سه شنبه 3 مهر 1397 - 15 محرم 1440 - 25 سپتامبر 2018
صفحه اصلي/قرآن

تجارتی که نجات دهنده است

تجارتي که نجات دهنده است

معارفي از جزء بيست و هشتم قرآن کريم



در ادامه مقالات معرفتي و معنايي «معارفي از قرآن کريم» که براي انس بيشتر با معنا و مفهوم قرآن کريم تدوين مي‌شود به بيست و هشتمين قسمت از اين سري مقالات رسيديم. در اين مقاله نيز به سبک گذشته آياتي از جزء مربوطه را محور بحث قرار داده و بيان گوشه اي از معارفي آنها مي‌پردازيم.

احکام ديني

حقانيت گفتار و کردار پيامبر را خدا امضاء کرده است
مَا ءَاتَاکُمُ الرَّسُولُ فَخُذُوهُ وَ مَا نهََاکُمْ عَنْهُ فَانتَهُواْ وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ(7- حشر)
[از اموال و احکام و معارف ديني] آنچه را پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم به شما عطا کرد بگيريد و از آنچه شما را نهي کرد، باز ايستيد و از خدا پروا کنيد زيرا خدا سخت کيفر است.
اين جمله هر چند در ماجراي غنائم بني نضير نازل شده، ولي محتواي آن يک حکم عمومي در تمام زمينه‌ها و برنامه‌هاي زندگي مسلمانها است، و سند روشني است براي حجت بودن سنت پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم.
بر طبق اين اصل همه مسلمانان موظفند اوامر و نواهي پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم را به گوش جان بشنوند و اطاعت کنند، خواه در زمينه مسائل مربوط به حکومت اسلامي باشد، يا مسائل اقتصادي، و يا عبادي، و غير آن، به خصوص اينکه در ذيل آيه کساني را که مخالفت کنند به عذاب شديد تهديد کرده است.(1)بر اين اساس اطاعت از دستور رسول خدا صلي الله عليه و آله و سلم، اصاعت از خدا و قرآن است و بر هر مسلماني واجب. آن حضرت نيز در غدير امر به تبعيت از علي بن ابي طالب عليهما السلام کرد و در رواياتي مانند حديث ثقلين به پيروي از اهل بيت عليهم السلام امر نمود پس با تکيه بر آيه مورد بحث و روايت غدير و ثقلين به راحتي مي‌توان حقانيت مکتب شيعه را ثابت کرد.
 

دو تقوايي که قرآن به آن سفارش مي‌کند

يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اتَّقُواْ اللَّهَ وَ لْتَنظُرْ نَفْسٌ مَّا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَ اتَّقُواْ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ(18- حشر)
اي اهل ايمان! از خدا پروا کنيد و هر کسي بايد با تأمل بنگرد که براي فرداي خود چه چيزي پيش فرستاده است، و از خدا پروا کنيد يقيناً خدا به آنچه انجام مي‌دهيد، آگاه است.
رابطه عادلانه و بر پايه احترام متقابل و رعايت قراردادهايي که بين شما و آنها وجود دارد امري روا و جايز است؛ اما اين رابطه حسنه تا زماني است که آنها نسبت مسلمانان و حکومت اسلامي توطئه نکرده باشند و به صورت علني و يا پشت پرده؛ تنهايي و يا گروهي در صدد ضربه زدن به مسلمانان و نظام اسلامي نباشند که اگر اين گونه شد ارتباط يا آنها قطع و پاسخ قاطع و مناسبي به آنها داده مي‌شود
اين آيه مؤمنين به رعايت دو تقوا سفارش مي‌کند:
تقواي اول اينکه: خداي سبحان را فراموش نکرده و همواره مراقب اعمال خود باشند که کدام صالح است و کدام معصيت؛ چون سعادت زندگي آخرتشان به اين اعمالشان بستگي دارد. و نيز مراقب باشند که جز عمل صالح انجام ندهند و آن را هم فقط براي رضاي خدا به جاي آورند و همواره اين مراقبت را ادامه دهند و از نفس خود حساب بکشند. هر عمل نيکي که در کرده‌هاي خود يافتند خدا را شکرگزارند و هر عمل زشتي ديدند خود را توبيخ نموده و نفس را مورد مؤاخذه قرار داده و از خداي تعالي طلب مغفرت کنند.
تقواي دوم اينکه: در مقام محاسبه و نظر در اعمال، خداترس باشيد؛ يعني چنان نباشد که عمل زشت خود را و يا عمل صالح ولي غير خالص خود را به خاطر اينکه عمل شما است زيبا و خالص به حساب آوريد.(2)
 

قانون روابط بين الملل در قرآن

لا يَنْهَاکمُ‌ُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوکُمْ فيِ الدِّينِ وَ لَمْ يخُْرِجُوکمُ مِّن دِيَارِکُمْ أَن تَبرَُّوهُمْ وَ تُقْسِطُواْ إِلَيهِْمْ  إِنَّ اللَّهَ يحُِبُّ الْمُقْسِطِينَ(8)إِنَّمَا يَنهَْاکُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ قَاتَلُوکُمْ فيِ الدِّينِ وَ أَخْرَجُوکُم مِّن دِيَارِکُمْ وَ ظَاهَرُواْ عَليَ إِخْرَاجِکُمْ أَن تَوَلَّوْهُمْ وَ مَن يَتَوَلهَُّمْ فَأُوْلَئکَ هُمُ الظَّالِمُونَ(9- ممتحنه)
خدا شما را از نيکي کردن و عدالت نسبت به کساني که درکار دين با شما نجنگيدند و شما را از ديارتان بيرون نکردند باز نمي‌دارد زيرا خدا عدالت پيشگان را دوست دارد. خدا فقط شما را از دوستي با کساني نهي مي‌کند که در کار دين با شما جنگيدند، و از ديارتان بيرون راندند، و در بيرون راندنتان به يکديگر کمک کردند. و کساني که با آنان دوستي کنند، پس دوستي کنندگان همان ستمکارانند.
اين آيات از مهمترين آيات قرآن در عرصه بين الملل است که تکليف سطح و نوع تعامل حکومت اسلامي با کشورهاي غير اسلامي را بيان مي‌کند.
بر اساس اين آيات رابطه عادلانه و بر پايه احترام متقابل و رعايت قراردادهايي که بين شما و آنها وجود دارد امري روا و جايز است؛ اما اين رابطه حسنه تا زماني است که آنها نسبت مسلمانان و حکومت اسلامي توطئه نکرده باشند و به صورت علني و يا پشت پرده؛ تنهايي و يا گروهي در صدد ضربه زدن به مسلمانان و نظام اسلامي نباشند که اگر اين گونه شد ارتباط يا آنها قطع و پاسخ قاطع و مناسبي به آنها داده مي‌شود.

يک سوال بر اساس اين آيات شريفه

به نظر شما رابطه حکومت اسلامي ايران با دولت انگلستان که دشمني پنهان و آشکار او با دولت و ملت مسلمان ايران بر کسي پوشيده نيست و رهبري اسلامي هم حضرت امام (ره) وهم مقام معظم رهبري بارها و بارها بر خباثت و دشمني اين رژيم تاکيد کرده اند چگونه بايد باشد؟ 
 
هر که از خدا پروا کند، خدا براي او راه بيرون شدن [از مشکلات و تنگناها را] قرار مي‌دهد و او را از جايي که گمان نمي‌برد روزي مي‌دهد ... و هر که از خدا پروا کند براي او در کارش آساني قرار مي‌دهد ... و هر کس از خدا پروا کند، گناهانش را محو مي‌کند و پاداش او را بزرگ مي‌دارد
تجارتي که نجات دهنده است
يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ هَلْ أَدُلُّکمُ‌ْ عَليَ‌ تجَِارَةٍ تُنجِيکمُ مِّنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ(10) تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ تجَُاهِدُونَ فيِ سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِکمُ‌ْ وَ أَنفُسِکُمْ  ذَالِکمُ‌ْ خَيرٌْ لَّکمُ‌ْ إِن کُنتُمْ تَعْلَمُونَ(11) يَغْفِرْ لَکمُ‌ْ ذُنُوبَکمُ‌ْ وَ يُدْخِلْکمُ‌ْ جَنَّاتٍ تجَْرِي مِن تحَْتهَِا الْأَنهَْارُ وَ مَسَاکِنَ طَيِّبَةً فيِ جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَالِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ(10-12/صف)
اي اهل ايمان! آيا شما را به تجارتي راهنمايي کنم که شما را از عذابي دردناک نجات مي‌دهد؟ به خدا و پيامبرش ايمان آوريد و با اموال و جان‌هايتان در راه خدا جهاد کنيد. اين ايمان و جهاد اگر به منافع فراگير و هميشگي آن‌ معرفت و آگاهي داشته باشيد براي شما از هر چيزي‌ بهتر است؛ چرا که خداوند متعال در اثر آن گناهتان را مي‌آمرزد و شما را وارد بهشتي مي‌کند که از زير درختان آن نهرها جاريند و در خانه‌هايي منزل مي‌دهد که پاکيزه اند و در بهشت‌هاي جاويدان قرار دارند؛ اين است کاميابي بزرگ.
«تجارة» به معناي تصرف در سرمايه به منظور به دست آوردن سود است.(3) ‌ در اين آيه شريفه ايمان و جهاد، تجارت به حساب آمده که سرمايه‌اش جان آدمي و سود آن نجات از عذاب دردناک است.
خداي عز و جل با نکره آوردن کلمه تجارت (تجَِارَةٍ) آن را تجارتي مهم و عظيم و جليل القدر معرفي کرده است و در بيان سود آن که همان نجات از عذاب است، نوع عذاب را هم بيان نکرد تا بفهماند آن قدر بزرگ است که در بيان نمي‌گنجد. آنگاه در آيه دوازده به بيان مصاديق اين نجات مي‌پردازد که همان مغفرت و جنت است. بنابراين آيات يازدهم و دوازدهم در مقام تفسير کلمه «تجَِارَةٍ» است.(4)
 

دو نکته

1. در آيه مورد بحث کلمه «ذنوبکم» مطلق آمده؛ يعني نفرموده است که کدام گناه آمرزيده مي‌شود. از اين اطلاق مي‌توانيم نتيجه بگيريم که تمامي گناهان با شرايطي که ذکر شده آمرزيده مي‌شود. از اينکه آمرزش را مقدمه داخل شدن در بهشت جاودان ذکر فرموده نيز مي‌توان دريافت که تمام گناهان بخشيده مي‌شود؛ زيرا معنا ندارد که کسي داخل چنين بهشتي بشود، در حالي که هنوز پاره‌اي از گناهانش آمرزيده نشده باشد.(5)
2. بر اساس اين آيه شريفه، آنچه مؤمن به خدا مي‌دهد متاع ناچيز اين دنياي ناپايدار است و آنچه خدا به مؤمن وعده داده تا او را بهره مند سازد، نعمت‌ها و زندگي جاودان است؛ به همين جهت و براي تاکيد بر اين مطلب بود که در پايان آيه فرمود:«ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ؛ اين پيروزي عظيمي است».(6)
 

پنج لطف ويژه که مخصوص متقين است

مَن يَتَّقِ اللَّهَ يجَْعَل لَّهُ مخَْرَجًا(2)وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لَا يحَْتَسِبُ ... (3) ... وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يجَْعَل لَّهُ مِنْ أَمْرِهِ يُسْرًا(4) ... وَ مَن يَتَّقِ اللَّهَ يُکَفِّرْ عَنْهُ سَيَِّاتِهِ وَ يُعْظِمْ لَهُ أَجْرًا(5- طلاق)
هر که از خدا پروا کند، خدا براي او راه بيرون شدن [از مشکلات و تنگناها را] قرار مي‌دهد و او را از جايي که گمان نمي‌برد روزي مي‌دهد ... و هر که از خدا پروا کند براي او در کارش آساني قرار مي‌دهد ... و هر کس از خدا پروا کند، گناهانش را محو مي‌کند و پاداش او را بزرگ مي‌دارد. (5- طلاق)
در اين آيات، پنج اثر براي تقوا نامبرده شده که خداوند متعال آنها را به شکل ويژه نصيب کسي مي‌کند که تقواي الهي را رعايت کند. اين پيامدهاي خوشايند که خداوند متعال به او عنايت مي‌کند عبارتند از:
1. برايش راه نجاتي از تنگناي مشکلات زندگي فراهم مي‌کند.
2. از جايي که احتمال آن را هم نمي‌داد به او روزي مي‌رساند.
3. اموري که به آن اشتغال دارد را برايش آسان مي‌کند.
4. گناهاني که از او سر زده مي‌بخشد.
5. بيش از آنچه عمل کرده به او اجر و پاداش داده مي‌دهد.
حق زن و فرزند تنها با تامين هزينه زندگي و مسکن و تغذيه آنها حاصل نمي‌شود، مهمتر از آن تغذيه روح و جان آنها و به کار گرفتن اصول تعليم و تربيت صحيح است.(7)

خود و خانواده تان را از آتش حفظ کنيد

جهنم شيطان آتش
يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ قُواْ أَنفُسَکمُ‌ْ وَ أَهْلِيکمُ‌ْ نَارًا (6- تحريم)
اي مؤمنان! خود و خانواده خود را از آتشي که هيزم آن انسان‌ها و سنگ‌ها است حفظ کنيد.
در اين آيه تاکيد جدي و صريحي بر لزوم حفظ خود و خانواده از آتش به چشم مي‌خورد. همانگونه که از ادامه آيه روشن است اين آتش همان آتش جهنم است که باطن و حقيقت گناه در دنياست.
بر اساس اين آيه، هر کس وظيفه دارد با رعايت تقواي الهي و پرهيز از ارتکاب آنچه خدا نهي کرده است خود را از آتش جهنم حفظ کند و نيز وظيفه دارد تا دامنه اين مراقبت را گسترش داده و مراقب خانواده خود نيز باشد تا آنها نيز با رعايت دستورات الهي از گزند آتش جهنم مصون و محفوظ بمانند.
والدين به خصوص پدراني که به حلال و حرام کارهاي اهل خانه خود توجه ندارند؛ به اين آيه عمل نکرده و مسئولند.
تفسير نمونه مي‌نويسد: نگهداري خويشتن به ترک معاصي و عدم تسليم در برابر شهوات سرکش است و نگهداري خانواده به تعليم و تربيت و امر به معروف و نهي از منکر و فراهم ساختن محيطي پاک و خالي از هر گونه آلودگي، در فضاي خانه و خانواده است.
اين برنامه‌اي است که بايد از نخستين سنگ بناي خانواده، يعني از مقدمات ازدواج و سپس نخستين لحظه تولد فرزند آغاز گردد و در تمام مراحل با برنامه‌ريزي صحيح و با نهايت دقت تعقيب شود.
به تعبير ديگر حق زن و فرزند تنها با تامين هزينه زندگي و مسکن و تغذيه آنها حاصل نمي‌شود، مهمتر از آن تغذيه روح و جان آنها و به کار گرفتن اصول تعليم و تربيت صحيح است.(7)
آنچه مؤمن به خدا مي‌دهد متاع ناچيز اين دنياي ناپايدار است و آنچه خدا به مؤمن وعده داده تا او را بهره مند سازد، نعمت‌ها و زندگي جاودان است؛ به همين جهت و براي تاکيد بر اين مطلب بود که در پايان آيه فرمود:«ذلِکَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ؛ اين پيروزي عظيمي است».(6)
پي نوشت ها :
(1)  نمونه ج23 ص508 و نيز الميزان ج19 ص204: و الآية مع الغض عن السياق عامة تشمل کل ما آتاه النبي من حکم فأمر به أو نهي عنه.
(2)  الميزان ج19 ص217-219
(3)  التِّجَارَة: التصرّف في رأس المال طلبا للربح. المفردات ج1 ص164
(4)  ر.ک: الميزان ج19 ص258-259
(5)  همان
(6)  همان
(7)  نمونه ج4 ص287
اميد پيشگر
بخش قرآن تبيان



 
تعداد بازديد:1283 آخرين تغييرات:90/06/07
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر