چهارشنبه 28 شهريور 1397 - 9 محرم 1440 - 19 سپتامبر 2018
صفحه اصلي/دين و انديشه

عوامل سلب توفیق نماز صبح و نماز شب چیست؟

fiogf49gjkf0d

عوامل سلب توفيق نماز صبح و نماز شب چيست؟

بارها با خودم فکر کردم که چرا من که هم اهميت نماز رو ميدونم هم فضيلت و برکاتش رو و هم از ته دل تصميم ميگيرم چي ميشه هرگز موفق نشده ام؟!

امروز هم مثل روزاي پيش نماز صبحم قضا شد در صورتي که ساعتم را براي پيش از اذان تنظيم کرده بودم که مثلا براي نماز شب بيدار شوم هر وقت انسان هاي با ايمان و مؤمن رو ميبينم که چقدر به نمازهاي واجب و مستحب اهميت ميدن با خودم عهد ميکنم هرگز نگذارم نمازم قضا بشه و وقتي از فضايل و برکات نماز شب ميشنوم مدهوش ميشم با خودم ميگم تا کي خواب و تن پروري؟ از امشب نماز شب رو شروع ميکنم و هرگز ترکش نميکنم با انگيزه دو چندان ساعت رو تنظيم ميکنم و ميخوابم با ذکر و قول و قرار با خدا به رختخواب ميرم هنوز چيزي نگذشته که ساعت زنگ ميزنه اه چقدر زود گذشت چشمامو نيمه باز ميکنم و ساعتو براي چند دقيقه بعد تنظيم ميکنم واي که دل کندن از اين خواب شيرين چقدر سخته با خودم ميگم حالا امشب خيلي خستم همون نماز صبحمو بخونم هنر کردم. وقتي چشمامو باز ميکنم ميبينم  نماز صبحم نيز قضا شده و الان مدتهاست اين شده برنامه من تا جايي که خودمو به فراموشي ميزنم که ساعتم رو حتي براي نماز صبح تنظيم کنم و يا از خانواده بخام که بيدارم کنند بارها با خودم فکر کردم که چرا من که هم اهميت نماز رو ميدونم هم فضيلت و برکاتش رو و هم از ته دل تصميم ميگيرم چي ميشه هرگز موفق نشده ام؟!
ميدانم براي خيلي از شما عزيزان هم چون من اين پرسش پيش آمده پس با هم به تعدادي از علل سلب توفيق نماز شب و صبح اشاره ميکنيم و ميکوشيم راه حلي برايشان بيابيم .
عوامل سلب توفيق از نماز صبح و همچنين نماز شب به دو گروه عمده دسته بندي مي شود :
 

الف : عوامل مادي

که برخي از اين عوامل شامل موارد ذيل مي باشد
1- فقدان برنامه ريزي و نظم در زندگي
از مهمترين عوامل مادي که مانع از توفيق درک نماز صبح مي گردد فقدان برنامه ريزي و نظم در زندگي مي باشد مانند فقدان برنامه اي منظم براي خواب و يا ايجاد مشغله هاي پراکنده و فراتر از توانايي هاي خود که نتيجه اي جز ايجاد خستگي مفرط ندارد .
2- پرخوري در شب
علتي ديگر خواب طولاني و سنگين پرخوري در شب مي باشد. حضرت عيسي (علي نبينا و آله و عليه السلام ) خطاب به بني اسرائيل فرمود: « اي بني اسرائيل ! خوردن خود را زياد نکنيد، زيرا هر کس بر خوردن خود بيفزايد، بر خوابيدن خود هم مي افزايد و هر کس که بر خواب خود بيفزايد، از نماز کم مي گذارد (و در نتيجه) در زمره غافلان نوشته مي شود». 1
3- کسلي و تنبلي افراد
4- غرق شدن در مسائل مادي و دنيويي
حضرت عيسي (علي نبينا و آله عليه السلام ) نقش دنيا زدگي را در بي حوصلگي افراد نسبت به عبادات اينچنين ترسيم مي نمايد که : همچنان که بيمار بر غذاى لذيذ نگاه مي کند و بدليل شدت درد لذّت آن را نمى‏چشد، همچنان فرد دنيادار نيز همراه با عشق به مال نه لذّتى از عبادت مى‏برد و نه شيرينى و حلاوتش را مى‏چشد. 2
5- خوردن غذاهاي نامناسب در شب
برخي از غذاها بگونه اي مي باشند که اعصاب و بدن را سست مي نمايند . لذا اگر شب ها از ماست ، دوغ ، کشک و مانند آن استفاده شود خواب بر انسان چيره شود ؛ و يا خوردن غذاهاي چرب و سنگين موجب سنگيني خواب مي گردد و اين امور باعث مي شود انسان براي بيدار شدن از خواب دچار مشکل گردد .

 
ب : عوامل معنوي

1- ضعف در خداشناسي
يکي از مهمترين عوامل معنوي که موجب مي شود تا انسان نسبت به نماز صبح به سختي از خواب بيدار گردد ، عدم معرفت و شناخت نسبت به خداوند متعال و الطاف وي مي باشد .
فرض کنيد اگر با يکي از مسئولين که حل مشکل تان در دست اوست قراري گذاشته ايد . و يقين داريد که وي در همان ساعت مقرر منتظر شما است . آيا واقعا شب به راحتي مي خوابيد و دير بر سر قرار حاضر شده و يا با کسلي با وي مواجه مي شويد؟
وضو گرفتن ، خواندن سوره هاي توحيد و معوذتين ، ذکر صلوات و تسبيحات اربعه و تسبيح حضرت زهرا ( سلام الله عليها ) ، آية الکرسي ، بخصوص خواندن آيه ي آخر سوره ي کهف و نيز توسل به امام زمان براي محروم نماندن از فيض نماز اول وقت و ... از جمله اموري است که خواب مؤمن را همراه با هدف و انگيزه مي کند و اين توجه و هدفمندي در بيداري صبح تأثيرگذار خواهد بود .
اگر انسان واقعا نسبت به الطاف الهي کمترين معرفتي داشته باشد و بداند که کسي که قرار است به هنگام نماز با وي صحبت کند هماني است که ما را از نيستي به دنيا آورده و تمامي نعمت هاي خود را نيز بر ما ارزاني داشته تا به نهايت کمال و درجات بالاي بهشتي دست پيدا کند . او همانيست که اختيار کمي و زيادي روزي ما را دارد ؛ هماني است که مرگ و زندگي ما در يد قدرت اوست و ... با اين حال آيا نسبت به نماز با بي حالي برخورد خواهيم کرد و يا آنکه سر از پا نشناخته و با تمام وجود به اقامه نماز عاشقانه خواهيم پرداخت .
 
2- گناه
گناه
اعمال و رفتاري که انسان در طي روز انجام مي دهد نقش بسيار مهمي در توفيق انسان نسبت به عبادات دارد يعني هر چه در طي روز کارهاي شايسته از انسان سر بزند توفيقات انسان نيز براي اعمال خوب ديگر بيشتر فراهم مي شود و هر چه به گناه آلوده شود توفيق اعمال خوب از وي سلب مي گردد ؛ لذا بايد نسبت به اين مسأله بسيار حساس بود تا بواسطه گناه درک لذت سحرخيزي را از دست نداد
بعضي از گناهان که معمولا دامنگير جوانان مي باشد از قرار ذيل است .
- ديدن صحنه هاي و تصاوير غير اخلاقي از طريق اينترنت ، ماهواره ، تلفن همراه و ...
- چشم چراني - برقراري روابط نامشروع با جنس مخالف - استفاده از غذاهايي که حلال نيستند.
- استفاده از غذاهايي که پاک نيستند.- دروغ گفتن - استهزاء و تحقير ديگران - ايجاد مزاحمت و آزار همکلاسي ها و يا هم خوابگاهي ها
 
3- ضعف اراده
سحرخيزي اراده و عزم مي خواهد. دوست داشتن تنها کافي نيست ، بايد با تصميم جدي خوابيد. ضعف اراده از مهم ترين عوامل محروم ماندن از سحرخيزي مي باشد. بايد با اين ضعف و سستي اراده مبارزه کرد. امام علي (ع )مي فرمايند: « ضادوا التواني بالعزم»3؛ « به وسيله عزم ، با سستي مبارزه کنيد».
با توجه به آنچه گفته شد راهکارهايي حل اين مشکل در هفت محور قابل ارائه مي باشد:

اول : فعاليت هاي روزانه

1- تنظيم برنامه اي منسجم و منظم جهت جلوگيري از خستگي مفرط
2- انتقال فعاليت هاي شبانه به بعد از نماز صبح چراکه که معمولا اينگونه فعاليت ها تا پاسي از شب به طول مي انجامد و باعث خواب ماندن از نماز صبح مي شود اما با انتقال اين فعاليت ها به بعد از نماز صبح علاوه بر از دست ندادن نماز ، بازدهي بيشتري نيز نسبت به فعاليت هاي خود کسب مي نمائيم
3- از سيستم مراقبه ، مشارطه ، محاسبه استفاده کنيد، يعني با خود شرط نمائيد که گناهي انجام ندهيد سپس در طول روز مراقب اعمال خويش باشيد (چه در زمان حضور در کلاس و کتابخانه و خوابگاه و ... ) و شب هنگام محاسبه کنيد تا ببينيد تقوي را رعايت نموده ايد و در طول روز آيا گناهي مرتکب شده ايد و در صورتي که تقوي را رعايت ننموده ايد توبه نموده و با خود شرطي را بگذاريد تا ديگر مرتکب آن گناه نشويد .
4- تماشاى صحنه و فيلم هاى مبتذل و آلوده به گناه و همين طور رفتن به محيط هاى نامناسب را ترک نمائيد .
5- از گفتگو با جنس مخالف، نگاه کردن به آنها، خنديدن در منظر نامحرم جدا خودداري کنيد.
6- از آنجا که ممکن است ارتکاب برخي از گناهان به دليل عدم اطلاع از آنها باشد ، لذا جهت فراگيري واجبات و محرمات ديني مطالعه بيشتري نموده و به کتابهاي ذيل مراجعه فرمائيد :
- مطالعه رساله عمليه مرجع تقليد خود
- پرسش و پاسخ دانشجويي شماره 18 (احکام نگاه و پوشش )
- کتاب واجبات و محرمات در شرع اسلام / آيت الله مشکيني / دفتر نشر الهادي / 1378 ش
- گناهان کبيره شهيد دستغيب (ره)

 
دوم : خوراک شبانه

در خصوص خوراک شبانه نکات زير را رعايت فرمائيد :
1- شام را در ابتداي شب بخوريد زيرا هر چه وقت خوردن شام به اول شب نزديک تر بوده و با وقت خواب فاصله داشته باشد هم خواب راحت تري خواهيد داشت و هم براي نماز صبح با مشکل کمتري مواجه خواهيد شد .
2- بلافاصله قبل از خواب چيزي نخوريد:
اگر در فاصله ي زماني کمتر از دو ساعت به خوابيدن، چيزي بخوريد وبعد به رختخواب برويد بدن شما درگير هضم غذا خواهد بود و اين امر مي تواند در خواب شما اختلال ايجاد کند و يا اصلا زمان به خواب رفتنتان را طولاني کند.
3- سعي کنيد زود بخوابيد ، زيرا تحقيقات نشان داده است که خواب يک سوم ابتداي شب کاملتر و با آرامش تر مي باشد و لذا خستگي را از تن انسان، بهتر خارج مي کند.
4- پر خوري نکنيد : بايد از افراط و تفريط در خوردن پرهيز شود. کم خوري غير از نخوردن يا بد خوردن است . ميزان کم خوري را رسول اکرم (ص ) چنين مي فرمايند: کُلْ وَ أَنْتَ تَشْتَهِي وَ أَمْسِکْ وَ أَنْتَ تَشْتَهِي در حالي که اشتها داري ، بخور و در حالي که (هنوز) اشتها داري ، از خوردن دست بکش.4
5- غذاي مناسبي ميل نمائيد : کيفيت غذا جوري باشد که اعصاب و بدن سست نشود. شب ها از ماست ، دوغ ، کشک و مانند آن استفاده نشود يا در کنار آن ها چند دانه خرما يا کشمش يا مويز و مانند آن تناول شود. هر کس بايد با توجه به مزاج خود، برنامه غذايي مناسبي براي خود داشته باشد. دقت کنيد چه غذاهايي قوت مي بخشد، چه غذاهايي سستي و نسبت به چه غذاهايي حساسيت داريد. مثلا خرما براي بعضي مزاج ها سازگار نيست ، زيرا موجب جوش صورت و دمل مي شود.
6- از خوردن مال حرام پرهيز نمائيد .
يکي از مهمترين عوامل معنوي که موجب مي شود تا انسان نسبت به نماز صبح به سختي از خواب بيدار گردد ، عدم معرفت و شناخت نسبت به خداوند متعال و الطاف وي مي باشد .

سوم: چگونگي خواب و استراحت براي بيدار شدن در سحر

1- زود بخوابيد : بگونه اي برنامه ريزي نمائيد که حداکثر تا ساعت ده شب در رختخواب خود باشيد .
2- خواب قيلوله و قبل از ظهر - که استحباب شرعي هم دارد - ترک نشود. اين خواب مختصر، ولي بسيار مفيد است . اگر قبل از ظهر ميسر نيست با فاصله اي بعد از ناهار انجام گيرد. اگر اصلا خواب روز ميسر نيست ، حداقل بايد دقايقي دراز کشيد.
خواب به موقع
پيامبر گرامي اسلام فرمود: از خوردن غذاى سحر براى روزه‏ى روز کمک بگيريد و از خواب قيلوله براى بيدارى يارى بخواهيد. 5
3- محل استراحت خود را طورى طراحى و انتخاب کنيد که مُشرف به پنجره و فضاى باز باشد تا تغييرات جوّى (رنگ آسمان و تغييرات نور هوا) براى شما ملموس باشد.
4- اگر اطرافيان شما دير مى‏خوابند، شما سعى کنيد محل خواب خود را در جائى که سر و صداى کمترى دارد و مزاحمتى براى شما نيست انتخاب کنيد و هر چقدر زودتر بخوابيد و هرچه خواب شما با آسودگى و در محيطى آرام صورت گيرد، بالطّبع برخاستن شما براى کارهاى صبح، بهتر و و مقدورتر خواهد شد. يکى از عللى که سبب خواب ماندن در صبح‏ها مى‏شود اين است که روح و جسم انسان از لحاظ کمى و کيفى استراحت کافى برخوردار نيست. حداقل 6 ساعت خواب براى يک انسان مورد نياز است در اين مدت زمان بدن بايد طورى به خواب برود که استراحت عميق احساس شود. اگر انسان بعد از اين نوع استراحت، خودانگيز از خواب بيدار شد اين نشانگر خواب و استراحت به ميزان مطلوب است.
5- محيط خوابتان را براي بيدار شدن مساعد کنيد:
جايي که در آن مي خوابيد و صبح قرار است در آن بيدار شويد خودش مي تواند يک عامل براي سحر خيزي باشد. هر چند اين عامل در افراد مختلف متغير است اما مثلا داشتن يک اتاق خواب منظم و مرتب و تميز مي تواند بسيار در سحرخيز بودن شما موثر باشد و نظم اين اتاق سبب شود که شما احساس کنيد، سر زماني که با خود قرار گذاشته ايد بايد از خواب بيدار شويد.
6- به اندازه کافي بخوابيد: اين يکي از عوامل اصلي است که سبب مي شود افراد با زود از خواب بيدار شدن مشکل داشته باشند، در اصل داشتن خواب کافي ، زود بيدار شدن از خواب را چندين بار آسان تر ميکند.
7- بر تمرين دادن بدن اصرار داشته باشيد: سعي کنيد هميشه رأس يک ساعت خاص از خواب بيدار شويد بيدار شدن از خواب در يک ساعت خاص مي تواند سبب ايجاد عادت براي بيداري در آن ساعت در بدن شود و فراموش نکنيد سحرخيزي تنها يک عادت است.
8- به بدن خود گوش دهيد: بدن شما خيلي خوب مي تواند احتياجاتش را به شما اطلاع دهد، اگر هنگامي که صبح از خواب بيدار مي شويد هنوز احساس خستگي ميکنيد سعي کنيد شبها زودتر به رختخواب برويد بدن شما کم کم يک الگوي معين براي خوابيدن و بيدار شدن پيدا ميکند و کاملا بر آن منطبق خواهد بود.
9- آداب خواب را رعايت کنيد ، از جمله : وضو گرفتن ، خواندن سوره هاي توحيد و معوذتين ، ذکر صلوات و تسبيحات اربعه و تسبيح حضرت زهرا ( سلام الله عليها ) ، آية الکرسي ، بخصوص خواندن آيه ي آخر سوره ي کهف و نيز توسل به امام زمان براي محروم نماندن از فيض نماز اول وقت و ... از جمله اموري است که خواب مؤمن را همراه با هدف و انگيزه مي کند و اين توجه و هدفمندي در بيداري صبح تأثيرگذار خواهد بود . البته اگر بجا آوردن همه ي آداب خواب برايتان سخت است ، به هر ميزان که مقدورتان مي باشد انجام دهيد . 
 
منبع : وبلاگ سيد مصطفي علم خواه
فرآوري: محمدي_گروه دين و انديشه تبيان

پي نوشت ها :
1- ورام ابن ابى فراس‏ ، مجموعة ورام( تنبيه الخواطر) ، مکتبه فقيه‏ ، قم‏ ، اول‏ ، ج‏1، ص: 47
2- حسن بن شعبه حرّانى‏ ، تحف العقول ، بهراد جعفرى‏ ، اسلاميه‏ ، تهران‏ ، 1380 ش‏، اول‏ ، ص 483
3- عبد الواحد تميمى آمدى‏ ، تصنيف غرر الحکم و درر الکلم‏ ، دفتر تبليغات‏ ، قم‏ ، 1366 ش‏ ،اول‏ ، ص: 476
4- بحار الأنوار ، ج‏59 ، ص 290
5- شيخ حسن ديلمى‏ ، إرشاد القلوب إلى الصواب‏ ، شريف رضى‏ ، قم‏ ، 1412 ق‏ ، اول‏ ، ج‏1 ،ص 91



 
تعداد بازديد:3190 آخرين تغييرات:90/01/15
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر