سه شنبه 1 آبان 1397 - 13 صفر 1440 - 23 اكتبر 2018
صفحه اصلي/مقاله مدير كل استان

نوروز باستاني

نوروز باستاني

نوروز در فرهنگ اسلامي از جايگاه نسبتا" مناسبي برخوردار است بدين معني كه پيامبر گرامي اسلام (ص) وائمه معصومين (ع) در مواجهه با اصل نوروز نه تنها با عدم پذيرش برخورد نكردند بلكه در بسياري از موارد دستور العمل عبادي و توصيه هاي اخلاقي نيز در اين خصوص داشته اند ،نمونه روشن اين موضوع سفارش امام صادق (_ع) به صحابه خود معلي بن خنيس است كه دستور غسل در نوروز و روزه داشتن در آن روز و چهار ركت نماز مستحبي را با روش خاص بيان فرمودند (مفاتيح الجنان) بنابراين سنت باستاني ايرانيان در گراميداشت روز اول فروردين كه روز تجديد حيات طبيعت پس از يك گردش ساليانه شمسي است چنانچه آلوده به مظاهر منكراتي نگردد نقش موثري در اميد بخشي به زندگي و نوشدن رفتار و تجديد قواي جسمي و روحي دارد ،بدين جهت ضروري است كه نگاه دو جانبه اي به موضوع نوروز داشته باشيم و با تعامل در هر دو ديدگاه از فرصت الهي به دست آمده در گردش عمر توشه برداري نماييم .

نگاه اول: در اين ديدگاه توجه به باستاني بودن جشن و سرور و عيد گرفتن نوروز از دورانهاي بسيار گذشته حتي قبل از اسلام است ايرانيان با شناخت از وضعيت گردش  زمان و نو شدن ماه و سال با درك صحيح از اينكه در خلقت عالم و حركت دوراني زمين به دور خورشيد شب و روز و ماه و سال پديد مي آيد در هر گردش كامل و طلوع فصل بهار و گذشت از زمستان و ايجاد تحول در پديده هاي خلقت اين نو شدن را جشن مي گرفتند و روز اول فروردين را كه نوروز سال جديد محسوب مي شود با برپايي آيينهاي سنتي و ديد و بازديدها و شاد باش گفتن به يكديگر گرامي ميداشتند و هم زمان با نوشدن ايام خود نيز به دنبال پوششي نو و احساسي تازه و تحركات جديدتري بودند تا با روحيه اي لطيف تر از گذشته دوران عمر را با نشاط سپري نمايند اين نگرش يك موضوع معقول و منطقي است و نزد عقلا مزموم نمي باشد و بطور طبيعي و فطري قابل پذيرش است .
تاريخ رسميت جشن نوروز
پرسش از اين مطلب كه از چه زماني سنت جشن نوروز رسميت يافته است سوالي است كه بسياري را بدين فكر واداشته كه سابقه نوروز را جويا باشند فلذا به جهت دست يابي يه اين پاسخ توجه مختصري به شرح تاريخي نوروز مي نماييم . بر اساس توضيح تاريخ نگاران و مفسرين لغات و محققين مباحث كهن چنان در مي يابيم كه آرياييان در اعصار باستاني با توجه به وجود آمدن گرما و سرمادر هر سال دو دوره عمده تابستاني را با هفت ماه و زمستاني را با پنج ماه در زندگي عادي خود از يكديگر تفكيك مي نمودند و براي ورود به هر يك از دو دوره مزكور ساليانه آيين و سنت خاصي را به صورت جشن و شادي اجرا مي كردند جشن نخست ، هنگام آغاز فصل گرما بود كه حيوانات و گله را از آغلها به چمنزارهاي سرسبز مي كشانيدند و از ديدن چهره دلاراي خورشيد شاد و خرم مي شدند و جشن دوم ساليانه در آغاز فصل سرما بود كه گله ها را به آغل ها مي بردند و روزگار استفاده از توشه زمستاني را سپري مي كردند البته از همان آغاز جشن تابستاني را در فروردين ماه قرار مي دادند كه نو شدن طبيعت مشهود بود بنابراين دو عنوان نوروز و مهرگان بر سر زبانها افتاد ،مهرگان ورود زمستان و سرما بود و نوروز ورود تابستان و گرما سابقه مراسم نوروز را در عهد قديم و هنگام تدوين اوستا نيز ذكر نموده اند ليكن در عهد ساسانيان تغييراتي در نوروز به وجود آمد و در برخي ايام از ثبات برخوردار نبود تا اينكه در زمان يزد گرد پسر شهريار آخرين پادشاه ساساني نوروز در شانزده حزيران رومي (ژوئن فرنگي قرار گرفت يعني نزديك اوايل تابستان فصلي فعلي و از آن تاريخ به بعد هر چهار سال يك روز عقب تر ميرفت و بالاخره در زمان جلال الدين ملك شاه سلجوقي در قرن پنجم قمري تقويم جلالي بنا نهاده شد و نوروز در اول فروردين(بهار) قرار داده شد و ثابت نگه داشته شد و سال جلالي با مقدار زمان سال شمسي حقيقي به مدت 365 روز و پنج ساعت و چهل و هشت دقيقه و شصت و چهار ثانيه محاسبه گرديد و فصول چهار گانه نيز از همان دوران جايگاه رسمي خود را يافته است بر اين اساس است كه بايد گفت نوروز ازسابقه بسيار طولاني و معقول برخوردار است اما چگونگي مراسمها وجشنها بسيار متفاوت بوده است و نوسان فراواني را به خود ديده است و در هر دوره اي با جشنها و آيينهاي خاصي سنت نوروز گرامي داشته شد اگرچه افسانه هايي نيز بيان مي گردد و افراط  و تفريط بسياري در اين موضوع وارد شده است.
نگاه دوم :
در اين ديدگاه توجه به دو بخش كلي است
الف- چگونگي برخورد حضرات معصومين (ع) با نوروز است در اين زمينه براي حصول به نتيجه مطلوب كافي است به چند روايت اكتفا كنيم .
1- پيامبر گرامي اسلام (ص) فرمودند :اگر ميتوانيد هر روز را نوروز كنيد يعني در راه خدا هديه بدهيد و با يكديگر پيوند داشته باشيد :دعائم الاسلام .ج2
اين سخن حاكي از خوب ياد نمودن از نوروز و جهت دادن نوروز به سمت و سوي امور انساني اخلاقي،و اجتماعي است، تقويت موارد عاطفي و تواصل با يكديگر مورد سفارش رسول اكرم (ص) است
2-معلي بن خنيس مي گويد كه روز اول فروردين ،نوروز ،به خدمت امام صادق(ع) رسيدم آن حضرت از من پرسيد آيا ميداني امروز چه روزي است عرض كردم خير ولي ميدانم كه عجم ها امروز را عيد مي گيرند حضرت فرمودند امروز از چند جهت اهميت دارد زيرا خداوند از بندگان خود پيمان گرفت كه چند چيز را انجام دهند
الف: او را پرستش نمايند
ب-چيزي را شريك او قرار ندهند
ج-پيرو رسول او باشند
د-پيرو حجت هاي الهي و اولياي او باشند (بحار الانوار 59)
اين روايت در كنار آن روايت ديگر معلي بن خنيس كه امام صادق(ع) اعمال عبادي در نوروز را سفارش فرموده است بيانگر نكات ارزشمند عبادي و اعتقادي در نوروز است بنابراين هدايت معصومين (ع) در جهت اجراي اعمال و رفتار اخلاقي و عبادي كيفيت مواجهه معصومين (ع) را با نوروز را نشان ميدهد و گوياي آنست كه آن بزرگواران بر خورد منفي و محكوم نمودن نوروز را نداشته اند.
3-روايت بسيار زيبا و ارزشمندي در كتاب شريف بحار الانوار جلد 59 صفحه 92 وجود دارد كه امام صادق(ع) فرمودند كه (...ما من يوم نيروز الا و نحن نتوقع فيه الفرج لانه من ايامنا حفظه الفرس.....)
يعني هيچ نوروزي نيست مگر آنكه ما در آن روز فرج قائم ما اهل البيت را انتظار مي كشيم نوروز از ايام ماست كه ايرانيان آنرا حفظ نموده اند.
اين سخن جلوه زيبايي از نوروز را به جهانيان ارائه ميدهد و نويد گشايش و تحقق آرمانهاي مستضعفان و آزاديخواهان است به هر حال در اين ديدگاه هدايت و جلب سعادت و ساماندهي نوروز جلوه گري دارد خصوصا با توجه به دعاي مختصر و پر معناي تحويل سال كه همگان ميخوانيم يا مقلب القلوب و الابصار يا مدبر الليل و النهار يا محول الحول و الاحوال حول حالنا الي احسن الحال
ب- بخش دوم نگاه  به دو روي سكه عملكرد انسانها خاصه ايرانيان در پاداشت از نوروز است و در واقع  مي توان آنرا ملاحضات اخلاقي و عملكردي در نوروز ناميد بسياري از اين اقدامات داراي آثار مثبت روحي و رواني و اجتماعي و خانوادگي است و بعضي از رفتارها نيز مذموم و مورد نكوهش است مصاديق مورد اول اعمالي است همچون خانه تكاني،آراستگي و شتشوي ظواهر و لوازم مورد نياز زندگي،صله رحم ،كمك به هم نوعان ،انجام جشنهاي ازدواج در نوروز گشايش در خريد و فروش ،مسافرتها و تفرج ،استراحت و توجه به آفاق و خلقت طبيعت استفاده از فضاهاي سرسبز و اهداي هدايا و عيدي و غيره.....هر كدام از اين موارد چنانچه با برنامه ريزي صحيح انجام شود اثرات فراوان انساني و اخلاقي دارد موارد مزموم و قابل نكوهش هم كه نيستند كه البته بايد به شدت از آنها پرهيز نمود از جمله اسراف ،چشم و هم چشمي،انجام منكرات اخلاقي ،تجمل گرايي ،غرق شدن در لذتهاي مادي و جنسي ،گناه ،در معرض و در ديد عمومي ،حرمت شكني حدود الهي ،بي احتياطي در امور زندگي و غيره....اين جهات است كه چهره نوروز را كدر نموده و جلوه ناپسندي از آن ارائه مي نمايد  براي رفع  اين مسائل كافي است كه در همه حالات توجه انسانها از خداوند دور نشود و غفلت فراگير حال و رفتارمان نشود و در هر حال متذكر باشيم كه گذران عمر سريع است و دگرگوني فراوان بنابراين تذكرات جهت دار و هدفمند مي تواند اين بخش را نيز تبديل به فرصت مناسب بهره مندي از مواهب طبيعي نمايد و از تهديدات اخلاقي ، ايرانيان و نوروزيان را برهاند
به اميد روزي كه هر روزمان نوروز باشد و هيچ روزمان آلوده به فساد و گناه نگردد .انشاالله...........
 
تهيه و تنظيم : حجت الاسلام صفر قربانپور



 
تعداد بازديد:1880 آخرين تغييرات:89/12/26
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر