پنج شنبه 22 آذر 1397 - 5 ربيع الثاني 1440 - 13 دسامبر 2018
صفحه اصلي/دين و انديشه

هتک حرمت و قتل عامی خونین

هتک حرمت و قتل عامي خونين

قيام حره، سه روز مانده به پايان ذي الحجه سال 63 ق، اتفاق افتاد.

قيام حره، سه روز مانده به پايان ذي الحجه سال 63 ق، اتفاق افتاد.[3] هيئتي همراه عبدالله بن حنظله از مدينه به شام رفت و پس از بازگشت ، گزارشي از مفاسد يزيد و دستگاه حاکمه ارائه دادند و اعلان برائت کردند، سر از اطاعتش برتافتند و مردم را به مبارزه با آنان فراخواندند و از آنان بيعت گرفتند.[1] عبدالله بن حنظله و عبدالله بن مطيع رهبران مهاجران و انصار، و معقل نيز فرماندهي تيره هاي مختلف مهاجران غير قرشي را برعهده گرفته و فرماندهي نيروهاي مدينه را در مقابل سپاه شام برعهده داشتند.[2] شهادت امام حسين(ع)، کشتار اهل بيت(ع)، گزارش هيأت نمايندگي مدني ها از دربار و دستگاه يزيد، آگاهي مردم از فساد و فحشاي دستگاه حاکمه، و نيز اعلام و اعلان بي کفايتي يزيد براي منصب خلافت، مهم ترين زمينه هاي قيام اهل مدينه بر ضد امويان درسال 63 ق، بود. آنان در آغاز قيام، عثمان بن محمد بن ابي سفيان، والي مدينه و زمامداران اموي مدينه را از شهر بيرون راندند. و با پيوستن به حکومت خود مختار زبيريان در مکه، علم مبارزه برافراشتند و شعارشان دعوت به رضا و شورا بود.[3] طولي نکشيد که سپاه اموي به فرماندهي مسلم بن عقبه مدينه را در محاصره در آوردند و با شدت عمل و کشتار فراوان در منطقه حره در کناره‏ى مدينه، قيام را سرکوب کردند و پس از پيروزي، جان، مال و ناموس اهل مدينه را براي سه روز بر سربازان شامي مباح گردانيدند. از مردان و صحابيان اسير، بر بردگي يزيد بيعت ستاندند و چون چهارپايان بر گردنشان مهر بردگي گذاشتند.
امام سجاد(ع) در اين واقعه، تقيه را پيشه خويش ساخته و به ظاهر نقشي در مبارزه مردم مدينه نداشتند؛ زيرا عامل اصلي آغاز چنين موضعي، وابستگي شديد اين شورش به حکومت عبدالله بن زبير در مکه و داخل شدن مردم مدينه در بيعت با او، و فرار عبدالله بن مطيع به سوي مکه بود. 
براي روشن شدن بهتر عدم بيعت امام سجاد عليه السلام با عبد الله بن زبير بهتر است از او معرفي کوتاهي ارائه دهيم :
 

عبدالله بن زبير کيست؟

عبدالله فرزند زبير و «اسماء» (دختر ابوبکر‌، خواهر زاده عايشه) ‌است و عايشه در ميان اقوام  و عشيره خويش عبدالله را بيش از همه دوست مي داشت . هم او بود که در جنگ جمل عايشه را از مراجعت بازداشت و باز هم او بود که زبير (پدرخويش) را به وادي تاريک و نا امن دشمني با علي بن ابي طالب کشاند ... حسين بن علي ، آنچنان که مي دانيم ، براي حفظ حرمت حرم امن خدا ازمکه خارج شد ، اما عبدالله بن زبير ، بالعکس ، از خانه کعبه مأمني براي جان خويش ساخته بود . يزيد بن معاويه هر چند براي کشتن عبدالله بن زبير خانه کعبه را ويران کرد و به آتش کشاند، اما نتوانست عبدالله را از بين ببرد و يا او را به بيعت باخويش وادار کند . عبدالله تا سال هفتاد و دوم هجري ، يعني يازده سال بعد نيز در مکه ماند . در آن سال «حجاج بن يوسف ثقفي » که از جانب خليفه وقت ( عبدالملک مروان ) مأمور بود ، پس از پنج ماه محاصره ، بار ديگر کعبه را مورد تهاجم قرار داد و ديوارها  و سقف آن را ويران کرد و به آتش کشاند  و در نيمه جمادي الآخر ،ابن زبير را در داخل مسجد الحرام کشت .
از بزرگ ترين اشتباهات سران قيام حره اين بود که شهر مدينه را مرکز حرکت خود قرار دادند و با اين عمل، نهايت اهانت و هتک حرمت را در حق شهر پيامبر (ع) روا داشتند.
سابقه کينه توزي عبدالله بن زبير و پدرش با اهل بيت(ع) مشهور است. او از مردم مدينه براي خود بيعت گرفت و تبليغات او و نيز چند عاملي که در رخداد حره گذشت، در بروز قيام در مدينه مؤثر بود. امام سجاد(ع) با ابن زبير بيعت نکرد؛ زيرا خلافت وي را مشروع نمي دانست، همان گونه که خلافت يزيد را نامشروع مي دانست.
به نظر مي رسد يکي از مهم ترين دليل هايي که مي توان براي رفتار دور از خشنونت عامل يزيد در مورد امام سجاد(ع) ارايه کرد، اين است که آن حضرت(ع) از بيعت با يزيد خارج نشده و با ابن زبير بيعت نکرده بود البته دلايل ديگري نيز گفته اند، از جمله عدم همکاري با قيام کنندگان ، پناه دادن به اهل و عيال مروان بن حکم زمامدار رانده‏ى شده مدينه، بازداشتن بني هاشم از ورود در فتنه و سفارش مخصوص يزيد به مدارا کردن با امام سجاد(ع) برخي از عوامل دور بودن امام و اهل بيت(ع) از خطرهاي احتمالي رخداد حره بود.
 

از ديگر نقاط ضعف قيام حره :

اين قيام، ماهيت اصيل شيعي نداشت و دقيقا در خط زبير قرار داشت، چرا که عبدالله بن زبير در ميان صفوف شورشيان، نفوذ زيادي داشت و امام (ع) نمي خواست افرادي چون عبدالله قدرت طلب، ايشان را پل پيروزي قرار دهد.
از سوي ديگر، يزيد نيز از اهل مدينه دل خوشي نداشت، چرا که آنان قاتلان پدران وي در جنگ بدر و ديگر جنگ ها بودند. هم چنين اهل مدينه در شورش عليه عثمان و کشتن او نقشي اساس داشتند. بدين روي، سپاه شام نيز شعارشان در اين جنگ، يالثارات عثمان (اي خون خواهان عثمان) بود. (4)
- رهبري اين نهضت با عبدالله بن حنظله بود و در اين باره، هيچ گونه نظر خواهي از امام (ع) نشده بود. اما چون رهبران شورش، افرادي مؤمن و صالح بودند و انتقاد و اعتراض هاي آنان به حاکميت يزيد کاملا به جا و درست بود، امام حرکت آنان را تخطئه نکرد.
- از بزرگ ترين اشتباهات سران قيام حره اين بود که شهر مدينه را مرکز حرکت خود قرار دادند و با اين عمل، نهايت اهانت و هتک حرمت را در حق شهر پيامبر (ع) روا داشتند.
با ارزيابي اوضاع و ملاحظه ي اختناق شديدي که پس از شهادت امام حسين (ع) به وجود آمده بود، امام سجاد (ع) شکست نهضت مدينه را پيش بيني مي کرد و مي ديدند که کمترين همکاري شان با مبارزان، خطرناک ترين پي آمد ها را براي شيعه به دنبال دارد. از اين رو، حفظ اقليت شيعه براي آينده، امام (ع) را از شرکت در چنين قيامي باز مي داشت.
 در نتيجه قيام ناموفق حره و خفاني که شاميان ايجاد کردن بسياري از مردم مجبور به بيعت با يزيد شدند مردم از ترس جان خود بيعت مي کردند، ولي امام سجاد (ع) و علي بن عبدالله بن عباس بيعت نکردند. (5)
 
فرآوري : محمدي_گروه دين و انديشه تبيان

پي نوشت ها :
 [1] تاريخ خليفة بن خياط ، ص 181.
[2] . همان، ابن حزم اندلسي، علي بن احمد بن سعيد، جمهرة انساب العرب، ص 158.
[3]. همان.
[4] - ابن قتيبه دينوري، الامامه و السياسه، ج 1، ص 231.
[5 ]- تتمه المنتهي، ص 39-38.



 
تعداد بازديد:1276 آخرين تغييرات:89/12/22
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر