جمعه 6 اسفند 1395 - 27 جمادي الاول 1438 - 24 فوريه 2017
صفحه اصلي/قرآن

قرآن در نگاه امام صادق(ع)

قرآن در نگاه امام صادق(ع)

قرآن بدون عترت و عترت بدون قرآن نمي‌تواند به غرض و فلسفه وجودى خود دست يابد.

 


بي‌ترديد قرآن کريم، کلام آسمانى و وحيانى است و اگر انسان بخواهد کلام خدا را بخواند و يا گوش دهد بايد تنها سراغ قرآن برود و از سوى ديگر تنها معجزة ماندگار الهى و حجت خداوند به شمار مي‌آيد.
بي‌گمان آشنايى و بهره‌مندى کامل و همه جانبه در تمامى عرصه‌هاى زندگى نيازمند تفسير و تبيين از سوى قرآن شناسان است. از اين رو پيامبر اسلام ـ‌که خود امين وحى و مفسر اصلى آن به شمار مي‌آيد‌ـ هنگام عزم رحيل در مناسبت‌هاى مختلف با بيانات گونا‌گون (از جمله حديث ثقلين)، على و يازده فرزندش را هم عِدل قرآن و به عنوان دو گوهر گرانبها در ميان امت مسلمان معرفى کرد.
قرآن بدون عترت و عترت بدون قرآن نمي‌تواند به غرض و فلسفه وجودى خود دست يابد. ارتباط ميان عترت و قرآن دو سويه است، از طرفى قرآن اهل بيت را والاترين انسانها معرفى مي‌کند و از سويى آگاه‌ترين انسانها به معارف و حقايق قرآن، اهل بيت عليه السلام عليهم‌السلام مي‌باشند.
 
جايگاه اهل بيت عليهم‌السلام در قرآن
پيوند ميان قرآن و اهل بيت عليهم‌السلام، پيوند ميان نور و بينايى است، نور وحى در ذات خود روشن و روشنگر است اما بهره‌گيرى از آن نيازمند چشمانى بينا و نافذ است. همراهى اهل بيت با قرآن در حديث ثقلين تاکيد و تأييدى است از سوى پيام‌آور وحى بر اين رابطه وثيق و مستحکم و اين رابطه وثيق ميان قرآن و اهل بيت با اشاره و خواست صاحب وحى يعنى بارى تعالى بوده است. اين مطلب نشانگر جايگاه ائمه و مکتب تفسيرى آنان در رابطه با قرآن دارد.
 
 قرآن، تجلى‏گاه خداوند
كلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حكمت‏خداست و آيات قرآن،هريك نشانه‏اى از عظمت الهى است. امام صادق(عليه السلام) در زمينه جلوه‏گاه‏بودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشم‏هاى بيدار ودلهاى آگاه مى‏فرمايد:
« لقد تجلى الله لخلقه فى كلامه و لكنهم لايبصرون ؛1 خداوند بر خلق خويش در كلام خودش تجلى كرده است، ولى آنان خدارا نمى‏بينند.»
 
2- گنجينه كامل
معارف قرآن بى‏پايان است. به تعبير خود قرآن « تبيانا لكل شيى‏ء » است; بيانگر هرچيز. هر پند و حكمت، هر حكم و قانون، هر علم ودانش ريشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پيشينيان وسرنوشت آيندگان و دانشهاى آسمان و زمين بايد به قرآن نگريست وبه كمك اهل‏بيت عليهم السلام ، از اين منبع و گنجينه كامل بهره‏گرفت. امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايد: « خداوند بى‏همتا و قدرتمند، كتاب خويش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نيكوكار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان كه پيش‏از شما بودند و آنان كه پس از شما خواهند آمد، همچنين خبرآسمان و زمين است...»
و در سخن2 ديگرى به جنبه تبيان بودن قرآن چنين اشاره‏مى‏فرمايد: «ان الله انزل فى‏القرآن تبيان كل شى‏ء، حتى و الله ما ترك شيئايحتاج العباد اليه الا بينه للناس...»3
خداوند در قرآن، بيان هرچيز را نازل كرده است. به خدا قسم هيچ‏چيزى را كه بندگان به آن نيازمندند، فروگذار نكرده و براى مردم‏بيان فرموده است.
 امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايد: « خداوند بى‏همتا و قدرتمند، كتاب خويش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نيكوكار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان كه پيش‏از شما بودند و آنان كه پس از شما خواهند آمد، همچنين خبرآسمان و زمين است...»
3- عهدنامه الهى
قرآن، عهدى استوار ميان خدا و مردم است و آيات اين كتاب، متن‏اين عهدنامه را بيان مى‏كند. در عهد نامه بايد نگريست، به آن‏بايد پاى‏بند بود، مفاد آن را نبايد زير پاگذاشت. امام صادق (عليه السلام) درباره اين عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنين‏مى‏فرمايد:
قرآن
« القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ينبغى للمرء المسلم ان ينظرفى‏عهده و ان يقراء منه فى‏كل يوم خمسين آيه؛4 قرآن عهد خداوند نسبت‏به بندگان اوست. سزاوار است كه يك انسان‏مسلمان در اين عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آيه از آن رابخواند.»
روشن است كه مرور بر مفاد يك عهدنامه، براى يادآورى از آن قرارداد و رعايت آن در عمل است. ميثاق خدا با بندگان برشناختن‏احكام الهى و عبرت گرفتن از حكايات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آيات است. جالب است كه امام صادق (عليه السلام) وقتى مى‏خواست قرآن‏تلاوت كند، قرآن را كه به دست راست‏خويش مى‏گرفت، دعايى مى‏خواندكه به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال اين قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنين است:
« خداوندا! من عهد و كتاب تو را گشودم. خدايا! نگاهم را در اين‏كتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفكر، و تفكرم را عبرت‏آموزى. خدايا! مرا از آنان قرار بده كه از مواعظ تو در اين‏كتاب، پند مى‏گيرند و از نافرمانى‏ات پرهيز مى‏كنند. وقتى كتاب تورا مى‏خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر ديدگانم پرده ميفكن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلكه مرا چنان قرار بده كه درآيات و احكامش ژرف بنگرم، دستورهاى دين تو را بگيرم و عمل كنم‏و نگاه مرا در اين كتاب، غافلانه و قرائتم را بيهوده و بى‏ثمرمساز.» 5
 
4-آينه عبرت
درخلال آيات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نيكان وصالحان كه در سايه ايمان و عمل و پيروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان كه با تكذيب انبيا و انكار خدا و طغيان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، كتاب قصه و داستان نيست،ولى سرشار از قصص و حكايات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس‏گرفتن و الهام و عبرت و پند.
امام صادق (عليه السلام) مى‏فرمايد: « عليكم بالقرآن! فما و جدتم آيه نجابها من كان قبلكم فاعملوابه، و ما وجدتموه هلك من كان قبلكم فاجتنبوه ؛6 برشماباد قرآن! هر آيه‏اى را كه يافتيد كه گذشتگان، با عمل به‏محتواى آن آيه نجات يافتند، شماهم به آن عمل كنيد و هر آيه راديديد كه بيانگر هلاكت پيشينيان است، شماهم از آن (عامل هلاكت)بپرهيزيد.»
اين شيوه برخورد با آيات قرآن، سودمندترين شيوه‏اى است كه درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر مى‏گذارد و قرآن هدايتگر قارى‏مى‏شود.
امام صادق(عليه السلام)   در پاسخ مى‏فرمايد: «براى اين كه خداى متعال آن را براى زمانى خاص يا مردمى خاص‏قرار نداده است. از اين رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قيامت»
5- هميشه زنده و شاداب
قرآن
غير از احكام قرآن و حلال و حرام آن كه ابدى است، خود اين كتاب‏ژرف و فصيح و متين نيز با گذشت زمان كهنه نمى‏شود و پيوسته‏معارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگى‏دارد.
امام صادق (عليه السلام) در حديثى به رمز و راز اين جاودانگى و طراوت‏هميشگى در كلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت مى‏پرسد: چراقرآن با نشر و درس و بررسى، تازه‏تر و شاداب‏تر مى‏شود و هرگزكهنه نمى‏شود؟
امام صادق (عليه السلام) در پاسخ مى‏فرمايد: « لان الله تبارك و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون‏ناس فهو فى كل زمان جديد و عند كل قوم غض الى يوم القيامه ؛7 براى اين كه خداى متعال آن را براى زمانى خاص يا مردمى خاص‏قرار نداده است. از اين رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قيامت.»
طراوت و تازگى قرآن براى همه و هميشه، به خاطر آن است كه معجزه‏جاويد پيامبر(صلي الله عليه و آله) و كلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نيازهاى‏فكرى، هدايتى و اجتماعى مردم است.
 
نتيجه گيري :
بحثمان را با حديثي زيبا ازامام صادق(عليه السلام ) به پايان مي بريم که فرمودند :  به دنبال مونسى بودم كه در پناه آن، آرامش پيدا كنم، آن را در قرائت قرآن يافتم.
 
اميد است كه در سايه رهنمودهاى حضرت صادق (عليه السلام) ، با چشمه وحى الهى‏آشناتر شويم و «قرآنى‏» بيانديشيم و «قرآنى‏» زندگى كنيم.
 
فرآوري : زهرا اجلال
بخش قرآن تبيان

پي نوشت ها :
1- بحارالانوار، ج‏89، (بيروت)، ص‏107.
2- كافى، ج 2، ص‏599.
3- بحارالانوار، ج‏89، ص 81.
4- وسايل الشيعه، ج 4، ص‏849.
5- بحارالانوار، ج 95، ص 5.
6- الحياه، ج 2، ص‏116.
7- بحارالانوار، ج‏89، ص 15.

منابع :
مقاله اي از " جواد ذوالجلالي " ، پيرامون قرآن
سايت رسول نور
سايت ايکنا



 
تعداد بازديد:1102 آخرين تغييرات:90/01/16
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر