دوشنبه 5 فروردين 1398 - 18 رجب 1440 - 25 مارس 2019
صفحه اصلي/قرآن

راهی برای سعادت دنیا وآخرت

راهي براي سعادت دنيا وآخرت

ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن و به فرموده اهل بيت(ع) بهار آن است.


پيامبر(ص) ذيل آيه 67 سوره «فرقان» فرمودند: هر کس، مال شما را در راه ناحق بدهد اسراف کرده و هر کس مال را از راه حق منع کند، دچار «قهر» شده است.

 
ماه مبارک رمضان، ماه نزول قرآن و به فرموده اهل بيت(ع) بهار آن است. اگر چه تلاوت آيات قرآن و حتي نگاه کردن به صفحات قرآن کريم نيز داراي اجر و پاداش الهي است؛ اما تدبّر در آيات قرآن دستور اکيد خود قرآن و سفارش جدي پيامبر اکرم(ص) و ائمه اطهار(ع) است، تا جايي که فرموده‌اند در تلاوت قرآني که همراه با تدبر نباشد، خيري نيست.
 

اعتدال ، راهي براي سعادت دنيوي و اخروي

امروز آيه 67 سوره «فرقان» است: «وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَکَانَ بَيْنَ ذَلِکَ قَوَامًا»؛ آن‌ها کساني هستند که هر گاه انفاق کنند نه اسراف مي‌کنند و نه سخت‌گيري، بلکه در ميان اين دو حد اعتدالي دارند.
اسلام به عنوان آخرين دين الهي، کامل‌ترين دستورات را براي پيشرفت فرد و جامعه در دو حوزه دنيوي و اخروي ارائه کرده است و اگر تمامي دستورات اين دين کامل الهي که از طريق قرآن و سنت به ما رسيده است مورد توجه قرار گيرد، واضح و روشن خواهد شد که اسلام تمام جوانب يک امر را مورد ملاحظه قرار مي‌دهد و دستوراتش هيچ تناقض يا پارادوکسي با يکديگر ندارند.
از سعادت و خوشبختي انسان مسلمان آن است که داراي فرزندي که‌در نيکي، شبيه به خود بوده و نيز داراي همسر زيبا و دين‌دار، و مرکب راهوار و خانه وسيع باشد»

رعايت اعتدال در انفاق : يکي از صفات مؤمنين

کلمه (انفاق ) به معناي بذل مال و صرف آن در رفع حوايج خويشتن و يا ديگران است و کلمه (اسراف ) به معناي بيرون شدن از حد است ، اما بيرون شدن از حد اعتدال به طرف زياده‌روي و در خصوص مسأله انفاق ، زياده‌روي و تجاوز از حدي است که رعايت آن حد سزاوار و پسنديده است ، در مقابل قتر - به فتح قاف و سکون تاء - که به معناي کمتر انفاق کردن است ، چنانچه راغب گفته ، و کلمه (قتر اقتار و تقتير) هر سه به يک معنا است .
رسول‌اکرم(ص)فرمود: «ان من سعاده المرءالمسلم ان يشبهه ولده،والمراءه الجملاء ذات دين، والمرکب الهني والمسکن الواسع»

دوري از تقتير و سخت‌گيري

اعتدال در مصرف که يکي از ويژگي‌هاي بندگان ممتاز الهي است،که در ميانه دو چهره قرارگرفته است، نخست جنبه افراطي آن است‌که از آن به اسراف و تبذير ياد مي‌شود ، دوم جنبه‌تفريطي آن است که چهره تفريط اعتدال در مصرف است که از آن به‌تقتير يا سخت‌گيري و زندگي رنج‌آور تعبير مي‌گردد، اسلام دين سمحه‌و سهله است، هرگز حاضر نيست که مسلمانان در سختي و رنج اقتصادي‌زندگي کنند، بايد با کار و کوشش و سرپنجه تدبير، شکل زندگي را به شيوه‌اي تبديل کرد که موجب وسعت در زندگي و آسايش گردد.
پيامبر اکرم(ص)همان گونه که از اسراف جلوگيري مي‌کرد، به‌موازات آن از اقتار و سخت‌گيري در زندگي، نهي مي‌نمود. رسول‌اکرم(ص)فرمود: «ان من سعاده المرءالمسلم ان يشبهه ولده،والمراءه الجملاء ذات دين، والمرکب الهني والمسکن الواسع.»
امام کاظم(ع)خانه‌اي براي غلام آزاد شده خود خريداري کرد، به‌او فرمود: «به آن خانه برو و در آنجا زندگي کن، زيرا خانه تو تنگ و کوچک است.» غلام گفت: «همين خانه‌اي که در آن سکونت دارم کافي و خوب است،گرچه تنگ و محقر است، ولي از پدرم به يادگار مانده، از اين رو در همين خانه مي‌مانم.» امام کاظم(ع)به او فرمود: «ان کان‌ابوک احمق ينبغي ان تکون مثله» آيا اگر پدرت احمق بود، تو هم‌مي‌خواهي مثل او باشي؟
از سعادت و خوشبختي انسان مسلمان آن است که داراي فرزندي که‌در نيکي، شبيه به خود بوده و نيز داراي همسر زيبا و دين‌دار، و مرکب راهوار و خانه وسيع باشد.»
ماجراي انتقاد شديد حضرت علي(ع)در شهر بصره از يکي از شيعيان‌به نام «عاصم» که از جامعه دوري نموده و گرفتار اقتار و سخت‌گيري به خود و خانواده‌اش شده بود نيز شاهد گويايي بر نکوهش‌سخت‌گيري در شئون اقتصادي و معيشت زندگي است، و مسلمانان بايد از هرگونه افراط و تفريط اجتناب نمايند.
امام کاظم(ع)خانه‌اي براي غلام آزاد شده خود خريداري کرد، به‌او فرمود: «به آن خانه برو و در آنجا زندگي کن، زيرا خانه تو تنگ و کوچک است.»
غلام گفت: «همين خانه‌اي که در آن سکونت دارم کافي و خوب است،گرچه تنگ و محقر است، ولي از پدرم به يادگار مانده، از اين رو در همين خانه مي‌مانم.» امام کاظم(ع)به او فرمود: «ان کان‌ابوک احمق ينبغي ان تکون مثله» آيا اگر پدرت احمق بود، تو هم‌مي‌خواهي مثل او باشي؟
يکي از نکاتي که در دستورات اسلام ديده مي‌شود رعايت حد اعتدال در انجام امورات، اگر اين اعتدال مورد توجه نباشد چه بسا انسان در تعامل با امور گوناگون دچار مشکل شود و نتواند امورش را به درستي مديريت کند.
رسول گرامي اسلام منقول است که فرمودند: «هر کس، مال شما را در راه ناحق بدهد اسراف کرده و هر کس مال را از راه حق منع کند، دچار «قهر» شده است.»
قرآن کريم در آيه 67 سوره مبارک فرقان همين اصل رعايت اعتدال را در مورد مسأله انفاق مورد توجه قرار مي‌دهد و بندگان صالح خداوند را کساني معرفي مي‌کند که براي انفاق و کمک مالي به همنوعانشان نه اسراف مي‌کنند و نه بخل نشان مي‌دهند.
 اين مهم در آيه 29 سوره مبارکه اسراء هم به صراحت به رسول گرامي اسلام(ص) دستور داده شده است. در آن آيه خداوند متعال در ذيل يک کنايه ادبي، رسول خدا(ص) را از ترک انفاق يا عدم بخشش و نيز از بخششي بدون حد بر حذر داشته است.
اين نشان مي‌دهد اسلام انفاق و کمک مالي به ديگران را در شرايطي تاييد مي‌کند که يکي از آن‌ها عدم ايجاد سختي و تنگ‌دستي براي خود و خانواده است.
بايد بين کمک مالي به ديگران و خرج کردن براي خانواده خويش هماهنگي و اعتدال حاکم باشد و نه آنقدر به خانواده خود برسيم که از ديگران غافل شويم و نه آنقدر بذل و بخشش کنيم که در خرج زندگي خودمان دچار مشکل شويم
در ذيل آيه 67 سوره فرقان روايتي از رسول گرامي اسلام منقول است که فرمودند: «هر کس، مال شما را در راه ناحق بدهد اسراف کرده و هر کس مال را از راه حق منع کند، دچار «قهر» شده است.»(1)
در تغيير اين آيه شريفه و براي روشن شدن معناي «قوام» که در انتهاي آيه آمده است روايت جالبي از امام صادق(ع) بيان شده است و آن اين است که چون امام صادق(ع) اين آيه را تلاوت فرمودند مشتي سنگ‌ريزه از زمين برداشت و محکم در دست گرفت و فرمود اين همان «اقهار» و سخت‌گيري است، پس مشت ديگري برداشت و چنان دست خود را گشود که همه آن بر زمين ريخت، و فرمود اين همان «اسراف» است. بار سوم مشت ديگري برداشت و کمي دست خود را گشود به گونه‌اي که مقداري فرو ريخت و مقداري در دستش باز ماند و فرمود اين همان «قوام» است.(2)
با روايت تفاسير گوناگون و نظراتي که درباره اين آيه شريفه بيان شده است و با ملاک قرار دادن فرمايشات معصومين(ع) چنين به دست مي‌آيد که بايد بين کمک مالي به ديگران و خرج کردن براي خانواده خويش هماهنگي و اعتدال حاکم باشد و نه آنقدر به خانواده خود برسيم که از ديگران غافل شويم و نه آنقدر بذل و بخشش کنيم که در خرج زندگي خودمان دچار مشکل شويم. 
نکته پاياني اين بحث مي‌تواند اين باشد که اگر به اين آيات شريفه عمل کنيم و در انفاق راه اعتدال را برگزينيم مي‌توانيم هميشه انفاق کنيم.
رهرو آن نيست که گه تند و گهي خسته رود   رهرو آن است که آهسته و پيوسته رود .
 
 
پي‌نوشت‌ها:
1. ترجمه مجمع‌البيان، ج 17، ص 224
2. تغيير نمونه، ج 15، ص 152
فرآوري : زهرا اجلال
بخش قرآن تبيان

منابع :
خبرآنلاين ، مقاله حسين محمدي فام
پاسدار اسلام - شماره 223 ،مقاله حجه‌الاسلام والمسلمين محمد محمدي اشتهاردي
سايت حوزه



 
تعداد بازديد:1318 آخرين تغييرات:90/05/25
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر