شنبه 28 مهر 1397 - 10 صفر 1440 - 20 اكتبر 2018
صفحه اصلي/دين و انديشه

آیا پزشک محرم است؟

آيا پزشک محرم است؟

سلامت نيوز نوشت: رئيس کل سازمان نظام پزشکي با بيان اينکه موضوع محرم نبودن پزشکان نسبت به بيماران بحثي قديمي است گفت:‌ «همه مراجع به محرميت پزشک نسبت به بيمار معتقدند و اتفاق نظر دارند.»


موضوع اين نوشتار يک حکم شرعي پر کاربرد است. اين حکم در عين حال که بسيار ساده و زود فهم است اما به دليل غير کارشناسي بيان شدن آن از زبان افراد مورد اعتماد مردم، آنگونه که بايد به اجرا در نمي آيد و همين بي اطلاعي از کيفيت دقيق اجراي آن سبب شده تا رعايت درست آن از سوي متدينين موجب تعجب يا اعتراض عده اي نا آگاه به اصل حکم شده است.

 
سوال: آيا پزشک محرم است؟
پاسخ غير کارشناسانه
پاسخ غير کارشناسانه اي که چندي پيش در نشريات و سايتهاي خبري منتشر شد اين است: ‌«همه مراجع به محرميت پزشک نسبت به بيمار معتقدند و اتفاق نظر دارند.»
سلامت نيوز نوشت: رئيس کل سازمان نظام پزشکي با بيان اينکه موضوع محرم نبودن پزشکان نسبت به بيماران بحثي قديمي است گفت:‌ «همه مراجع به محرميت پزشک نسبت به بيمار معتقدند و اتفاق نظر دارند.»
دکتر سيد شهاب الدين صدر در نشست خبري روز چهارشنبه (20/11/89) در حضور جمعي از خبرنگاران گفت:‌ «موضوع محرم نبودن پزشکان نسبت به بيمارانشان را يکي از روحانيون در تهران مطرح کرده است اما اين بحث يک بحث قديمي است و همه مراجع از جمله حضرت امام خميني(ره) و آيات عظام اراکي،‌ گلپايگاني و بهجت و خويي به محرم بودن پزشک نسبت به بيمار فتوا داده اند.»
وي در ادامه افزود:‌ «اگر معاينه توسط پزشک براي عضوي از بدن صورت گيرد، اگر پزشک هم جنس باشد به پزشک هم جنس مراجعه شود و اگر به پزشک غير همجنس مراجعه شود در صورت ضرورت براي معاينه اين کار مراتبي دارد و پزشک براي ديدن عضو مربوطه محرم است.»
پاسخ کارشناسانه:
بايد بدانيم که «محرميت» غير از «لمس و نظر در مواقع ضروري» است. ابتدا لازم است که قدري در باره اين دو عنوان توضيح دهيم:
 

محرميت

زن و مرد نامحرم تنها از سه راه به يکديگر محرم مي شوند که اين سه راه انحصاري عبارتند از: نسب، رضاع و مصاهره. (تحريرالوسيلة 2/262)
نسب همان ارتباط فاميلي است که عده اي از طريق پدر و مادر با يکديگر نسبت فاميلي پيدا مي کنند مانند برادر و خواهر يا عمه و برادر زاده و مانند آن.
 حرمت پزشک نامحرم هم مانند ساير محرمات اگر در شرايط اضطرار قرار گرفت به مقدار لازم از آن چشم پوشي مي شود و اين مانند خوردن گوشت مردار است؛ هر چند خوردن گوشت حيواني که خودش مرده است شرعا حرام مي باشد اما اگر انسان در حالت اضطرار قرار گرفت يعني ادامه زندگي او بسته به خوردن چنين گوشتي بود آنگاه جايز بلکه واجب است که به مقدار ضرورت يعني مقداري که اضطرار او رفع شود از آن گوشت بخورد؛ اين است معناي اضطرار و رفع آن
رضاع هم محرميت از راه شيرخوردن است. اگر زني با شرايطي که در کتابهاي فقهي آمده است نوزاد پسري را شير دهد خود آن زن در آينده به آن پسر بچه محرم خواهد بود. (البته تعداد ديگري هم از در اين بين به هم محرم مي شوند که توضيحش در کتب فقهي آمده است)
مصاهره ارتباط فاميلي است که از طريق ازدواج به وجود مي آيد. مثلا داماد به مادر زن و مادر بزرگ همسر خود محرم مي شود.
اگر پزشک به وسيله يکي از اين راهها به بيمار خود محرم است که هيچ و اگر هيچ کدام از اين عناوين در مورد او صدق نمي کند به هيچ عنوان به بيمار محرم نيست و نخواهد بود؛ حتي يک لحظه.
 

جواز لمس و نظر به مقدار لزوم و در مواقع ضروري

لمس نامحرم و نظر به او شرعا حرام است. (العروةالوثقي المحشي 5/494-497) (1) مشورت به پزشک
حال اين حرمت هم مانند ساير محرمات اگر در شرايط اضطرار قرار گرفت به مقدار لازم از آن چشم پوشي مي شود و اين مانند خوردن گوشت مردار است؛ هر چند خوردن گوشت حيواني که خودش مرده است شرعا حرام مي باشد اما اگر انسان در حالت اضطرار قرار گرفت يعني ادامه زندگي او بسته به خوردن چنين گوشتي بود آنگاه جايز بلکه واجب است که به مقدار ضرورت يعني مقداري که اضطرار او رفع شود از آن گوشت بخورد؛ اين است معناي اضطرار و رفع آن.(2)
در مسأله مورد بحث اگر نجات جان و يا درمان بيمار متوقف بر نظر و يا لمس پزشک نامحرم شد او بايد تنها به مقداري که لازم است و نه بيشتر بيمار نامحرم خود را نگاه و يا لمس نمايد و بيشتر از آن مقدار براي هر دو گناه محسوب مي شود. در اين خصوص يک قانون کلي وجود دارد که با توجه به آن مي توان بسياري از سوالاتي که در اين زمينه مطرح مي شود را پاسخ داد آن قاهده اين است که مي فرمايند:
به طور کلى با وجود پزشکِ مماثل [:هم جنس]، رجوع به غير مماثل در صورتى که مستلزم لمس يا نظرِ حرام باشد، جايز نيست ولى اگر پزشکِ مماثل در مورد يک بيمارى وجود نداشته و يا تخصص کافى را نداشته باشد، رجوع به غير مماثل اشکال ندارد لکن بايد به مقدار ضرورت اکتفا شود. (3)
با توجه به همين اصل به چند حکم فقهي از مقام معظم رهبري توجه کنيد:(4)
سوال: مراجعه بيمار زن به دندانپزشک مرد جهت معالجات دندانپزشکى چه حکمى دارد؟
جواب:‏ اگر براى اينگونه کارها، دسترسى به پزشک زن دارند، مراجعه به پزشک مرد (اگر مستلزم نظر و لمس حرام باشد) جايز نيست.
سوال: آيا معاينه افراد غير بيمار براى کنترل سلامتى آنها، توسط پزشك نامحرم جايز است؟
جواب اگر ضرورت نباشد جايز نيست.
سوال: آيا مرد مى‌تواند نزد دکتر زن نامحرم رود؟ (با لمس بدن)
جواب: با امكان لمس از روى لباس يا با دست كردن دستكش هنگام معالجه مانع ندارد و بهتر است اگر ضرورت ندارد مرد به دكتر زن مراجعه نكند و چنانچه مستلزم لمس يا نظر حرام باشد، جايز نيست.
به طور کلى با وجود پزشکِ مماثل [:هم جنس]، رجوع به غير مماثل در صورتى که مستلزم لمس يا نظرِ حرام باشد، جايز نيست ولى اگر پزشکِ مماثل در مورد يک بيمارى وجود نداشته و يا تخصص کافى را نداشته باشد، رجوع به غير مماثل اشکال ندارد لکن بايد به مقدار ضرورت اکتفا شود
خلاصه
صرف پزشک بودن به هيچ عنوان ايجاد محرميت نمي کند. چيزي که هست در صورت ناچاري و نبود پزشک هم جنس و آن هم براي نجات و يا درمان بيمار، پزشکي که نامحرم است مي تواند به قدر لزوم به بدن بيمار نگاه کرده و يا آن را لمس کند.
پي نوشت:
(1) لمس يعني تماس مستقيم با بدن اوست اعم از اينکه اين تماس در سطح پوست بدن باشد يا موي سر و يا ناخنها.
نگاه کردن به بدن نامحرم شرعا حرام است که مقدار بدن در مرد و زن متفاوت است. آنچه در فقه آمده است نگاه کردن مرد به تمام بدن زن به جز دستها تا مچ و گردي صورت او حرام است و زنها نبايد به بيش از آنچه مردها عادتا مي پوشانند نگاه کنند.
(2) سوال: لطفاً اضطرار را توضيح دهيد. جواب: اضطرار يک مفهوم عرفى است و تشخيص آن مختلف است گاهى با عرف و گاهى به عهده متخصص در امور پزشکى و غيره مى‌‌باشد. (همان4)
(3) پايگاه اطلاع رساني دفتر مقام معظم رهبري، بخش استفتائات جديد
(4) همان
اميد پيشگر
بخش احکام اسلامي



 
تعداد بازديد:2842 آخرين تغييرات:90/01/17
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر