شنبه 27 مرداد 1397 - 6 ذي الحجه 1439 - 18 آگوست 2018
صفحه اصلي/دين و انديشه

اهميت حق الناس

fiogf49gjkf0d

اهميت حق الناس

اهميت حق الناس

امام صادق عليه السلام فرمودند: «المومن اعظم حرمه من الکعبه: حرمت مومن از حرمت کعبه بالاتر است.» (بحارالانوار، ج 64، ص 71)

به راستي چه کسي به خود جرأت مي دهد کعبه را خراب يا به آن اهانت کند؟ پس چگونه است که با وجود بالاتر بودن حرمت مومن از حرمت کعبه، مومن به آساني مورد توهين، تخريب و جسارت قرار مي گيرد ...؟!


در شريعت مقدس اسلام که خاتم و اکمل اديان الهي مي باشد به مسأله حقوق توجه خاصّي شده است. در اين مجال به اين مهم پرداخته مي گردد:

مفهوم حقوق

حق پديده اي نيست که مانند آب و هوا در خارج صورتي خارجي داشته باشد، بلکه همانند ساير مفاهيم اعتباري به واسطه ذهن جعل و اعتبار شده است. همين مفهوم اعتباري در علوم مختلف، تعاريفي براي خود پيدا کرده که البته آن تعاريف از معناي لغوي (ثابت، ثبوت، سلطه و نوعي از سلطنت و ملک) بيگانه نيستند. مثلاً وقتي گفته مي شود: حقوق بشر، يعني اموري که براي بشر ثابت و او بر آن امور سيطره و تسلط دارد، مانند حق حيات، آزادي، تملک عين و ... وقتي گفته مي شود انسان صاحب حقوقي است به اين معنا است که او بر اموري تسلط دارد و يا آن امور براي او ثابت هستند؛ اما همين معنا از جهات مختلف داراي تقسيماتي است.
 

حق الله و حق الناس

همه ي الزام هاي شرعي اعم از امر و نهي شارع را حق الله مي نامند. اين حق مي تواند جنبه  عبادي يا اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اقتصادي و مانند آن داشته باشد؛ نظير نماز، روزه، حج، ... نيز مانند خمس، زکات، جزيه، خراج.
همچنين همه ي مقرراتي که مصالح و منافع خصوصي يا عمومي را تأمين کند حق الناس است.
انسان مومن به قدري با ارزش است که نمي توان روي آن قيمت گذاشت و آسيب به او آسيب به ايمان او است. بر همين اساس تمام کارهايي که به نوعي آبروي انسان را مي برد و او را خراب و بي اعتبار مي کند حرام و از گناهان کبيره و از مصاديق حق الناس شمرده شده و به دست آوردن رضايت طرف مقابل واجب است گرچه جبران بعضي موارد، امکان ندارد

اهميت حق الناس

در برخي روايات اهميت حق الناس را از حق الله مهم تر دانسته اند، زيرا حق الناس، حق الله هم هست ولي حق الله حق الناس نيست. هر کس گناهي کند فقط طرفش خدا است و ديگر به کسي بدهکار نيست اما اگر کاري کند که حق مردم ضايع شود خدا هم مدعي است.
پيامبر اکرم (ص) در سخني پيرامون حق الناس مي فرمايند: «کلّ المسلم علي المسلم حرامٌ دمُهُ و ماله و عِرضُهُ » (کشف الريبه، ص 6)
بر هر مسلماني خون، مال و آبروي مسلمان ديگر حرام است.
بنابراين هر کس حقوق ديگران اعم از مالکيت، حق حيات، حق آزادي، حق امنيت جاني، مالي و عرضي و آبرويي ديگري را ضايع نمايد به همان اندازه ضامن و بدهکار صاحب حق است و اگر آن را در دنيا ادا نکند، در قيامت از طريق عدل الهي، داد مظلوم و محروم از بدهکار و ستمکار گرفته مي شود.
 

حق الناس در امور نفسي (اعضاء و جوارح)

جان انسانها در فرهنگ ديني محترم است؛ تا جايي که قرآن کريم قتل يک انسان را معادل قتل تمام انسانها مي داند. اگر به کسي آسيب بدني وارد شود مظلمه به حساب مي ايد و علاوه بر ضرورت جبران و پرداخت خسارت (ديه) در بعضي موارد قصاص و حلاليت طلبيدن ضرورت دارد وگرنه عذاب قيامت را در پي خواهد داشت.
 

حق الناس در امور مالي (تجاوز به مال مردم)

يکي ديگر از موارد مظلمه و حق الناس، حق مالي است. رسول خدا (ص) مي فرمايند: «حرمة مال المسلم کحرمه دمه؛ احترام مال مسلمان همانند احترام خون او است.» کنزالعمّال، ص 404
همانگونه که کسي نمي تواند به جان مسلمان آسيب برساند، به مال او نيز نمي تواند ضرر برساند و آن را از راه نامشروع تصاحب کند. بيشتر مشکل مردم آلوده شدن به مال حرام از راههاي گوناگون است که خطرات آن بسيار زياد است زيرا به جز گرفتاري قيامت، در همين دنيا نيز آثار سوء آن دامنگير انسان مي شود: مانند، قبول نشدن اعمال و عبادات، اثر گذاشتن روي نسل آدمي و فاسد شدن آنان و ...
همه ي الزام هاي شرعي اعم از امر و نهي شارع را حق الله مي نامند. اين حق مي تواند جنبه عبادي يا اجتماعي، فرهنگي، سياسي، اقتصادي و مانند آن داشته باشد؛ نظير نماز، روزه، حج، ... نيز مانند خمس، زکات، جزيه، خراج. همچنين همه ي مقرراتي که مصالح و منافع خصوصي يا عمومي را تأمين کند حق الناس است

حق الناس در امور عرضي و آبرويي

آبروي مسلمان
انسان مومن به قدري با ارزش است که نمي توان روي آن قيمت گذاشت و آسيب به او آسيب به ايمان او است. بر همين اساس تمام کارهايي که به نوعي آبروي انسان را مي برد و او را خراب و بي اعتبار مي کند حرام و از گناهان کبيره و از مصاديق حق الناس شمرده شده و به دست آوردن رضايت طرف مقابل واجب است گرچه جبران بعضي موارد، امکان ندارد.
غيبت، بدگويي، تهمت، افترا، زخم زبان، حسادت، خيانت، کينه، تمسخر، اهانت، پرونده سازي و هر چيزي که به آبروي مسلمان لطمه بزند، از مصاديق حق الناس و مظلمه هاي شخصيتي است که متاسفانه در جامعه فراوان يافت مي شود و عامل بسياري از بدبختي ها است.
امام صادق عليه السلام فرمودند: «المومن اعظم حرمه من الکعبه: حرمت مومن از حرمت کعبه بالاتر است. » (بحارالانوار، ج 64، ص 71)
به راستي چه کسي به خود جرأت مي دهد کعبه را خراب يا به آن اهانت کند؟ پس چگونه است که با وجود بالاتر بودن حرمت مومن از حرمت کعبه به آساني مورد توهين، تخريب و جسارت قرار مي گيرد ...؟!
سميه فيض آبادي 
بخش احکام اسلامي تبيان

منابع:
1- بحارالانوار، علامه مجلسي، لبنان، موسسه الوفاء بيروت.
2- کشف الريبه، شهيد ثاني، انتشارات مرتضوي
3- حق و تکليف در اسلام (سلسله بحثهاي فلسفه دين)، جوادي آملي، قم، انتشارات اسراء.
4- حق الناس، علي محمد حيدري نراقي، قم، انتشارات عهدي نراقي.
5- حق الناس، عباس رحيمي، قم، نشر جمال.


 



تعداد بازديد:1495 آخرين تغييرات:93/04/04
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر