جمعه 26 مرداد 1397 - 5 ذي الحجه 1439 - 17 آگوست 2018
صفحه اصلي/اجتماعي(جوانان، خانواده، بانوان و...)

اشتغال برای زنان ، آری یا نه؟

اشتغال براي زنان ، آري يا نه؟

بهداشت رواني يكي از مواردي است كه در چند دهه‌ اخير مورد توجه محققان علوم مختلف قرار گرفته است و توجه به ابعاد اثرگذار آن روي زندگي خانوادگي و شغلي افراد، حكايت از آن دارد كه شناخت زواياي پيدا و پنهان اين بخش، مي‌تواند بسياري از ناگفته‌هاي عدم‌موفقيت در زندگي افراد را مشخص كند.

بهداشت رواني يكي از مواردي است كه در چند دهه‌ اخير مورد توجه محققان علوم مختلف قرار گرفته است و توجه به ابعاد اثرگذار آن روي زندگي خانوادگي و شغلي افراد، حكايت از آن دارد كه شناخت زواياي پيدا و پنهان اين بخش، مي‌تواند بسياري از ناگفته‌هاي عدم‌موفقيت در زندگي افراد را مشخص كند. رعايت بهداشت يكي از الزامات ادامه‌ حيات در جوامع بشري است، از اين‌رو توجه به ابعاد مختلف بهداشت (فردي، اجتماعي، رواني و ...) همواره مورد توجه بوده است. اما در عصر كنوني كه به موازات پيشرفت‌هاي تكنولوژيكي، صنعتي‌‌، اقتصادي و اجتماعي، نابساماني‌هاي رواني و نفساني روز به روز در حال گسترش است و بسياري از آن به‌شدت رنج مي‌برند و نه تنها خود در عذاب هستند بلكه خانواده و جامعه را نيز دچار مشكل مي‌كنند، اهميت تحقيق در اين رابطه كاملا مشخص و مبرهن مي‌شود.

 
در تعاريف آمده است كه بهداشت رواني علمي است در جهت بهزيستي، رفاه اجتماعي و سلامت زندگي كه با تمامي دوره‌هاي زندگي، از قبل از تولد تا مرگ با تمامي زواياي زندگي از محيط خانواده تا مدرسه،‌ دانشگاه، محيط كار و جامعه ارتباط دارد. در اين صورت، بهداشت رواني را مي‌توان در 2 بعد در نظر گرفت؛ بهداشت رواني فرد و بهداشت رواني محيط كار فرد. بدين ترتيب كه تعدادي شاخص براي ارزيابي بهداشت رواني محيط كار وجود دارد تا در سايه رعايت آن، بهداشت رواني افراد تأمين شود و محلي براي رشد و شكوفايي افراد به‌وجود آيد و ديگري بهداشت‌رواني خود فرد است كه بر محيط كار اثر مي‌گذارد.
در اكثر موارد اينگونه تصور مي‌شود كه بهداشت محيط كار روي بهداشت فردي اثر مي‌گذارد، در حالي‌كه عكس آن نيز صادق است ولي مورد بي‌مهري قرار گرفته است. طي توصيه‌هاي ديني ما مبني بر رعايت اصول انساني و اخلاقي به نظر مي‌رسد در توازن قراردادن اين عوامل مي‌تواند بهداشت رواني فرد و محيط كار را تضمين كند.از سوي ديگر، با توجه به اهميت زن در خانواده و نقش محوري او به عنوان ركن آرامش‌دهنده، تسلي بخش، راهنمايي‌كننده و الگو براي ساير اعضاي خانواده، به نظر مي‌رسد توجه به ابعاد رواني بهداشت براي آنان، بيشتر مورد لحاظ باشد.با استناد به رواياتي در اين باره در رابطه با منش پيامبر اسلام(ص) به نظر مي‌رسد يكي از شاخص‌هاي گويا و كارآمد در اين رابطه، تحصيل و حفظ عزت‌نفس است. عزت نفس «خصلت شريفي است كه نتيجه شناسايي انسان از قدر و منزلت خويش و بزرگ‌تر دانستن خويش از فروتني كردن براي مال و ثروت و امور دنيوي است.» نكته مهم اين تعريف آگاهي فرد نسبت به توانايي، استعداد و محدوديت‌هاي خويش است. گاهي غفلت و ناآگاهي فرد از توانايي‌هاي خود باعث بروز مشكلاتي چون اضطراب، افسردگي، نااميدي، افت تحصيلي و اختلال در روابط اجتماعي و بيماري‌هاي مختلف رواني مي‌شود.
کار در هيچ برهه از زمان ننگ و عار و يا  زمينه ساز حقارت نبوده و جنسيت هم نمي شناخته . آن چه در طول اعصار شناخته مي شود اين است که مرد و زن بايد از وجود و عزت نفس خود در حين کار حفاظت کنند و کار را وسيله اي براي خود نمايي، لطمه زدن به کيان خانواده ، برتري جويي و ... استفاده نکنند .
علماي علم اخلاق و علوم تربيتي توجه خاصي به بحث عزت نفس و پروراندن نفس دارند. همچنين در قرآن كريم در موارد متعددي به عزت نفس و تكريم شخصيت اشاره شده و ائمه‌اطهار(ع) ارشادات سودمندي در اين خصوص بيان كرده‌اند، از جمله رسول گرامي اسلام(ص) مي‌فرمايند: «نياز خويش را با عزت نفس بجوييد زيرا هر‌كاري تقديري دارد كه بر آن تقدير مي‌رود»1 . 
اشتغال زن
امروزه در علم روانشناسي ثابت شده است و عموم دانشمندان اين حوزه نيز معترفند كه افراد زورگو، بيدادگر، قانون‌شكن، سلطه‌جو و ستمگر، بدون ترديد در باطن گرفتار ترس، ضعف، نگراني و خلاصه يك نوع احساس حقارت هستند. احساس حقارت به عنوان يك بيماري رواني، منشأ بيماري‌هاي ديگري از جمله خود‌بزرگ‌بيني، ستيزگي، جاه‌طلبي و دورويي، دروغگويي، هوي و هوس بازي، عيب‌جويي، ترس، بخل، حرص، كينه‌توزي و حسدورزي است. در روش‌هاي درمان بيماري حقارت آمده است: شناخت و رفع عيوب خود، شكر نعمت موجود، ايمان به خدا و نماز، تقوي و دوري از معصيت، قناعت، سلامت خانواده و جامعه، خيرخواه همه مردم بودن و تفريح‌هاي سالم و شادماني.
راهكارهاي رسول رحمت در اين رابطه در 3بخش سلامت خانواده، خيرخواه مردم بودن و تفريح سالم قابل تامل است.
 
1- سلامت خانواده و جامعه:  در بينش اسلامي سلامت خانواده حتي در دوره قبل از تولد، مورد توجه ويژه‌اي قرار گرفته است.از سوي ديگر اقتصاد و مشكلات معيشتي يكي از مواردي است كه مي‌تواند فضاي خانواده را تحت‌الشعاع قرار دهد، در اين ميان، حضرت رسول(ص) ضمن احترام به شخصيت بانوان، در جهت برآورده شدن نيازهاي خانواده توصيه‌هايي را به جهت رفع نيازهاي اقتصادي خانواده آنان كرده‌اند. رائطه (يا ريطه) نام همسر عبدالله بن مسعود، صحابي مشهور است. اين خانم كه خود از ياران دانشمند حضرت محمد(ص) بوده به صنعتگري مي‌پرداخت و پولش را در راستاي آسايش شوهر و بچه‌هايش هزينه مي‌كرد.او يك روز به شوق دستگيري از مستمندان، به حضور پيامبر گرامي اسلام(ص) شرفياب شد و در اين مورد چيزي پرسيد.
اشتغال زن
 آن حضرت فرمودند: درآمد شغل خود را در راه همسر و فرزندانت انفاق كن [كه بهترين صدقه است 2 ]. در اينجا مي‌بينيم كه با حفظ استقلال مالي توصيه‌اي كه پيامبر(ص) به رائطه مي‌دهند در جهت حفظ كيان خانواده است. زينب (دختر جحش) همسر پيامبر اسلام(ص) صنعتگر بوده و بدان اشتغال داشته است . او با دست‌هايش دباغي و خرازي مي‌كرد، (سپس) آن را مي‌فروخت و (پولش را) به درماندگان صدقه مي‌داد و كارش مورد تأييد و قبول حضرت رسول(ص) بود.3اين خود نوعي تشويق به صدقه دادن اموال در ميان زنان شاغل است، چنان‌كه بارها و به بهانه‌هاي مختلف اين امر در صحبت‌هاي ايشان ظهور و بروز داشته است.
 
2- خيرخواه همه مردم بودن: يكي از انتظارات جامعه اسلامي از مسلمانان، اين است كه خيرخواه ديگران باشند، در مباحث اقتصادي نيز دادن صدقه و انفاق از اموري است كه مي‌تواند اين بعد انساني- اسلامي را مورد لحاظ قرار دهد. حضرت نيز در مقاطع مختلف به اين مسئله توجه داشته‌اند. به عنوان مثال در حديث داريم كه «خوشا آنكه عيوبش او را از عيوب مردم مشغول دارد و از مالي كه بدون معصيت به دست آورده انفاق كند و با اهل دانش و جود بياميزد و از اهل ذلت و معصيت دوري كند.» يا در جاي ديگر فرمودند: «مال با صدقه كم نمي‌شود و هر بنده‌اي از ديگران درگذرد، خدايش عزت مي‌افزايد و هر كس فروتني كند – براي خدا- خدايش رفعت مي‌دهد.»
اين امر اختصاص به مردان نداشته و پيامبر(ص) زناني كه در آن عصر شاغل بودند را نيز مورد نظر قرار مي‌دادند.
با توجه به اهميت زن در خانواده و نقش محوري او به عنوان ركن آرامش‌دهنده، تسلي بخش، راهنمايي‌كننده و الگو براي ساير اعضاي خانواده، به نظر مي‌رسد توجه به ابعاد رواني بهداشت براي آنان، بيشتر مورد لحاظ باشد.
3- تفريح سالم و شادماني: سلامت و بهداشت جسم در گرو سلامت رواني آدم است و تفريح و شادماني، اين نياز جسم و جان را برآورده مي‌سازد و آرامش خاطر ايجاد مي‌كند و يكي از راهكارهاي اسلام و سفارش‌هاي نبي مكرم اسلام(ص) كار كردن است. در روايتي امام صادق(ع) از پيامبر(ص) چنين نقل كردند: «علموهن المغزل و سوره النور/  به زنان نخ‌ريسي و بافندگي و نيز سوره نور را آموزش دهيد. 4 »  يا در جاي ديگر فرمودند: «چه سرگرمي خوبي است نخ‏ريسي براي زن خوب.»
اشتغال زن
خياطي
علاوه بر اين زنان در عصر پيامبر (ص) به کارهاي ديگري هم مشغول بودند. خياطى از جمله كارهاى خانگى زنان است كه سابقه آن در دورترين نقطه تاريخ به چشم مى خورد. با اين حال, خياطى به عنوان يك حرفه خاص در محيطهاى خانواده مطرح نخواهد بود, بلكه به عنوان شغلى سودآور كه جنبه عمومى دارد, قابل بحث است. ام سنان اسلميه وقتى كه عازم جنگ خيبر بود, نزد حضرت محمد(ص) آمده, عرض كرد: اى رسول خدا(ص) با شما مي آيم كه مشكها را بدوزم و ...(5) از اين مطلب روشن مى شود كه دوزندگى زنان به خياطى در محيط منزل محدود نمى شده و جنبه عمومى و فراگير داشته است.
ساربانى و زمامدارى شتر
حرفه ساربانى و زمامدارى شتر چيزى شبيه رانندگى در عصر حاضر است. وقتى زنان بتوانند وسايل حمل و نقل آن دوره را برانند و مسافر يا بار جابه جا كنند, به طريق اولى در عصر كنونى مى توانند به امر رانندگى اشتغال داشته باشند.اسمإ بنت يزيد از بهترين زنان سخنور, شجاع و دانشمند صحابى است. او زمامدار ناقه پيامبر(ص) خوانده شده است. اسمإ كه خودش از محدثان اسلامى است, مى گويد: ((انى لاخد بزمام الغضبإ ناقه رسول الله(ص)(6)من زمام شتر رسول خدا(ص) را كه ((غضبا)) نام داشت مى گرفتم.)) قيله دختر مخرمه از زنان عصر حضرت رسول(ص) و از ساربانان مى باشد(7).
تجارت
تمام مسلمانان جهان, تا حدودي  شرح حال حضرت محمد(ص) و ابتداى آشنايى ايشان با حضرت خديجه(س) را مى دانند. عامل ظاهرى اين پيوند, شناختى بود كه حضرت خديجه(س) از سفر تجارتى پيامبر(ص) پيدا كرده بود.
خديجه(س) زن توانا و قدرتمند جزيره العرب بود. او از چهره هاى بارز و از تاجران سرشناس عربستان و كشورهاى همجوار آن بوده كه ارقام عمده اى از كالاهاى مورد نياز را خريد و فروش مى كرد(8). بعد از رسالت حضرت محمد(ص) آن ثروت انبوه در راه اسلام هزينه شد تا آيين جديد بتواند به اهداف خود دست يابد. بجز حضرت خديجه(س) زنان ثروتمند ديگرى به خريد و فروش كالا اشتغال داشته اند كه گاه خدمت پيامبر(ص) رسيده, احكام تجارت اسلام را از ايشان مي آموخته اند.
کار در هيچ برهه از زمان ننگ و عار و يا  زمينه ساز حقارت نبوده و جنسيت هم نمي شناخته . آن چه در طول اعصار شناخته مي شود اين است که مرد و زن بايد از وجود و عزت نفس خود در حين کار حفاظت کنند و کار را وسيله اي براي خود نمايي، لطمه زدن به کيان خانواده ، برتري جويي و ... استفاده نکنند .
 
  پي نوشت:
 1. نهج الفصاحه ، حديث 325، ص 64.
2 ـ المعجم الكبير للطبرانى, ج24, ص265 ـ 263.
3 ـ زوجات النبى(ص) و اولاده, ص225ـ224, به نقل از طبقات ابن سعد.
4-  وسائل الشيعه, ج14, ص127
5- الاصابه, ج8, ص245.
6ـ المعجم الكبير للطبرانى, ج24, ص178.
7ـ زنى با صفات مردانه كه به منظور اسلام آوردن, تنها بر شترش سوار شد و مسافت نسبتا زيادى را پيموده, به خدمت آن حضرت رسيد و مسلمان شد.
8ـ السيره النبويه لابن هشام, ج1, ص211 ـ 212
 
زهرا باقري -ايران
سيدمحسن سعيدزاده - ماهنامه پيام زن ـ شماره 38
گروه خانواده ايراني تبيان
تنظيم و فرآوري : کهتري
 
مقالات مرتبط



 
تعداد بازديد:1257 آخرين تغييرات:90/01/24
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر