یکشنبه 28 مرداد 1397 - 7 ذي الحجه 1439 - 19 آگوست 2018
صفحه اصلي/خانواده

زندگی ماهرانه مخصوص نوجوانان

fiogf49gjkf0d

زندگي ماهرانه مخصوص نوجوانان

مهارت هاي اجتماعي شامل مهارت در تشخيص خصوصيات گروه ، مهارت در ارتباط با ديگري ، مهارت در گوش دادن ، مهارت در همدردي و مهارت در ارتباط غيرکلامي و مهارت در تشخيص احساسات خويش است .......

کنارآمدن با فشارهاي زندگي و کسب مهارت‌هاي فردي و اجتماعي، همواره بخشي از واقعيت زندگي انسان بوده که در ادوار متفاوت زندگي او به اشکال گوناگون تجلي يافته است.

در دوره کودکي، تعارض‌ها جلوه چنداني ندارند، اما با افزايش سن و هنگام مواجهه با دشواري‌هاي ويژه سنين نوجواني و جواني، کشمکش‌هاي دروني و محيطي بيشتر تظاهر پيدا مي‌کنند.

همزمان با رشد جسماني و رواني، انتظار جامعه و خانواده نيز از فرد نوجوان و جوان افزايش مي‌يابد به طوري  که آنها مي‌پذيرند به سبب زندگي اجتماعي، بخشي از تمايلات خود را محدود کنند و در چارچوب هنجارهاي اجتماعي و گروهي قرار گيرند.

در اين راستا نوجوانان و جواناني که شيوه‌هاي صحيح رفتاري را فرا نگرفته باشند و مهارت‌هاي لازم را در جهت تطبيق خود با خانواده و جامعه نياموخته باشند، با آسيب‌هاي جدي و متعددي روبه‌رو خواهند شد و در صورتي که رفتارهاي ضداجتماعي در آنها شکل گرفته و از خود واکنش‌هاي منفي بروز دهند، آسيب‌هاي روان‌شناختي در شخص و انحرافات و ناهنجاري‌هايي را در جامعه سبب خواهند شد.

 آموزش مهارت‌هاي زندگي (life skills) با اهداف تعميق باورها و رفتارهاي ديني شامل اعتقادات، عبادات و احکام اسلامي– تقويت مهارت‌هاي اجتماعي زندگي و جامعه‌پذير کردن نوجوانان و جوانان (مسئوليت‌پذيري، مشارکت‌جويي، سازگاري و غيره...) تقويت مهارت‌هاي زندگي فردي (تصميم‌گيري، خلاقيت و تصميم‌گيري، پژوهشگري و...) تقويت روحيه علاقمندشدن به جلوه‌هاي هستي، طبيعت و محيط‌زيست توام با گسترش شادابي و نشاط در زندگي افراد، امروزه مورد تاکيد صاحبنظران تعليم و تربيت نوجوانان و جوانان است.

چنانچه آنها به اين مهارت‌ها منجر شوند، از بسياري نابساماني‌ها و انحرافات به دور خواهند بود. در اين يادداشت سعي مي شود که به مهارتهاي اجتماعي پرداخته شود.

روانشناسان ، مهارت هاي اجتماعي را چنين تعريف مي کنند

رفتارهاي انطباقي ياد گرفته شده اي که فرد را قادر مي کند تا با افراد ديگر روابط متقابل داشته باشد و از خود پاسخ هاي مثبت بروز دهد و همچنين از رفتار نامناسب اجتناب کند.

مهارت هاي زندگي براي کودکان و نوجوانان توانايي هايي هستند که به آنان کمک مي کنند با موقعيت هاي زندگي ، بويژه موقعيت هاي پرخطر به طور صحيح برخورد کنند. وقتي اين مهارت ها را کسب کردند، مي توانند از ايجاد ارتباط با ديگران سازگارانه عمل کنند و بدون توسل به اعمالي که به خودشان و ديگران صدمه مي زنند، مشکلات را حل مي کنند. اين مهارت ها چه مهارت هايي هستند؟

مهارت خودآگاهي

اولين و زيربنايي ترين مهارت از سري دهگانه مهارت هاي زندگي است . کسب مهارت خودآگاهي نقش مهمي در سلامت و بهداشت روان ما دارد. خودآگاهي عبارت است از شناخت ويژگي ها، صفات ، رفتارها، عقايد، باورها، توانايي ها و استعدادهاي خود.

خودآگاهي عاملي است که موجب مي شود، افکار ما به توانمندي ها و نقاط مثبتمان معطوف گردد. به طور کلي ، کسب مهارت خودآگاهي منشا رفتارهاي سازنده مفيد، مسوولانه و احترام به خود است.

در آموزش مهارت هاي زندگي براي اين که کودک بتواند از خود ارزيابي مثبتي داشته باشد و خود را با ارزش بداند، بايد از خصوصيات مثبت ، توانايي ها، زيبايي ها و استعدادهاي خود آگاه باشد و به آنان ارج گذاشته و از اين ويژگي ها احساس خوشحالي و رضايت کند

علاوه بر اين ، نوجوان بايد قادر باشد به طور واقع بينانه محدوديت ها، کاستي ها و ناتوانايي هاي خود را ببيند و آنها را به عنوان قسمتي از خود بپذيرد و از وجود آنها شرمنده نباشد. قبول اشتباه ها و يادگيري از آن يکي ديگر از نکاتي است که باعث افزايش عزت نفس و کسب مهارت خودآگاهي در کودکان و نوجوانان مي گردد.

همدلي

همدلي يعني اين که بتوانيم زندگي ديگران را حتي زماني که در آن شرايط قرار نداريم درک کرده و بتوانيم انسان هاي ديگر را حتي وقتي با آنها نيز متفاوت هستيم پذيرفته و به آنها احترام بگذاريم. همدلي نوع خاصي از توجه داشتن به ديدگاه هاي ديگران است. همدلي داراي دو جزء شناختي و عاطفي است. جزء شناختي همدلي عبارت است از توانايي در شناسايي و نامگذاري حالات ديگران و توانايي در تشخيص و حدس ديدگاه هاي شخص مقابل.

جزء عاطفي همدلي نيز توانايي نشان دادن پاسخ عاطفي مناسب است . يعني در موقعيت هاي مختلف و در برخورد با اطرافيانمان بتوانيم ديدگاه ها، طرز فکر، عقايد و حالات عاطفي آنها از جمله خشم ، ترس ، غم ، شادي و غيره را تشخيص دهيم و به طرز مناسب و شايسته اي به آنها جواب دهيم .

شرط لازم براي چنين کاري خودآگاهي است و از ديگر شرايط لازم براي ايجاد همدلي بين افراد، شناخت تفاوت هاي فردي و احترام گذاردن به آن است.

ارتباط بين فردي

همه ما در طول روز با افراد زيادي در ارتباط هستيم ؛ از پدر و مادر تا... در تمام اين ارتباطات اطلاعات و مطالبي رد و بدل مي شود که به اين طريق مي توانيم نيازهاي خود را برطرف کنيم. واقعيت اين است که در روابط بين فردي حرکت ما در مسير کمال و خودشکوفايي تسهيل مي شود و راه را به ما نشان مي دهد. اين توانايي به ما کمک مي کند با ديگران همکاري و مشارکت بهتري داشته باشيم ، به آنها اعتماد کنيم ، مرزهاي روابط با ديگران را تشخيص دهيم ، دوستي هاي مطلوب را حفظ کنيم و در شروع و خاتمه ارتباطات به طور موثرتري رفتار کنيم .

مهارت ارتباطات موثر

همه ما براي ارتباط برقرار کردن با ديگران ، صرف نظر از اين که چقدر با آنها صميمي يا ناآشنا هستيم ، با صحبت و گوش کردن (گفتگو) ارتباط برقرار مي کنيم.

در حقيقت در مهارت برقراري رابطه موثر مي خواهيم شيوه صحيح يک ارتباط کلامي و غيرکلامي را بياموزيم تا بتوانيم نظرها، عقايد، خواسته ها، نيازها و هيجان هاي خود را به طور صحيح ابراز کرده و به هنگام نياز از ديگران درخواست کمک و راهنمايي کنيم .

ضعف در مهارت هاي اجتماعي منشا بسياري از آسيب ها، از جمله ترک تحصيل ، کم سوادي ، فقدان موفقيت تحصيلي ، خشونت ، بزهکاري و اعتياد است.

به طور عمده ، ضعف در مهارت هاي اجتماعي از جمله توانايي برقراري رابطه موثر در کودکان و نوجوانان علت رفتارهاي پرخاشگرانه يا گوشه گيري و انزواست. اين افراد پرخاشگر و ناکام و منزوي معمولا احساس حقارت کرده و عزت نفس ضعيفي دارند. به همين علت ، وجود مشکلات روان پزشکي از جمله افسردگي و اضطراب در اين دانش آموزان زياد است. در واقع ارتباط مفهومي است که از درون فرد برخاسته و به ديگران راه يافته و از فردي به فرد ديگر منتقل مي شود.

مهارت مقابله با هيجانات و استرس

احساسات و هيجانات بخش مهمي از زندگي و رفتارهاي ما را تشکيل مي دهند. احساس و هيجان رابطه تنگاتنگي باهم داشته و گاهي معادل همديگر به کار مي روند. به طور کلي ، با توجه به اهميت و قدرت هيجانات و احساسات ، نحوه کنار آمدن با شيوه هاي کنترل و مديريت احساسات و هيجانات از اهميت خاصي برخوردار است . به طوري که امروزه اصطلاح هوش هيجاني در کنار استعداد تحصيلي و هوش مطرح مي شود.

هوش هيجاني توانايي است که به ما کمک مي کند تا بتوانيم انگيزه هاي خود را حفظ کرده و در مقابل ناملايمات پايداري کنيم و تکانش ها و حالات هيجاني شديد خود را کنترل و تنظيم کنيم و به موقعيت ها و ناملايمات پاسخ منطقي بدهيم .

براي چنين کاري ابتدا بايد احساسات خود را بخوبي شناخته ، به احساسات و حالات هيجاني خوب ، برچسب مناسب بزنيم. مثلا من در حال حاضر عصباني هستم. در مرحله بعدي احساسات و هيجانات خود را تنظيم يا کنترل کنيم. يعني سعي در حفظ آرامش خود کنيم .

تفکر انتقادي

تفکر انتقادي يا نقادانه تفکري است که در جستجوي شواهد، دلايل و مدارک براي يک قضاوت و نتيجه گيري است. اين نوع تفکر به ما کمک مي کند مسائل را از زواياي مختلف دريابيم و راه حل هاي مختلف مساله و پيامدهاي آن را ارزيابي کنيم و بلافاصله راه حل هاي تازه اي براي مشکلاتمان پيدا کنيم . با استفاده از اين مهارت تصميم گيري هاي ما مناسب تر و مسائل را به طور عملي تر حل مي کنيم و معلمان براي پرورش خلاقت در کودکان بايد به نحوه شکل گيري انديشه خلاق در آنان توجه کنند.

برخي از اين تصميم گيري هاي غلط به پيامدهاي ناخوشايند منجر مي شود. مهارت هاي تصميم گيري به ما کمک مي کنند به طور صحيح در مورد اعمالمان تصميم بگيريم و جوانب مختلف انتخاب ها و پيامدهاي مثبت و منفي هر يک از آنها را در نظر داشته باشيم

مهارت تصميم گيري

اين مهارت به ما کمک مي کند به نحو موثرتري با مسائل زندگي برخورد کنيم . عوامل مختلفي در تصميم گيري هاي موثر دخيل هستند. آگاهي از اطلاعات تصميم ، از عواملي است که بايد در روند تصميم گيري به آن توجه کنيم . اگرچه همه ما تصميم مي گيريم ، ولي هميشه تصميم هاي هوشمندانه نمي گيريم .

برخي از اين تصميم گيري هاي غلط به پيامدهاي ناخوشايند منجر مي شود. مهارت هاي تصميم گيري به ما کمک مي کنند به طور صحيح در مورد اعمالمان تصميم بگيريم و جوانب مختلف انتخاب ها و پيامدهاي مثبت و منفي هر يک از آنها را در نظر داشته باشيم. تصميم گيري مناسب و واقع بينانه موجب بالا رفتن سطح سلامت رواني مي شود.

نتيجه گيري

همه ما در زندگي با موقعيت هايي روبه رو مي شويم که اگر بدرستي عمل نکنيم ، سلامت رواني خودمان و ديگران به خطر مي افتد. اين موقعيت ها مختلفند. براي مثال ، چگونه با دوستان و اطرافيان خود ارتباط برقرار کنيم ؟ چگونه مسووليت هاي جديد را بپذيريم ؟ چگونه تصميم بگيريم ؟ چگونه مشکلاتمان را حل کنيم ؟ چگونه با ترس و اضطراب ، ناکامي ، افسردگي و فشارهاي رواني مقابله کنيم؟ و... رفتار کردن در اين موقعيت ها نياز به يادگيري دارد. يعني بايد چگونه عمل کردن را تمرين کرد، ياد گرفت و آن را در زندگي به کار برد.

 

فرآوري: مريم عطاريان

بخش خانواده ايراني تبيان

تعداد بازديد:984 آخرين تغييرات:93/12/11
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر