى نمى‏داند در اختيارشان مى‏نهد .
آمنه اسفندياري
بخش قرآن تبيان

منابع:
1- تفسير نور ،ج9
2- تفسير نمونه ،ج17
3- اصول كافى ،جلد 2
4- محجة البيضاء ،جلد 5



 
تعداد بازديد:1302 آخرين تغييرات:89/12/17
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر