دوشنبه 1 مهر 1398 - 23 محرم 1441 - 23 سپتامبر 2019
صفحه اصلي/قرآن

سرنوشت اصحاب یمین چه شد ؟

fiogf49gjkf0d

سرنوشت اصحاب يمين چه شد ؟

دسته اي ديگر از اصحاب در قرآن «اصحاب يمين» هستند.


قرآن، اصحاب يمين را يكى از سه گروه انسان ها در قيامت (سابقون، اصحاب يمين و اصحاب شمال) معرفى كرده است: «و كُنتُم اَزوجـًا ثَلـثَه * فَاَصحـبُ المَيمَنَةِ ... * و اَصحـبُ ‌المَشـَمَةِ ... * و السّـبِقونَ...» و در موارد ديگر، اصحاب يمين را در مقابل اصحاب شمال، و اصحاب ميمنه را در برابر اصحاب مشئمه قرار داده است.

 
دسته اي ديگر از اصحاب در قرآن «اصحاب يمين» هستند. قرآن در تعبير ديگري از آنان به «اصحاب ميمنه» نيز ياد کرده است.(1) اصحاب يمين و ميمنه در اصطلاح قرآنى به كسانى گفته مى ‌شود كه در دنيا با ايمان و عمل ‌صالح زندگى كرده ‌اند و روز قيامت نامه عملشان را با دست راست دريافت مى ‌دارند: «فَلا‌اقتَحَمَ العَقَبَة * و ما اَدركَ مَا العَقَبَة * فَكُّ رَقَبَة * اَو اِطعـمٌ فى يَوم ذى مَسغَبَة * يَتيمـًا ذا مَقرَبَة * اَو مِسكينـًا ذا مَترَبَة * ثُمَّ كانَ مِنَ الَّذينَ ءامَنوا وتَواصَوا بِالصَّبرِ و تَواصَوا بِالمَرحَمَة * اُولـئِكَ اَصحـبُ المَيمَنَة».(2)
قرآن، اصحاب يمين را يكى از سه گروه انسان ها در قيامت (سابقون، اصحاب يمين و اصحاب شمال) معرفى كرده است: «و كُنتُم اَزوجـًا ثَلـثَه * فَاَصحـبُ المَيمَنَةِ ... * و اَصحـبُ ‌المَشـَمَةِ ... * و السّـبِقونَ...»(3) و در موارد ديگر، اصحاب يمين را در مقابل اصحاب شمال، و اصحاب ميمنه را در برابر اصحاب مشئمه قرار داده است.(4)
 
راز نامگذارى اصحاب يمين
درباره راز نامگذاري اصحاب يمين به اين نام، سه نظر وجود دارد:
1- اين گروه اهل يُمن و خير هستند و مسير حركت زندگيشان به سمت و سوى آن است؛ به ‌طورى كه در آخرت نيز غرق در نور و بركت‌ اند.(5) بنا بر روايت، هر دو دست پروردگار، يمين است كه كنايه از خير محض بودن خداست.(6)
2- عالم دو سمت دارد: سمت راست آن ملكوت اعلا و جايگاه ارواح نورانى و فرشتگان نويسنده نيكي ها و بهشت موعود رستگاران(7) و سمت چپ آن، ملكوت اسفل و جايگاه اصحاب ‌شمال است و چون اصحاب ‌يمين در ملكوت اعلا قرار دارند، آنان را اصحاب ‌يمين ناميده ‌اند.(8)
3- چون اصحاب يمين نامه عمل را با دست ‌راست دريافت مى ‌كنند، به اين نام شناخته شده ‌اند.(9)
وجوه ديگرى نيز براى اين نامگذارى ذكر شده است؛ مانند قوى‌ تر بودن سمت راست بدن از سمت چپ آن، يا شرافت و برترى سمت راست بر سمت چپ كه بر اساس آن در عرف، بزرگان را در سمت راست جاى مى ‌دهند.(10)
در روايتى، اصحاب يمين اهل حِدّت معرفى شده ‌اند؛ يعنى كسانى كه در مسائل دينى، اراده‌ اى پولادين دارند و اهل استقامت و پايدارى و در پى كارهاى خير هستند
نشانه‌ هاى اصحاب يمين در دنيا
آزاد سازى بردگان
اصحاب يمين، كسانى هستند كه براى آزاد سازى بردگان در دنيا اهتمام مى ورزند.(11) درتفسير ديگرى از آيه، آنان انسان ها را از بندگى شيطان و ارتكاب گناهان آزاد ساخته، به توبه و بازگشت به سوى خداوند راهنمايى مى ‌كنند.(12) برخى گفته ‌اند: آنان خويشتن را با ‌عمل به طاعات الهى از عذاب آخرت رها ‌مى ‌سازند.(13)
اطعام گرسنگان
اصحاب يمين به اطعام گرسنگان به ويژه در روزگار سختى عنايت خاص داشته و خويشاوندان يتيم و نيازمندان زمينگير را در اولويت قرار مى‌ دهند.(14)
ذكر آزاد سازى بندگان و اطعام گرسنگان در پى اقتحام در عقبه (عبور از گردنه) از قبيل ذكر خاص بعد از عام، به جهت اهميت آن است ؛ زيرا عقبه استعاره از اعمال نيكى است كه براى آدمى دشوار باشد ، اين استعاره ،بر پايه تشبيه معقول به محسوس است.(15)
ايمان و سفارش به صبر و ترحم
اصحاب يمين در دنيا، از مؤمنانى هستند كه بر ايمان پايدارى و يكديگر را به استقامت در انجام ‌دادن تكاليف و ترحم به نيازمندان سفارش مى‌ كنند.(16)
در روايتى، اصحاب يمين اهل حِدّت معرفى شده ‌اند؛ يعنى كسانى كه در مسائل دينى، اراده‌ اى پولادين دارند و اهل استقامت و پايدارى و در پى كارهاى خير هستند.(17)
اعتدال و ميانه ‌روى
عبادت
اصحاب يمين در زندگى دنيايى، از افراط و تفريط مى ‌پرهيزند و همواره اهل اعتدال و ميانه ‌روى هستند. بندگان دو گروه ‌اند: ستم ‌پيشگان و ميانه ‌روان.(18) در روايت آمده است كه گروه ميانه ‌رو، همان اصحاب يمين هستند.(19)
اطاعت از خاندان رسول اكرم صلى الله عليه و آله و ارادت به آنان
امام باقر عليه السلام در تفسير آيات 38‌ـ‌39 سوره مدثّر فرموده است: «به خدا سوگند! اصحاب يمين پيروان ما هستند».(20) در روايات ديگرى نيز كه در تفسير سه گروه (سابقون، اصحاب يمين و اصحاب شمال) وارد شده، آمده است كه اصحاب يمين به ولايت اهل بيت عليهم السلام معتقدند.
(21)
در روايتى، امام كاظم عليه السلام، اميرمؤمنان عليه السلام را امامِ اصحاب يمين معرفى كرده است.(22) روايات فراوانى در تفسير آيه 59 سوره واقعه آمده است كه اصحاب يمين، شيعيان ‌اند و مراد آيه اين است كه تو (اى ‌پيامبر) از ناحيه اصحاب يمين ايمن هستى و اينان آزارى به فرزندانت نمى ‌رسانند(23)؛ چنان‌كه در تفسير آيه6 سوره مطففين گفته شده است: نامه عمل اصحاب يمين از محبت به محمد صلى الله عليه و آله و آل ‌محمد عليهم السلام لبريز است(24) و اين محبت از محبت آنان به اساس دين ناشى مى ‌شود.
سرنوشت اصحاب يمين
اصحاب يمين در هنگام مرگ
اصحاب يمين، سعادتمندانى هستند كه هنگام جان دادن، با ‌درود و ‌تحيّت هاى ربوبي و فرشتگان و مؤمنان مواجه مى‌ شوند.(25)
ابن‌عباس در تفسير آيه 32 سوره نحل مى ‌گويد: «اين سلام و بشارت مخصوص اصحاب يمين است؛ فرشتگان در حالى‌كه آنان را از دنيا به آخرت منتقل مى ‌كنند، بر آنان درود و تحيّت مى ‌فرستند و به آنها بشارت ورود به بهشت مى‌ دهند».(26) طبرسى نيز مى ‌گويد: هنگام جان دادن اصحاب يمين، رفتار فرشتگان مأمورِ استقبال و پذيرايى به‌گونه ‌اى است كه پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله خوشحال مى‌ شود.(27)
حسابرسى آسان
گروهى در قيامت و روز حسابرسى، از ديدن نامه عمل خود ناراحت و پشيمان ‌اند، امّا اصحاب يمين در حالى‌ كه نامه عمل را با دست راست دريافت كرده ‌اند، به آسانى حسابرسى مى ‌شوند ، سپس خوشحال و مسرور به سوى اهل خود باز مى ‌گردند.
 در سايه ‌هاى طولانى به سر مى‌ برند و هيچ ‌گاه آفتاب را نمى ‌بينند.(33) بر پايه روايتى در تفسير آيه، سايه درختان بهشتى به اندازه ‌اى است كه سواره ‌اى در مدت 100 سال، به پايان آن نمى ‌رسد. بر اساس روايتى ديگر، بهشت هميشه مانند ساعات آغازين روز تابستان است و گرما و سرما ندارد
از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله پرسيده شد: چه كارى انجام دهيم تا مانند اصحاب يمين حساب آسان روزيمان شود؟ فرمود: «بخشش به كسى كه محرومتان ساخته و ايجاد ارتباط با كسى كه رشته ارتباط خود را با شما قطع كرده و گذشت از كسى كه در حق شما ستم كرده است».(28)
اين نحوه حسابرسى، به اصحاب يمين اختصاص دارد و ديگران در گرو كردار خويش ‌اند. پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: اصحاب يمينى كه در گرو اعمال خويش نيستند، فرزندان مؤمنان ‌اند؛ زيرا خداوند بر پدرانشان منّت گذاشته، از آنها چشم پوشى مى ‌كند.(29)
برخوردارى اصحاب يمين از نعمت هاى بهشتى
پس از آنكه اصحاب يمين با سربلندى و خوشحالى حسابرسى شدند، راهى جايگاه ابدى مى ‌شوند تا از نعمت هاى الهى بهره ‌مند گردند.
در آيات 21‌ـ‌24 سوره حاقّه، كلياتى از بهره ‌مندى آنان بيان شده است؛ به اين صورت كه زندگى آنها در كمال خرسندى و رضايت، در بهشتى است كه ارزش و جايگاهى عالى دارد و ميوه‌ هاى درختانش در دسترس است، به‌ طورى كه حتى در حال استراحت هم مى ‌توان از آن تناول كرد. در آنجا به آنان خطاب مى ‌شود: بخوريد و بياشاميد و به ‌طور كامل بهره ببريد ، گوارايتان باد ميوه‌ هايى‌كه ‌سراسر نفع و بدون زوايد است ، اين پذيرايى، پاداش كردار نيك شماست كه در دنيا بدان همّت گماشته بوديد.(30)
در سوره واقعه ابتدا اصحاب يمين با بهترين بيان وصف شده ‌اند. سپس در ادامه همين آيات، نعمت هاى بهشتى كه اصحاب يمين از آن برخور دارند، به تفصيل ذكر شده است:
سايه درخت
1- در سايه درختان سدرى هستند كه خار ندارد يا خار آنها كنده شده يا از فراوانى ميوه، خارى بر آنها نمودار نيست.(31)
2- در سايه درخت موز يا درخت داراى سايه خنك يا منظرى زيبا يا داراى شكوفه ‌هايى خوشبو قرار دارند.(32)
3- در سايه ‌هاى طولانى به سر مى‌ برند و هيچ ‌گاه آفتاب را نمى ‌بينند.
(33) بر پايه روايتى در تفسير آيه، سايه درختان بهشتى به اندازه ‌اى است كه سواره ‌اى در مدت 100 سال، به پايان آن نمى ‌رسد. بر اساس روايتى ديگر، بهشت هميشه مانند ساعات آغازين روز تابستان است و گرما و سرما ندارد.(34)
4- از آب و آبشارهايى برخوردارند كه شب و روز در مسير خود جارى است و بخار و مِه از آن بر نمى ‌خيزد و براى استفاده ‌اش هيچ رنج و تعبى را متحمل نمى ‌شوند.(35)
5- از ميوه ‌هاى گوناگون و فراوانى برخوردارند كه مانند ميوه ‌هاى دنيا فصلى نيست و براى مصرف، نيازى به پرداخت وجه يا رخصت ‌طلبى ندارند.(36)
6- داراى ساختمان هاى بلند و چند طبقه يا زنانى سرو قامت، در نهايت كمال معنوى و جمال ظاهرى‌ اند. زنان بهشتى هرگز دچار پيرى نشده و زيبايى خود را از دست ندهند و همواره باكره ‌اند. اين زنان، عاشق همسران خويش‌ اند و همه سعى و تلاش خود را در رسيدگى به همسر و انس با وى صرف مى‌ كنند و همسال مردان خود هستند.(37)
گفت وگوى اصحاب يمين با گنهكاران در آخرت
اصحاب يمين در آخرت با توبيخ از گنهكاران مى‌ پرسند: چرا جهنمى شديد؟ آنان پاسخ مى‌ دهند كه ما از نمازگزاران نبوديم، از مساكين دستگيرى نمى‌ كرديم، با گمراهان در سخنان و تحليل هاى باطل غور مى ‌كرديم و به روز آخرت ايمان نداشتيم.(38)
 
پي نوشت ها:
1. التحقيق، ج‌14، ص‌270؛ التفسير الكبير، ج‌27، ص‌143.
2. بلد: 18-11.
3. واقعه: 10-7.
4. همان: 9-7، 27 و 41.
5. مجمع البيان، ج‌10، ص‌591؛ التفسير الكبير، ج‌27، ص‌142.
6. الكافى، ج‌2، ص‌126.
7. مطففين: 18.
8. بحارالانوار، ج‌64، ص‌128.
9. مجمع البيان، ج‌9، ص‌324.
10. التفسير الكبير، ج‌27، ص‌143.
11. بلد:13؛ مجمع البيان، ج‌10، ص‌750؛ الميزان، ج‌20، ص‌293.
12. مجمع البيان، ج‌10، ص‌750؛ الميزان، ج‌20، ص‌293.
13. همان.
14. همان.
15. بلد: 13-11؛ التفسير الكبير، ج‌31، ص‌185.
16. بلد: 18-17؛ مجمع البيان، ج‌10، ص‌751.
17. النهايه، ج‌1، ص‌352.
18. فاطر: 32.
19. مجمع‌البيان، ج‌8، ص‌639.
20. بحارالانوار، ج‌24، ص‌8.
21. همان، ص‌4.
22. وسائل الشيعه، ج‌5، ص‌82.
23. بحارالانوار، ج‌24، ص‌1.
24. همان، ص‌3.
25. مجمع‌البيان، ج‌9، ص‌344.
26. جامع‌البيان، مج‌8، ج‌14، ص‌136.
27. مجمع‌البيان، ج‌9، ص‌344.
28. همان، ج‌10، ص‌699.
29. بحارالانوار، ج‌24، ص‌326.
30. التفسير الكبير، ج‌10، ص‌388.
31. الميزان، ج19، ص123.
32. همان.
33. همان.
34. مجمع‌البيان، ج‌9، ص‌330.
35. مجمع‌البيان، ج‌9، ص‌330.
36. همان.
37. همان، ص‌331.
38. همان، ج‌10، ص‌591.
زهرا رضائيان
بخش قرآن تبيان



 
تعداد بازديد:1722 آخرين تغييرات:90/02/20
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر