دوشنبه 27 دي 1395 - 17 ربيع الثاني 1438 - 16 ژانويه 2017
صفحه اصلي/قرآن

آیات علمی قرآن چه تعداد است؟

fiogf49gjkf0d

آيات علمي قرآن چه تعداد است؟

--------------------------------------------------------------------------------


انبوهي از آيا‌ت قران کريم، به مطالب علمي اشاره دارد که گاه در حد اعجاز علمي و گاه در حد شگفتي‌هاي علمي و گاه در حد اشارات انديشه آور علمي مطرح است.


در اين باره دو نکته حائز اهميت است: يکي نظريه پردازي علمي قرآن و ديگري چالش قرآن و علم.




--------------------------------------------------------------------------------

الف)نظريه پردازي علمي قرآن:
برخي آيات علمي قرآن مطالبي را بيان مي‌کند که هنوز علم بدان‌ها دسترسي پيدا نکرده است اين مطالب هر چند که از نظر علوم تجربي به اثبات نرسيده اما دليلي نيز براي نفي آن مطلب قرآني نداريم و از آنجا که وحي نوعي دانش قطعي است و سرچشمه الهي دارد، حتماً صحيح است هر چند که شواهد تجربي براي اثبات آنها فعلاً در دست نداريم، و ممکن است مثل برخي موارد ديگر از پيش گوئي هاي علمي قرآن (مثل نيروي جاذبه طبق آيه 2 / رعد و 10 / لقمان و ...) بعداً اثبات شود. اين‌گونه موارد مي‌تواند به عنوان نظريه‌هاي علمي قرآني مطرح شود، و همچون تئوري‌هاي علمي ديگر به دنبال شواهد تجربي آنها باشيم.
 
ب) چالش‌هاي قرآن و علم:
گاهي ظاهر برخي آيات قرآن با نظريه‌هاي علمي ناسازگار به نظر مي‌رسد، که اين مسئله را چالش قرآن و علم يا تعارض ظاهري قرآن و علم مي‌نامند.
اما از آنجا که نصوص قرآني و مطالب قطعي علمي هر دو بيان واقعيت و حقيقت است و هر دو وسيله معرفت و شناخت حقيقت است و حقيقت يکي بيشتر نيست بنابراين تعارض واقعي قرآن و علم محال است. چون به تناقض (وجود و عدم حقيقت واحد) منتهي مي‌شود.
و تعارض ظاهري آيات و مطالب علمي نيز با تأمل در آنها قابل رفع است چون يا خطاي مفسر در فهم ظاهر آيه و يا خطاي دانشمند علوم تجربي در مقدمات نظريه خويش باعث اين تعارض شده است که با دقت در آنها و فهم صحيح از قرآن و طبيعت، مشکل حل مي‌شود.
براي مثال در مورد هفت آسمان قرآن و يک آسمان علم و يا در مورد نظريه تکامل و آيات آفرينش انسان، توهم تعارض مي‌شد که با دقت در مسأله بر طرف گرديد. چون علم يک آسمان را ثابت مي‌کند ولي هفت آسمان را نفي نمي‌کند، همان‌طور که نظريه تکامل داروين به صورت قطعي اثبات نشده تا بتواند با ظاهر آيات آفرينش آدم تعارض جدي و واقعي داشته باشد.(نک: درآمدي بر تفسير علمي قرآن، محمد علي رضايي اصفهاني)
برخي آيات علمي قرآن مطالبي را بيان مي‌کند که هنوز علم بدان‌ها دسترسي پيدا نکرده است اين مطالب هر چند که از نظر علوم تجربي به اثبات نرسيده اما دليلي نيز براي نفي آن مطلب قرآني نداريم و از آنجا که وحي نوعي دانش قطعي است و سرچشمه الهي دارد، حتماً صحيح است هر چند که شواهد تجربي براي اثبات آنها فعلاً در دست نداريم، و ممکن است مثل برخي موارد ديگر از پيش گوئي هاي علمي قرآن (مثل نيروي جاذبه طبق آيه 2 / رعد و 10 / لقمان و ...) بعداً اثبات شود.
اعجازهاي علمي قرآن، يعني رازگويي‌هاي علمي قرآن که در آيات به صورت واضح آمده است و در زمان نزول آيه کسي از آن اطلاع نداشته، بلکه مدت‌ها بعد از نزول آيه مطلب علمي آن توسط دانشمندان کشف شده است
الف. شمارگان آيات علمي:
قرآن
برخي نويسندگان آيات علمي قرآن را در رابطه با علوم مختلف تقسيم کرده‌اند، آقاي يوسف مروّه بر آن است که آيات در مورد علم پزشکي / 61، فيزيک / 63، کيهان‌شناسي / 100، زمين‌شناسي / 20، کشاورزي / 21، زيست‌شناسي (حيوانات) / 12، آفرينش و حيات / 36، جغرافيا / 73، هواشناسي / 20، شيمي / 9 و ... در قرآن وجود دارد.3
اما محمد جميل الحبال و مقداد مرعي الجواري همين اعداد را متفاوت گزارش داده‌اند. براي مثال آيات فيزيک را 138 و آيات شيمي را 11 و زمين‌شناسي را 69 مورد گزارش کرده‌اند.4
البته به نظر مي‌رسد که شمارگان مختلف آيات در اين مبحث بر اساس ديدگاه‌هاي متفاوت در مورد مباني تفسير علمي و تعريف آيات علمي است. همان‌طور که وابسته به نظر مفسر در مورد دلالت آيه و تطابق آن با يافته‌هاي علوم تجربي است. هر چند که بسياري از اين تطبيق‌ها و دلالت‌ها مورد مناقشه قرار گرفته است.5 علاوه بر آنکه نوع دلالت اين آيات يکسان نيست (ادامه همين مقاله)
 
ب: اقسام آيات علمي:
آيات علمي قرآن، آياتي است که اشاره‌اي به مسائل طبيعي داشته باشد، اما اين اشارات و گونه دلالت آنها متفاوت است. از اين رو آيات علمي قرآن به سه بخش قابل تقسيم است:
اول: اعجازهاي علمي قرآن:
يعني رازگويي‌هاي علمي قرآن که در آيات به صورت واضح آمده است و در زمان نزول آيه کسي از آن اطلاع نداشته، بلکه مدت‌ها بعد از نزول آيه مطلب علمي آن توسط دانشمندان کشف شده است.6
مثل اشاره عملي قرآن به نيروي جاذبه،7 حرکت‌هاي خورشيد،8 لقاح ابرها9 و زوجيت عام موجودات10 و مراحل خلقت انسان11 که قرن‌ها بعد از نزول قرآن بشر به اين مطالب علمي دست يافت. از اين رو برخي مفسران قرآن اين مطالب را اعجازهاي علمي قرآن دانسته‌اند.
يوسف مروه تعداد آيات علمي قرآن را 675 آيه مي‌شمارد1 و محمد جميل الحبال و مقداد مرعي الجواري تعداد آنها را با احتساب موارد تکرار 1322 آيه مي شمارند.2 که حدود 20% کل آيات قرآن را شامل مي‌شود.
البته ادعاهاي ديگري نيز در مورد اعجازهاي علمي قرآن شده است که مورد نقد قرار گرفته است.12
دوم: اشارات علمي شگفت‌آميز قرآن:
برخي آيات قرآن به مطالب علمي و قوانين جهان اشاره مي‌کند که شگفتي هر خواننده‌اي را بر مي‌انگيزد. اما از آنجا که اين مطالب به صورت ديدگاه‌هاي غيرمشهور در مراکز علمي، توسط برخي دانشمندان مطرح شده بود، اعجاز علمي قرآن بشمار نمي‌آيد. بلکه نوعي مخالفت با ديدگاه‌ها و نظريه‌هاي مشهور در علوم آن عصر بشمار مي‌آيد که شگفت‌آور است و دلالت بر عظمت علمي قرآن دارد.
از آن جمله، اشارات قرآن به حرکت زمين13 و پيدايش حيات از آب، و14 ممنوعيت آميزش با زنان در حالت عادت ماهيانه،15 ممنوعيت شراب‌خواري16 و ...
سوم: اشارات علمي انديشه‌ساز قرآن:
آياتي که اشاره به آسمان، زمين، انسان، حيوانات و طبيعت ميکند و انسان را به تفکر در آنها دعوت ميکند و گاهي آنها را نشانه خدا و معاد ميشمرد. ولي مطلب شگفت آميز يا اعجازآميزي از ظاهر آيات قابل استفاده نيست، اين‌گونه آيات توجه انسان را به نمودهاي آفرينش زيباي الهي جلب ميکند و زمينهساز رشد علمي بشر را، به ويژه در علوم تجربي، فراهم ميسازد.
نيازمند آشنايي با نظريه‌هاي علوم تجربي هستيم. و از همين زاويه است که روش تفسير علمي قرآن شکل گرفته و مفسران قرآن به ويژه در يک قرن اخير، کم و بيش، از علوم تجربي به عنوان قرينه فهم و تفسير آيات بهره برده‌اند و گاهي اعجازهاي علمي قرآن را اثبات کرده‌اند
مثال: «أَفَلاَ يَنظُرُونَ إِلَي الْإِبِلِ کَيْفَ خُلِقَتْ»17
عدد اول نوزده در کتاب آسماني مسلمانان، قرآن
«و آيا به شتر نظر نميکنند که چگونه آفريده شده است؟!»
و نيز در آيات 5 - 6 - 7 - 10 - 11 - 13 - 14 / سوره نحل به منافع حيوانات، نزول باران، رويش گياهان رنگارنگ، درياها و کشتي‌راني در آنها و فوايد غذايي و زيور آلاتي که از آنها بدست ميآيد، به عنوان نشانه‌هايي براي انديشمندان اشاره ميکند که به آفرينشگر جهان پي ميبرند و سپاسگزاري ميکنند.18
چهارم: گاهي از آيات قرآن که به علم و عالمان اشاره مي‌کند و دانش‌افزايي و دانشمندان را تشويق مي‌کند،19 به عنوان آيات علمي قرآن ياد شده است.20 ولي به نظر مي‌رسد که هر چند اين آيات در راستا و مقدمه آيات علمي قرآن است و در رشد علوم بشري به ويژه در ميان مسلمانان موثر بوده است، اما در زمره آيات علمي بشمار نمي‌آيد چرا که حاوي اشارات علمي به مسائل طبيعي نيست.
 

ج:‌ تاثير علوم تجربي در فهم آيات قرآن:

از آنجا که بيش از هزار آيه قرآن به مسائل طبيعي اشاره دارد، فهم و تفسير آنها ارتباطي ناگسستني با علوم تجربي دارد،21 همانطور که براي رفع چالش‌هاي قرآن و علم، نيازمند آشنايي با نظريه‌هاي علوم تجربي هستيم. و از همين زاويه است که روش تفسير علمي قرآن شکل گرفته و مفسران قرآن به ويژه در يک قرن اخير، کم و بيش، از علوم تجربي به عنوان قرينه فهم و تفسير آيات بهره برده‌اند و گاهي اعجازهاي علمي قرآن را اثبات کرده‌اند.
البته اين مطلب نياز به روش‌شناسي خاص تفسير علمي و رعايت معيارها و دوري از تحميل و تطبيق‌هاي نابجاي نظريه‌هاي علمي اثبات نشده بر قرآن و پرهيز از استخراج علوم و تفسير به رأي دارد.
فرآوري: شکوري
بخش قرآن تبيان

[1] . العلوم الطبيعية في القرآن، يوسف مروّه، ص 76 ـ 77.
[2] . العلوم في القرآن، محمد حميل الحبال و مقداد مرعي الجواري، ص 35 ـ 36.
[3] . العلوم الطبيعية في القرآن، ص 76 ـ 77.
[4] . العلوم في القرآن، ص 35 ـ 36.
[5] . نک: «پژوهشي در اعجاز علمي قرآن» و «درآمدي بر تفسير علمي قرآن» از نگارنده و نيز «تفسير علمي قرآن» ناصر رفيعي محمدي.
[6] . نک: رضائي‌اصفهاني، پژوهشي در اعجاز علمي قرآن، ص 85.
[7] . رعد / 2 و لقمان / 10.
[8] . يس / 38 و رعد / 2.
[9] . حجر / 12.
[10] . رعد / 2 و يس / 36 و شعراء / 7.
[11] . مومنون / 12 ـ 14 و حج / 5 و غافر / 67 و قيامت / 37 ـ 39.
[12] . نک: پژوهشي در اعجاز علمي قرآن، پيشين.
[13] . نک: نمل / 89 و ...(صاحب تفسير نمونه اين مطلب را از اعجازهاي علمي قرآن مي‌شمارد، نمونه، ج 15، ص 568 ـ 569)
[14] . نک: نور / 45 و انبياء / 30 (صاحب التمهيد اين مطلب را از اعجازهاي علمي قرآن بشمار مي‌آورد، التمهيد في علوم القرآن، ج 6، ص 36)
[15] . نک: بقره / 222 و تفسير نمونه، ج 2، ص 93 ـ 94 و طب در قرآن، ص 50 ـ 51.
[16] . نک:‌ مائده / 90 ـ 91 و بقره / 219.
[17] . غاشيه / 17.
[18] . البته در ميان آيات 5 - 17 سوره نحل برخي نکات علمي شگفتآور نيز وجود دارد که اينگونه مطالب به قسم بعدي ملحق مي شود.
[19] . نک: زمر / 9، مجادله / 11، طلاق / 12 و ...
[20] . يوسف مروه 64 آيه قرآن را که علم و علما را وصف مي‌کند و آنان را تشويق مي‌کند از آيات علمي قرآن شمرده است. (العلوم الطبيعية في القرآن،ص 76 ـ 77)
[21] . برخي مثال‌هاي آن در مبحث اقسام آيات علمي گذشت و براي اطلاع بيشتر نک: مدخل «روش تفسير عملي قرآن» دانشنامه و درآمدي بر تفسير علمي قرآن از همين نگارنده.



 
تعداد بازديد:2736 آخرين تغييرات:89/12/22
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر