یکشنبه 3 بهمن 1395 - 23 ربيع الثاني 1438 - 22 ژانويه 2017
صفحه اصلي/مقالات

قرآن کریم و سبک زندگی

قرآن کريم و سبک زندگي

شکاف بين زن و شوهر و نسخه قرآني


اختلافات خانوادگي؛ ناسازگاري زوجين

يکي از اهداف دين، نظم بخشي به جامعه بشري است. از آن جا که خانواده سنگ بناي جامعه و سلول بنيادين اجتماع است، تحکيم و تقويت خانواده و برطرف کردن اختلافات خانوادگي اهميت بسياري در راستاي نظم بخشيدن به جامعه دارد.

اهميت تحکيم خانواده

«صيانت و تحکيم کيان خانواده و تاسيس آن بر سکون و مودت و رحمت، سهمي تعيين کننده در امنيت و آرامش جامعه دارد و با تزلزل خانواده محذورهاي (آسيب هاي) فراواني دامنگير جامعه خواهد شد.» (آيت ا...جوادي آملي، تسنيم، ذيل آيه 35/ نساء) همين اهميت سبب شده است قرآن کريم در آياتي به طور جزئي و دقيق اختلافات خانوادگي را مطرح کند و راهکارهاي حل اختلاف را ارائه دهد. تاکنون آيات مربوط به ناسازگاري هر يک از زن و مرد به تنهايي تفسير و تبيين شد مي‌شد.

 

آيه شقاق

اکنون مي خواهيم ببينيم قرآن کريم درباره موردي که ناسازگاري از هر دو جانب و نزاع و کشمکش از هر دو طرف باشد، چه نسخه اي را براي درمان مي دهد و چه ساز و کاري را براي رفع اين اختلاف ترسيم مي کند؟ به ويژه آن که در بلاغ هاي قبل گفته شد؛ مبناي قرآن کريم در حل مسائل خانوادگي بر اين است که ابتدا خود همسران به حل و فصل اقدام کنند و با کمک ارزش هاي اخلاقي چون گذشت و ايثار و مهر و محبت، زخم اختلاف را التيام بخشند. حال با توجه به اين چارچوبي که قرآن کريم براي حل ناسازگاري هاي خانوادگي در پيش مي گيرد، جالب است دريابيم، زماني که اختلاف و ناسازگاري از هر دو سو باشد، چه راهکاري ارائه مي دهد؟

قرآن کريم در آيه شريفه 35 سوره نساء در اين باره چنين مي فرمايد:« َو اِن خِفتُم شِقاقَ بَينِهِما فَابعَثُوا حَکَماً مِن اَهلِهِ و حَکَماً مِن اَهلِها اِن يُريدا اِصلاحاً يُوَفِقِ اللهَ و بَينَهُما اِنّ اللهَ کانَ عَليماً خَبيراً؛ و اگر از جدايي و شکاف ميان آن ها بيم داشته باشيد، داوري از خانواده شوهر و داوري از خانواده زن انتخاب کنيد (تا به کار آنان رسيدگي کنند) اگر اين دو داور تصميم به اصلاح داشته باشند، خداوند کمک به توافق آن ها مي کند، زيرا خداوند دانا و آگاه است ( و از نيت هاي همه باخبر است)».

 

محکمه خانوادگي، راهکار تبديل شقاق به وفاق

خداوند در اين آيه شريفه از ناسازگاري همسران به «شقاق» تعبير مي کند. شقاق به معناي شکافي است که چيزي را به دو شق جداي از هم تقسيم مي کند و در عرف به معناي تحمل نکردن هر يک از زن و شوهر نسبت به ديگري است؛ به نحوي که تحمل يکديگر شاق و مشقت آور باشد. (تسنيم) علامه طباطبايي نيز آن را به معناي قهر کردن و عداوت معنا مي کند. اما «وفاق» مانند يکديگر شدن در افکار و افعال است که سازگار شدن و نزديک شدن از آثار و لوازم آن است و توفيق هم عبارت است از سازگار کردن شخص با شخص ديگر، تا اين که بين آن دو سازش حاصل شود و اختلاف و دوري از ميانشان رخت بر بندد. حال با توجه به اين دو نکته ، بايد گفت، خداوند در اين آيه شريفه، راهکار تبديل «شقاق» زوجين به «وفاق» را تشکيل محکمه صلح خانوادگي مي داند و دستور مي دهد: اگر نشانه هاي شکاف و جدايي ميان زوج ها پيدا شد، براي بررسي علل و دلايل ناسازگاري و فراهم کردن مقدمات صلح و سازش، يک نفر داور و حَکَم از خانواده مرد و يک داور و حکم از خانواده زن انتخاب کنيد. بايد توجه کرد که محور آيه شريفه، جايي است که بيم «شقاق» و هراس اختلاف باشد اما در صورت قطع به ناسازگاري واصلاح ناپذيري زوجين تعيين حَکَم معنا نخواهد داشت. تفسير نمونه محکمه صلح خانوادگي را که آيه شريفه به آن اشاره کرده، يکي از شاهکارهاي اسلام مي شمارد.

 

چه کسي بايد زوجين را سازش دهد؟

اما پيش از تشريح و توضيح اين محکمه صلح خانوادگي که با تعبيرهايي چون حکميت و تحکيم نيز از آن ياد مي شود، بايد اين بحث مطرح شود که چه کسي بايد به دنبال تحکيم و حکميت باشد؟ مخاطب «فابعثوا» در آيه شريفه کيست؟ چون فرض بر اين است که همسران با هم ناسازگارند و حقوق زوجيت را رعايت نمي کنند. در اين جا اين پرسش مطرح مي شود که مخاطب دستور «فابعثوا» کيست؟ آيت ا...جوادي آملي در پاسخ به اين سوال مي نويسد که سه احتمال درباره مخاطب آيه وجود دارد. خود زن و شوهر، هيئت حاکمه اسلامي، عدول مومنان. آن گاه احتمال اول را بعيد مي داند و اظهار مي کند: «احتمال اول که خطاب به خود زن و شوهر باشد، بعيد است، زيرا ضمير در «فابعثوا» جمع است نه تثنيه.» اين مفسر، احتمال دوم را بر مي گزيند و مي نويسد: «ظاهراً مخاطب، مسئولان نظام جامعه و هيئت حاکمه اسلامي اند و جمع نيز به لحاظ تعدد مورد است که در هر عصري حاکم يا حاکمان نظام اسلامي مامور اين بعث اند... اگر هيئت حاکمه اي نبود، در اين صورت مومنان عادل اين امر حسبه اي را بر عهده مي گيرند و به جاي هيئت حاکمه انجام وظيفه مي کنند.» بنابراين طبق نظر وي مخاطب دستور «فابعثوا» حاکم اسلامي است و در صورت نبود حاکم، مومنان عادل اند که در نبود حکومت اسلامي، وظايف «حسبه» مومنان چون حل اختلاف همسران را مي بايد دنبال کنند.

آيت ا...مدرسي هم در تفسير هدايت، مخاطب را جامعه اسلامي مي داند و مي نويسد: در اين آيه شريفه سخن از مسئوليت اجتماع به ميان مي آيد و اين زماني است که ميان زن و شوهر اختلاف حاد و اساسي پديدار شود. تفسير کاشف هم مخاطب «فابعثوا» را حاکمان شرع مي داند و مي افزايد: آن ها براي اين کار مناسب تر و شايسته ترند.

 

ولايت، مبناي حکميت

سوالي که در اين جا مطرح مي شود آن است که حاکم شرع يا جامعه اسلامي بر چه مبنا و اساسي حق دخالت در امور خانوادگي را دارند؟ مفسران به اين پرسش در ذيل اين بحث که آيا دو داور، وکيل زن و شوهرند يا داور و حکم ميان آن ها، پاسخ داده اند. منشاء پرسش نيز اين است که دخالت حاکم شرع در امور شخصي زماني است که کسي محجور باشد. از اين رو اين سوال پيش مي آيد که آيا زن و شوهر ناسازگار محجورند که حاکم شرع بايد در کار آن ها دخالت کند و آنان را آشتي دهد؟ آيت ا... جوادي آملي در پاسخ مي نويسد: هرچند زن و شوهر رشيدند اما مبناي محجوريت آنان در اين جا امتناع آن ها از دادن حق ديگري است و چون بر مبناي قاعده «الحاکم ولي الممتنع» حاکم شرع ولي ممتنع است و از اين رو حق طلبکارها را مي گيرد، در اين جا نيز چون هر يک از زوجين از اداي حق ديگري خودداري مي ورزد و وظايفش را انجام نمي دهد، حاکم شرع در کار آنان دخالت و آن ها را به امتثال دستور الهي وادار مي کند.

 

تعيين داور ، مستحب يا واجب

سوال ديگري که اين جا مطرح مي شود آن است که تعيين داور واجب است يا مستحب؟ تفسير کاشف تعيين داور را مستحب مي داند و مي نويسد: «امر به تعيين کردن دو داور، براي استحباب است نه وجوب و مقصود از اين امر، اصلاح ذات البين، حفظ خانوده و جلوگيري از تلف شدن کودکان و خردسالان است.» اين در حالي است که آيت ا...جوادي آملي بر اين نظر است که: ظاهر امر «فابعثوا» وجوب بعث و حَکَم است، هرچند برخي از فقها گفته اند اين امر دال بر وجوب نيست. بر اين اساس وي مي افزايد که تعيين دو حَکَم هنگامي که احتمال شقاق و جدايي ميان زن و شوهر باشد، شايد مستحب باشد، اما زماني که بين آن ها ناسازگاري حتمي شد، در اين صورت بعث دو حَکَم واجب مي شود و حاکم اسلامي يا مومنان عادل حتماً بايد اقدام کنند.

 
منبع : شبکه تخصصي قرآن تبيان
 
 



 
تعداد بازديد:860 آخرين تغييرات:93/06/29
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر