پنج شنبه 26 تير 1399 - 24 ذي القعده 1441 - 16 ژولاي 2020
صفحه اصلي/مقالات

آسیب شناسی فرهنگ نماز از منظر مقام معظم رهبری

fiogf49gjkf0d

آسيب شناسي فرهنگ نماز از منظر مقام معظم رهبري

نماز يکي از واجبات دين اسلام است که در قرآن کريم و سيره پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و ائمه معصومين عليهم السلام بسيار بر آن تاکيد شده است.

هدف: همانگونه که در سطح جامعه مشاهده مي‌گردد اقشار مختلفي از فقر فرهنگي رنج مي برند و مستضعفين فکري جامعه تحت تاثير تبليغات بيگانه قرار گرفته و اگر نتوان با اين هجوم فرهنگي مقابله کرد مي تواند آسيب هايي وارد سازد که قابل جبران نيست و بعضا در جهاتي به صورت سهمگين وارد کرده است. از اين رو بايد طبق فرهنگ اسلامي ايراني از اين شبيخون جلوگيري کرد و سعي نمود تا مي توان به طبقات مختلف جامعه نيز آگاهي داد که در برابر فرهنگ بيگانه مقاومت کنند و نگذارند فرهنگ آنها به فرهنگ ايراني اسلامي نفوذ کند. يکي از عوامل بسيار مهم در ممانعت از انتقال فرهنگ غرب به فرهنگ اسلامي ايراني، تقويت، تعالي و توانبخشي به فرهنگ نماز است. در قرآن کريم بيش از ۹۰ آيه مستقيم به موضوع صلاه (نماز) و ۹۰۰ آيه در مورد مسجد و سجده و رکوع و.. .. که وابسته به نماز است آورده شده که به جرات مي توان گفت بعد از عبادي بودن آنها، تمامي آيات روي فرهنگ تاثيرگذارند. از اين رو و با توجه به چنين صدمه اي که غرب برنامه ريزي کرده است به اسلام و ولايت و ايران وارد سازد آسيب شناسي فرهنگ نماز و آن هم با تکيه بر آراء مقام معظم رهبري (دامت برکاته) که به حق از بزرگترين روشنفکران ديني است قابل ارزش و اهتمام است.

روش اثر: روش پژوهش توصيفي موردي و با استناد بر بيانات مقام معظم رهبري و فيش برداري از آنها است و منابع معدود ديگر نيز مشاهده و سپس مورد تحليل و بررسي قرار گرفته و سعي شده به سوال پژوهش پاسخ داده شود. جامعه آماري پژوهش در وهله اول مسئولين، مديران، سرپرستان و کارشناسان در امور فرهنگي و ترويج فرهنگ نماز است و در وهله دوم کليه افراد جامعه است.

يافته ها: از منظر مقام معظم رهبري ( دامت برکاته) دشمن و غرب جنگ نظامي را کنار گذاشته است و سعي دارد با جنگ نرم و تهاجم فرهنگي فکر و ذهن و اراده مردم را تغيير دهد تا بتواند به اهداف شوم خود برسد. تهاجم فرهنگي تا جايي پيش رفته است که مقام معظم رهبري از واژه رخنه فرهنگي در مواقعي استفاده ميکند. فرهنگ يک ملت از تمامي ارکان ديگر آن حتي اقتصاد مهم تر است و بايد از انتقال فرهنگ بيگانه به فرهنگ ايراني اسلامي جلوگيري کرد. يکي از عوامل مهم و واجبات در فرهنگ اسلامي، نماز است. بايد تا ميتوان فرهنگ نماز را زنده نگه داشت و آسيب هاي وارده به آن را شناسايي و از هجوم فرهنگ بيگانه به آن جلوگيري به عمل آورد تا اين فريضه بزرگ از بين نرود و همين باعث رشد امت اسلامي مي‌گردد. طبق فرمايشات رهبر معظم انقلاب تمامي ارگان ها، سازمان ها، شرکت ها، آموزش و پرورش، مطبوعات، رسانه، مساجد، امامان جماعت، والدين و هرکسي که در امر مهم ترويج فرهنگ نماز نقش دارد بايد دست در دست يکديگر اين امر مهم و ضروري را در جامعه اسلامي رواج دهند و نگذارند نقشه هاي شوم دشمن برا اين امت مسلط شود و بايد با پديده جنگ نرم که از جنگ نظامي خطرناک تر است رويارويي کرد و نقشه هاي پليد دشمن را به خودشان برگرداند. همچنين نقاط ضعفي جداي از تهاجم فرهنگي و موضوع دشمن، در نماز، مساجد و ديگر مراکز عبادي وجود دارد که بايد رفع گردد.

کليدواژه: نماز، مقام معظم رهبري، فرهنگ، آسيب شناسي، تهاجم، جنگ نرم
۱ مقدمه
۱ ۱ بيان مسأله:
نماز يکي از واجبات دين اسلام است که در قرآن کريم و سيره پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و ائمه معصومين عليهم السلام بسيار بر آن تاکيد شده است و لازم است به اين امر معنوي توجه ويژه داشت و از تحليل رفتن و محوشدن آن که هدف دشمن است جلوگيري نمود تا بتوان از برکت آن اول در دنيا و بعد در آخرت بهره برد. سوال اصلي پژوهش اين است که طبق رهنمود هاي مقام معظم رهبري (دامت برکاته) چگونه مي توان از آسيب هاي وارده به فرهنگ نماز جلوگيري کرد و نماز را ترويج داد ؟
۱ ۲ پيشينة تحقيق:
به جهت آنکه بيانات مقام معظم رهبري از دهه ۶۰ و ۷۰ دائما از تهاجم، شبيخون و رخنه ي فرهنگي و آسيب هايي که فرهنگ غربي سعي دارد به نظام جمهوري اسلامي وارد سازد، توجه دارد و يکي از همين حملات، حمله به فرهنگ نماز و محو کردن آن در سطح جامعه ديني است سعي شد از منظر مقام معظم رهبري فرهنگ نماز آسيب شناسي و از صدمات آن جلوگيري گردد. گفتني است که قدمت مطالعات درباره اين موضوعات و مفاهيم، بسيار است اما تحقيقي به صورت دقيق در اين مورد صورت نگرفته است که قابل دسترس باشد.
۱ ۳ ضرورت و هدف تحقيق:
در شرايط بحراني که جامعه ايراني مورد حمله فرهنگي غرب و جنگ نرم طبق نظر مقام رهبري قرار گرفته است و غرب هم اقرار به اين موضوع کرده است بايد با ولايت فقيه همسو و هم مسير شد و از رهبري و رهنمود هاي ايشان بهره برداري کرد تا بتوان هم با دشمنان مقابله نمود و به زير سلطه نظريه هاي پوچ گرايانه و نيهيليسم آنها نرفت و هم بتوان به کمالي که مد نظر حکومت الهي اسلامي است رسيد. از اين رو بايد با تهاجم فرهنگي مقابله و صفآرايي کرد و نگذاشت فرهنگ ايراني اسلامي از بين برود و فرهنگ غربي جايگزين آن گردد و به همين جهت امر آسيب شناسي در حوزه فرهنگ و مخصوصا نماز بسيار ضروري است زيرا با شناسايي آسيب ها است که مي توان با آنها رويارويي کرد و از رخنه آن در فرهنگ ايراني اسلامي جلوگيري نمود.

۱ ۴ معناشناسي مفاهيم فرهنگ و تهاجم فرهنگي
فرهنگ: در مورد فرهنگ بيش از ۳۰۰ تعريف بيان شده است که تقريبا تمامي آنها به يکديگر شبيه هستند اما اختلافاتي اندک در آنها وجود دارد. به‌عنوان مثال فرهنگ را ادوارد تايلور مجموعه پيچيده اي از دانش ها، باورها، هنرها، قوانين، اخلاقيات، عادات و هرچه که فرد به‌عنوان عضو يک جامعه، از جامعه خويش فرامي گيرد تعريف مي‌کند۱ يا فرهنگ فارسي معين واژه «فرهنگ» را مرکب از دو واژه «فر» و«هنگ» به معناي ادب، تربيت، دانش، علم، معرفت و آداب و رسوم تعريف کرده است. گروهي فرهنگ را مترادف تمدن دانسته اند ولي اکثريت انديشمندان اين حوزه، تمدن و فرهنگ را از هم جدا کرده اند. فرهنگ مجموعه باورها و اعتقادات فرد يا گروهي خاص است. تمدن و فرهنگ با هم ارتباط هايي دارند، ولي ملازمه ندارند. مفهوم فرهنگ وسيع تر و قديم تر از تمدن است. مي توان گفت فرهنگ از ابتداي بشريت بوده است اما تمدن بعد ها به وجود آمده است.فرهنگ از منظر مقام معظم رهبري يعني « باورهاي مردم، ايمان مردم، عادات مردم، آن چيزهايي که مردم درزندگي روزمره با آن سروکاردائمي دارندو الهام بخش مردم درحرکات و اعمال آنهاست»۲ به طور کلي فرهنگ در يک نگاه به اين صورت است:

تهاجم فرهنگي: تهاجم فرهنگي به دو نوع قابل تعريف است. نوع اول مستقيم و نوع دوم غير مستقيم. تهاجم فرهنگي در نوع غير مستقيم اينگونه است که فرهنگ غربي براي کشور خودش و طبق فرهنگ خودش از طريق رسانه ها، موبايل، اينترنت و شبکه هاي ماهواره اي فعاليت ميکند و براي خودش کار ميکند و اهدافشان محدود به کشورهاي منطقه خودشان است و بيرون ازکشورشان برايشان مهم نيست. اما ديگر کشورها با ديدن اين نوع سبک زندگي و فرهنگ غربي به صورت خودآگاه يا ناخودآگاه سعي مي‌کنند شبيه آنها شوند و اين تهاجم فرهنگي از نوع غير مستقيم است. در تهاجم فرهنگي به صورت مستقيم که فاجعه آفرين بوده است غرب و فرهنگ غربي سعي و تلاش مي‌کند دقيقا روي يک منطقه خاص، يک کشور خاص فعاليت کند و فرهنگ غربي را گسترش و رواج دهد و ديگر کشورها را مورد هجوم فرهنگي قرار دهد که آنها نيز غرب گرا و غرب باور شوند. مقام معظم رهبري اين مورد را پيش بيني کرده بودند و اين چنين مي فرمايند « ما چند سال قبل از اين بحث تهاجم فرهنگي را مطرح کرديم؛ بعضي ها اصل تهاجم را منکر شدند؛ گفتند چه تهاجمي؟ بعد يواش يواش ديدند که نه [فقط] ما ميگوييم، خيلي از کشورهاي غيرغربي هم مسئله ي تهاجم فرهنگي را مطرح ميکنند و ميگويند غربي ها به ما تهاجم فرهنگي کردند؛ بعد ديدند که خود اروپايي ها هم ميگويند آمريکا به ما تهاجم فرهنگي کرده! لابد ديده ايد، خوانده ايد که [گفتند] فيلمهاي آمريکايي، کتابهاي آمريکايي چه تهاجم فرهنگي اي به ما کرده اند و دارند فرهنگ ما را تحت تأثير قرار ميدهند. بعد بالاخره به برکت قبول ديگران، اين حرف ما هم مورد قبول خيلي از کساني که قبول نميکردند قرار گرفت! تهاجم فرهنگي يک واقعيّتي است... صدها رسانه ي صوتي، تصويري، اينترنتي، مکتوب در دنيا دارند کار ميکنند با هدف ايران! با هدف ايران! نه اينکه دارند کار خودشان را ميکنند. يک وقت هست که فرض کنيد راديوي فلان کشور يا تلويزيون فلان کشور يک کاري دارد براي خودش ميکند؛ اين نيست، اصلاً هدف اينجا است؛ با زبان فارسي [برنامه ميسازند]؛ آن را با وقت استفاده ي فارسي زبان يا عنصر ايراني تطبيق ميکنند؛ مسائل ما را رصد ميکنند و بر طبق آن مسائل، موضوعات و محتوا براي رسانه ي خودشان تهيّه ميکنند؛ يعني کاملاً واضح است که هدف اينجا است. خودشان هم ميگويند، انکار هم نميکنند»۳

«تهاجم، در اواسط دوران جنگ به وسيله ي ابزارهاي تبليغي و گفتارهاي غلط و کج انديشانه شروع شد و آن ته نشين ها و رسوبهاي ذهني و روحي خود ما مردم هم در تأثيرگذاري اش مؤثر بود. اما باز حرارت جنگ، مانع بود، تا جنگ تمام شد. بعد از جنگ، اين جبهه ي جديد، به شکل جدي مشغول کار شد.دشمن با يک محاسبه فهميدکه جمهوري اسلامي را باتهاجم نظامي نمي شود از بين برد. محاسبه ي قبلي، غلط از آب درآمده بود.ديدند بامحاصره ي اقتصادي هم نمي شود»۴ مقام معظم رهبري بعنوان يک روشنفکردرسال ۷۱ و قبل ازآن پيش بيني کرده بودند که ممکن است باجنگ نرم به جان ايران بيفتند. به همين دليل درسال ۱۳۷۳، تنها سه شبکه تلويزيوني فارسي زبان عليه ايران فعاليت مي کردند که اين آمار در سال ۱۳۹۱ به ۱۲۵ شبکه رسيد.وقتي فهميدند با جنگ نظامي نمي توان با ايران مبارزه کنند و به تعبير مقام معظم رهبري از جنگ نرم استفاده کردند و سه شبکه را که در آن شروع موفقيتشان را ديدند به ۱۲۵ فقط فارسي زبان شبکه رسانده اند و روي مردم ايران و فرهنگشان کار ميکنند. به همين دليل است که دائما مقام عظمي ولايت تاکيد ميکنند « سه موضوع در تقويت کشور بسيار نقش دارد: يکي مسئله ي علم و فناوري است، يکي اقتصاد است، يکي فرهنگ است. در اين سه بخش ما بايد سرمايه گذاري کنيم؛ اينها عناصر کليدي اند. دولتهاي ما، مسئولين ما، مؤثرين و متنفذين ما، درهر سه قسمت بايستي فعال بشوند و کار بکنند... البته از همه ي اينها مهم تر، مسئله ي فرهنگ است؛ بخصوص در سطح باورها و عقايد مردم. مي بينيد چقدر دارند سرمايه گذاري ميکنند. بسياري از سرمايه هاي گوناگون بين المللي صرف ايجاد رسانه هاي اثرگذار ميشود، از قبيل ماهواره و اينترنت و موبايل و امثال اينها؛ دارند سرمايه هاي زيادي راصرف ميکنند براي اينکه برروي عقايد مردم و باورهاي مردم اثر بگذارند و اينها را درواقع از حيطه ي نفوذ نظام اسلامي و ارزشهاي اسلامي خارج کنند؛ که البته پادزهر آن هم اين است که ما بتوانيم در سطوح مختلف، نسبت به باورها طرحهاي تبييني و اقناعي داشته باشيم؛ علماي ما، سازمانهاي فرهنگي ما، سازمانهاي تبليغاتي ما، گويندگان ما، صداوسيماي ما بايد بتوانند اين باورها را در ذهن مردم تثبيت کنند و تعميق کنند که البته ارتباط مستقيم علما با مردم، يک عامل و عنصر بي بديلي است؛ هيچ چيزي جاي اين را نميگيرد.»۵ رهبر معظم انقلاب تمامي کساني را که مي توانند روي باور هاي مردم اثرگذار باشند را مورد خطاب قرار داده و ازآنها ميخواهد که در مقابل دشمن صفآرايي کنند.

۲ – آسيب شناسي
آسيب شناسي در حوزه فرهنگ نماز در کلام مقام معظم رهبري(دامت برکاته) به طور کلي به دو دسته فردي و گروهي قابل تقسيم است (گسترده تر کردن موضوع در اين پژوهش نميگنجد) به طوري که در هر بخش، به کمبودها،نقاط ضعف و آسيب ها اشاره فرموده اند و راه حل هايي را متذکر شده اند که متوجه فرد يا گروه مورد نظراست که مي بايست به آنها عمل کند تا ترويج و تعالي فرهنگي نماز بهتر صورت گيرد. منظور از فردي اين است که خود مردم به توصيه ها عمل کنند و منظور از گروهي اين است که مسئولين و مديران و کارشناسان و کساني که ميتوانند در امر نماز تاثيرگذار باشند مي بايست به توصيه ها عمل کنند.

۲–۱ فردي
* اولين آسيب غفلت و محاسبه نکردن نفس است. امام رضا عليه السلام مي فرمايد: مَن حاسَبَ نَفسَهُ رَبَحَ و َمَن غَفَلَ عَنهَا خَسِر؛آن کسي که نفسش را محاسبه کند، سود برده است و آن کسي که از محاسبه نفس غافل بماند، زيان ديده است.۶ آيت الله خامنه‌اي (دامت برکاته ) در اين مورد ميفرمايند «اولي ترين نقطه اي که انسان خوب است به فکر بيفتد، رابطه ي خودش با خداست. اول سال که ميشود، آدم فکر کند که خب، سال گذشته و قبلش هر جور بود، گذشت؛ الان يک مقطع جديدي است؛ يک رابطه ي جديدي با خداي متعال تعريف کنيم؛ هم در جنبه هاي ايجابي، هم در جنبه ي نفي اي. جنبه ي نفي اي يعني گناه. انسان به بعضي گناه ها عادت کرده؛ لذا اهميت آنها را درک نميکند. اگر انسان يک تأمل بکند، اينها را در رفتار خودش، در عمل خودش متوجه ميشود. محاسبه ي نفس، خيلي چيز خوبي است. انسان بايد خود را محاسبه کند، بعد يکي يکي از انجام
گناهان خود کم کند. ما به بعضي از گناه ها عادت کرده ايم گاهي انسان پنج تا، شش تا، ده تا گناه را عادت کرده همت کنيم اينها را يکي يکي کنار بگذاريم؛ اين نقاط ضعف را يکي يکي کم کنيم. در جنبه ي ايجابي هم همين جور. به نظر من اگر چنانچه شروع اهتمام از خودِ همين نماز باشد چون نماز خيلي مهم است اين خيلي کارگشاست. انسان نماز را خوب بخواند، با توجه بخواند، حضور قلب داشته باشد. حضور قلب يعني انسان از آنچه که ميگويد و آنچه که در ذهنش ميگذرد و بر زبانش جاري ميشود، غافل نباشد؛ اينجور نباشد که نفهمد»۷

* بنابراين دومين آسيب مي تواند عدم حضور قلب در نماز باشد. پيامبر اکرم (ص) در اين مورد مي فرمايند: إنّ العَبدَ لَيُصَلِّي الصَّلاهَ لا يُکتَبُ لَهُ سُـدسُها ولاعُشرُها، وإنّما يُکتَبُ للعَبدِ مِن صلاتِهِ ما عَقَلَ مِنها. (گاه) بنده اي نماز مي خواند، امّا يک ششم و (حتي) يک دهم آن هم برايش نوشته نمي شود؛ تنها آن مقدار از نماز بنده به حساب مي آيد که با شناخت و توجّه همراه باشد.۸

مقام معظم رهبري در بيان ديگري مي فرمايند «کيفيت يافتن نماز بدين معني است که نماز، با حال و حضور ادا شود؛ نمازگزار به نماز با چشمِ «ميعاد ملاقات با خدا» بنگرد و در آن، با خداي خود سخن بگويد و خود را در حضور او ببيند؛ نماز را تا ميتواند در مسجد و تا ميتواند به جماعت بگزارد»۹ بنابراين حضور قلب در نماز بسيار مهم است و ميتواند فرد را بيشتر به خداوند نزديک کند.
* از اين پيام آسيب سوم برداشت مي‌شود و آن عدم خواندن نماز به جماعت است که ميفرمايد نماز را تا ميتواند در مسجد و تا ميتواند به جماعت بگزارد. امام رضا عليه السلام در اين مورد فرمود: انما جعلت الجماعه لئلا يکون الاخلاص و التوحيد و الاسلام و العباده لله الا ظاهرا مشکوفا مشهورا.«علت تشريع نماز جماعت آن است که اسلام و توحيد و بندگي و اخلاص به خداوند متعال در معرض ديد عموم و ظاهر و مشهور در ميان مردم باشد.»۱۰ همچنين نماز جماعت باعث برادري، وحدت و نشان دادن قدرت اجتماعي اسلام در برابر دشمنان است و به همين دليل است که احاديث و روايات بسياري در اين مورد بيان شده است.توصيه امام علي عليه السلام به اقامه نماز و خالي نگذاشتن خانه خدا: نماز پايه ي دين شماست. درباره ي خانه ي خدا، تا هستيد، نگذاريد خانه ي خدا خالي بماند. اگر خانه ي خدا ترک شود، شما مهلت داده نمي شويد (نامه ۴۷ نهج البلاغه) بدين معني که عدم خواندن نماز به جماعت باعث گسستگي و عدم مهلت توسط دشمن است. به همين جهت است که مقام معظم رهبري در بيان ديگري ميفرمايد « بشريت امروز به نماز خالص و کامل و پرشور اسلامي، از هميشه نيازمندتر است»۱۱ از اين رو نماز جماعت در جامعه امروزي بيش از پيش برهمگان حتي الامکان واجب است.«در نهج البلاغه چنين آمده است. «و عن ذلک ما حرس اللَّه عباده المؤمنين بالصلوات والزکوات و مجاهدةالصيام في الايام المفروضات، تسکيناً لاَطرافهم و تخشيعاً لابصارهم و تذليلاً لنفوسهم و تخفيضاً لقلوبهم و اذهاباً للخُيلاء عنهم».( خطبه ۱۹۲) يعني: خداوند بندگانِ مؤمن را بانمازها و زکاتها و روزه هاي دشوار از کبر و خودبيني محافظت و حراست مي‌کند: به پيکر آنان آرامش مي بخشد، به ديدگان آنان فروتني مي دهد، نَفْس آنان را رام مي سازد، دلهاي آنان را افتادگي مي آموزد، و خودپسندي را از آنان دور مي‌کند. در کشور اسلاميِ ما همه ي آحاد مردم، بويژه بلندپايگان علمي و اجتماعي و مالي، به اين خصوصيات نيازمندند. بلاي طغيان، و تجاوز، و زورگوئي، و زياده طلبي، و تحقير ديگران، و ناديده گرفتن حقِ صاحبانِ حق، امروزه بزرگترين آفت جوامعِ بشري و جامعه ي جهاني است و علاج اين همه، در اين بيان والاي علوي عليه السّلام است»۱۲ و در آخرين نکته از اين بخش ميفرمايند « نماز در هيچ حالي نبايد ترک شود» ۱۳

۲ ۲ گروهي
اين بخش به آسيب هايي که جامعه و عوامل آن مي توانند به فرهنگ نماز وارد سازند و يا مي توانند فرهنگ نماز را از آسيب نجات دهند مرتبط است و در سه بخش تقسيم شده است:
۲ ۲ ۱ – ساخت مساجد
ساخت مسجد مي تواند در پيشرفت فرهنگ نماز کمک بسزايي انجام دهد. از اين رو پيامبر خدا صلي الله عليه و آله ميفرمايد: هر کس براي خدا مسجدي بر پا کند، خداوند، مانند آن را برايش در بهشت بر پا خواهدکرد.۱۴ مقام معظم رهبري دراين مورد ميفرمايد: «يکي از چيزهائي که حتماً بايستي مورد توجه قرار بگيرد و مسئولين محترم به آن توجه کنند، پرداختن به مساجد است. ما.. . کمبود مساجد خيلي داريم هم در روستاها، هم حتّي در شهرها اين کمبودها را بايد جبران کنند»۱۵ « همه ي کارهاي مهندسي بزرگ بايستي يک پيوست مسجد و نمازخانه داشته باشد. وقتي مترو طراحي ميکنيم، براي ايستگاه مترو، مسجد در آن ملاحظه شود؛ ايستگاه قطار طراحي ميکنيم، فرودگاه طراحي ميکنيم، مسجد در آن حتماً ديده شود. شهرک طراحي ميکنيم، مسجد در مراکز لازم که ممکن است بيش از يکي لازم باشد، در او حتماً ملاحظه شود. آيا ممکن است ما يک شهرک را طراحي کنيم، خيابان کشيِ او را فراموش کنيم؟ ميشود شهرکِ بدون خيابان؟ با اين چشم بايد به مسجد نگاه کرد. شهرک بدون مسجد معني ندارد. وقتي انبوه سازان ساختمان ميخواهند مجوز بگيرند براي انبوه سازي و ساختمان بسازند، در نقشه اي که ارائه ميدهند که مجوز بر اساس او صادر ميشود، بايد نمازخانه ديده شود. ما بايد با نمازخانه اينجوري برخورد کنيم»۱۶ بنابراين کمبود مسجد باعث آسيب وارد کردن به فرهنگ نماز است. هرپروژه عمراني که صورت ميگيرد وجود يک مسجد يا نمازخانه در آن لازم است که ارگان هاي مربوطه بايد به اين نکته توجه کنند.

نکته اي ديگر که در باب مسجد حائز اهميت است استفاده اعلي از مسجد است به طوري که مقام معظم رهبري در اين مورد ميفرمايند « مسجد فقط براي نماز نيست؛ در مسجد انواع عبادات هست. از جمله ي آن عبادات، تفکّر است که «تفکّر ساعة خير مِن عبادة سنة»، يا در بعضي از روايات است که «من عبادة اربعين سنة»، يا «سبعين سنة» البته فکر کردن درست افراد مسجد برو، اين فکر را به وسيله ي شنيدن سخنان عالم دين و فقيه به دست مي آورند.بنابراين مسجد، هم مدرسه است، هم دانشگاه، هم مرکز تفکّر و تأمل، هم مرکز تصفيه ي روح، هم مرکز خلوص و مرکز اتّصال بنده به خداست. ارتباط زمين و آسمان است. جايي است که انسان خود را به منبع لا يزال فيض و قدرت وصل مي‌کند. انسان در مسجد، خود را به خدا متّصل مي‌کند»۱۷ بنابراين آباد کردن مساجد با علم و دانش، نماز، تفکر و ارتباط با خداوند عبادت است به طوري که پيامبر خدا صلي الله عليه و آله مي فرمايند: خداي عز و جل در روز رستاخيز مي فرمايد: «همسايگان من کجايند ؟» فرشتگان مي‌گويند: چه کساني را سِزد که همسايه شما باشند ؟ مي فرمايد: «آبادگران مسجدم»۱۸. ازاين رو ارگانهاي مربوط به پروژه هاي عمراني و شهرداريها و شرکتهاي مربوطه مي بايست تا آنجا که ممکن است در پروژه هاي خود مسجد و نمازخانه به پا کنند و مردم و عالمان و فقيهان و امام جماعت در حد والايي از مسجد استفاده کنند. « يکي از علل پيروزي اين انقلاب مبارک در ايران اسلامي و يا لااقل سهولت اين پيروزي اين بود که مردم به مساجد اقبال پيدا کردند؛ جوانان مساجد را پر کردند و علماي اعلام، مساجد را به‌عنوان مرکزي براي تعليم، تربيت، روشنگري افکار و اذهان، مورد استفاده قرار دادند و مسجد، مرکزي براي حرکت، آگاهي، نهضت و افشاي اسرار زمامداران فاسد و خودفروخته ي رژيم طاغوت شد. در دوره ي مشروطيت هم همين طور بوده است؛ در دوره ي ملي شدن صنعت نفت هم تا حدودي همين طور بود؛ در زمان انقلاب هم که اين مسئله، به حدّ اعلي رسيد»۱۹

۲ ۲ ۲ – فرهنگ سازي نماز
يکي از فسادهايي که در حال رواج است روي برگرداندن از مذهب و دين و روآوردن به تجدد و غرب زدگي است و متاسفانه رو به رشد است و نبايد از آن غافل شد. با توجه به اينکه يکي از واجبات دين اسلام نماز است مقام معظم رهبري (دامت برکاته) تاکيد فراواني به فرهنگ سازي آن مي‌کنند و از اقشار و گروه هاي مختلف ميخواهد که نگذارند دشمنان اين فريضه بزرگ را در ميان امت اسلامي از بين ببرند و نابود کنند. به همين جهت در سخناني بليغ مي فرمايند «نماز را، حقيقت مقدس و گوهر درخشان را که عطيه ي الهي به امت محمّد مصطفي (صلّي اللَّه عليه واله) است، قدر بشناسيد در اين وظيفه هر کسي سهم ويژه اي دارد: پدران و مادران با گفتار و کردار خود، فرزندان را به نماز تشويق و راهنمايي کنند. معلمان، شاگردان مدارس و دانشگاهها را در سمت و سوي اين حقيقت درخشان به حرکت وادار نمايند. فضلا و علما و روحانيون محترم، امامت جماعت در مراکز آموزشي و اقامتگاههاي دانشجويان، براي نسل نو را فرصتي مغتنم بشمرند. نويسندگان کتابهاي درسي، رازها و رمزها و درسهاي نماز را در کتابهاي درسي بگنجانند. وزارت ارشاد و سازمان تبليغات و صدا و سيما از هنر به‌ويژه هنر سينما براي نشان دادن گوهر نماز و چهره ي نمازگزار بهره بگيرند. هنرمندان عزيز با زبان شعر و قصه و نقاشي و جز اينها، و با آفرينش آثار هنري با کيفيت، بلکه برجسته، دست چيره ي هنر را به کاري چنين شايسته مشغول سازند. در مدارس، معلمان و مديران، و درهمه ي مراکز،مسؤولان، باحضورخود در صفوف نماز، نمازگزاران را تشويق کنند. در گردهمايي هاي علمي و فرهنگي و آموزشي و تبليغي، نماز را در وقت خود همچون الهام بخش صداقت و هدايت به جاي آورند. نويسندگان و گويندگان ديني درباره ي نماز و مفهوم و فلسفه و هدف و آثار و برکات و احکام آن بگويند و بنويسند»۲۰ اين پيام مقام معظم رهبري که سرشار از مفاهيم ارزنده در فرهنگ سازي نماز است بايد به صورت گسترده زير نظر گروه هاي مختلف نامبرده اجرا گردد که اين امر مهم از بين نرود. يکي از عوامل شکل گيري شخصيت کودک پدر و مادر و اهميت آنها به فرزند است. کودک اولين ويژگي هاي شخصيتي خود را از پدر و مادر دريافت ميکند زيرا ذهن کودک در اوايل زندگي آزاد است و معمولا الگوپذيري ميکند و به دليل اينکه کودک بيشتر با پدر و مادر خود درارتباط است الگو را از والدين خود مخصوصا مادر برداشت ميکند. بنابراين پدر و مادر نقش بسيار مهمي در پيشرفت مذهبي فرزند خود دارند.بعد از پدر و مادر فرهنگ سازي نماز طبق نظر مقام معظم رهبري بر عهده رسانه و مخصوصا صدا وسيما و هنر است. در قالب هنر است که ميتوان ذهن ها را اصلاح کرد. به طوري که در بياني ديگر ميفرمايند « تلاش هاي فرهنگي و هنري و برنامه ريزي هاي آموزشي و غيره، همه بايد به گونه اي طراحي و اجرا شود که نماز، با کيفيت مطلوب، روزبه روز در ميان مردم به‌ويژه جوانان و نوجوانان رونق گيرد و همه به راستي از اين چشمه ي پاکي و روشني بهره مند گردند. بي شک دستگاه هاي متعدد امور فرهنگي و آموزشي و صداوسيما و دست اندرکاران اداره ي مساجد، بيش از ديگران بايد احساس مسئوليت کنند»۲۱ بنابراين اولين مورد فرهنگ سازي نماز به عهده پدر ومادر و بعد ازآن رسانه و هنر است و در مراتب بعدي ميتواند موارد اشاره شده در بيانات مقام معظم رهبري باشد که تمامي اين گروه ها بايد دست در دست هم اين فريضه بزرگ الهي را ترويج دهند. بسط بيشتر اين موضوع به علت مشخص بودن و رسا بودن بيانات رهبر معظم انقلاب قابل گنجاندن در اين پژوهش نيست. همچنين از جوانان امت اينگونه ميخواهد « شما افسران جوان جنگ نرم هستيد و عرصه ي جنگ نرم، بصيرتي عمّارگونه و استقامتي مالک اشتروار ميطلبد؛ با تمام وجود، خود را براي اين عرصه آماده کنيد» ۲۲

۲ ۲ ۳ – آسيب هاي وارده به نماز
آسيب هاي وارده به نماز و فرهنگ ديني از منظر مقام معظم رهبري (دامت برکاته) بسيار گسترده است اما به
جهت خلاصه گويي و مفيد بودن مطلب جداي از تهاجم فرهنگي که پيش از اين بررسي شد به مهمترين و در عين حال کامل ترين مطالب اشاره مي‌گردد:
* جنگ نرم: جنگ نرم ازمهمترين مباحث مقام معظم رهبري و ازموضوعات روشنفکرانه معظم له در سالهاي اخير است که بسيار بايد مورد توجه قرار بگيرد و ايشان معتقداند دشمن ديگر با جنگ نظامي کار نمي کند و هدفش جنگ نرم و از بين بردن اراده مردم، ذهن و فکر مردم است۲۳. اراده و ذهن و فکر مردم به علت اينکه در يک کشور اسلامي زندگي ميکنند اغلب رو به اسلام دارد و از منظر مقام معظم رهبري دشمن هدفي جز تغيير اراده و فکر و ذهن عمومي ندارد. رهبر معظم انقلاب در بياني ديگر مي فرمايند «امروز تأثير رسانه ها و تلويزيونها و هنرها و اين شبکه هاي عظيم اطلاع‌رسانيِ اينترنتي و... ازسلاح و از موشک و از بمب اتم بيشتر است. امروز دنيا، يک چنين دنيايي است»۲۴ همچنين ميفرمايند « در جنگ رواني و آنچه که امروز به او جنگ نرم گفته ميشود در دنيا، دشمن به سراغ سنگرهاي معنوي مي آيد که آنها را منهدم کند»۲۵« جنگ نرم؛ يعني جنگ به وسيله ي ابزارهاي فرهنگي، به وسيله ي نفوذ، به وسيله ي دروغ، به وسيله ي شايعه پراکني»۲۶ بنابراين بايد با اين آسيب مقابله کرد و اميد داشت و نگذاشت دشمن اراده امت را تغيير دهد. راه حل آن اميد و مقاومت است که آن را همواره زنده نگه داريد۲۷.
* نقاط ضعف: پيش از اين مشخص شد که تهاجم فرهنگي و جنگ نرم آسيب هايي را به فرهنگ نماز وارد کرده و اگر نتوان با آنها مقابله کرد زيانهاي فراوان تر و غير قابل جبراني به فرهنگ نماز وارد مي سازند. همانطور که گفته شد مقام معظم رهبري آنها را پيش بيني نموده است و به افراد و گروه هاي مختلف تذکر داده اند. جداي از اين موارد، در خود ملت نقاط ضعفي وجود دارد که باعث شده است آسيب هايي به فرهنگ متعالي نماز وارد گردد. رهبر معظم انقلاب اين آسيب ها را شناسايي کرده است و در پيامي به مسئولين بخش هاي مختلف ميفرمايند « ترويج نماز، هر حرکت و تلاشي است که در راه همگاني کردن آن، وتبيين اهميت آن، و آسان کردن دسترسي به آن، بتوان صورت داد.صاحبان انديشه و بيان، با گفتن و نوشتن؛ دارندگان رسانه ها و منبرها با پرداخت جذّاب و هنري؛ مسئولان دستگاهها هر يک متناسب با کارکرد آن دستگاه، ميتوانند اين وظيفه ي بزرگ را ادا کنند.کمبود مسجد در شهر و شهرک و روستا؛ نبود جايگاه نماز در مراکز اجتماعات همچون ورزشگاه و بوستان و ايستگاه و مانند آن؛ مراعات نشدن وقت نماز در وسائل مسافرتهاي دور دست؛ نپرداختن شايسته به نماز در کتابهاي درسي؛ نپرداختن به پاکيزگي و بهداشت در مساجد؛ نپرداختن امام جماعت به تماس با مأمومين؛ و هر کمبود ديگري از اين قبيل ها، نقاط ضعفي است که بايد همتهاي بلند بر زدودن آن برانگيخته شود و نشانه ي ايمان صاحبان تمکّن يعني اقامه ي نماز، در جامعه ي اسلامي ما روز بروز نمايان تر گردد»۲۸ بنابراين مسئولين بخش هاي مختلف و با کمک مردم مي بايست دست در دست يکديگر در ترويج فرهنگ نماز فعاليت کنند و فرمايشات مقام عظمي ولايت را تحقق بخشند.

از ديگر نقاط ضعفي که رهبر معظم انقلاب عنوان کرده اند مي توان به اين مورد اشاره کرد که « غفلت از روحيه ي جهادي و ايثار، غفلت از تهاجم فرهنگي دشمن، غفلت از در کمين بودن دشمن، غفلت از نفوذ دشمن در فضاي رسانه اي کشور، بي مبالاتي نسبت به حفظ بيت المال؛ اينها گناهان ماست، اينها نقاط ضعف ماست»۲۹ در پايان با روايتي از حضرت امير عليه السلام اهميت ياري رهبر مشخص مي‌شود که ميفرمايند: کسي که زمان ياري رهبرش خواب باشد زير لگد دشمن بيدار مي‌شود.۳۰

نتيجه گيري
از منظر مقام معظم رهبري (دامت برکاته) فرهنگ شکل زندگي مردم، عادات و رفتارهاي مردم است که سالهاست مورد هجوم غرب و بيگانه قرار گرفته است و اگر از تهاجم فرهنگي جلوگيري نشود فرهنگ ايراني اسلامي را از بين مي برند و آن را طبق غرب مي سازند. جنگ نرم متاسفانه از جنگ نظامي و بمباران اتمي وحشتناک تر و خطرناک تر است و مقابل اين جنگ بايد با اميد، تلاش، پيشرفت و.. . صفارايي کرد. فرهنگ نماز يکي از عوامل مهم جامعه اسلامي است که از اهداف مهم دشمن اين است که اين فرهنگ را از بين ببرد و روح آن را بي تاثير کند. تمامي مسئولين، ارگان ها، سازمان ها، شرکت ها، آموزش و پرورش، مطبوعات، رسانه، مساجد، امامان جماعت، والدين و هرکسي که در امر مهم ترويج فرهنگ نماز نقش دارد بايد دست در دست يکديگر اين امر مهم و ضروري را در جامعه اسلامي رواج دهند و نگذارند نقشه هاي شوم دشمن برا اين امت مسلط شود. از مساجد، مطبوعات، رسانه و هنر بهترين بهره را در زمينه نماز بايد برد. همچنين در امر نماز نقاط ضعف داخلي وجود دارد که بايد آنها را اصلاح نمود تا اين فريضه بزرگ الهي اسلامي روز به روز پررنگ تر گردد.
سعيد ابوالقاضي
پي نوشت ها
۱ - محمود روح‌الاميني،زمينه فرهنگ‌شناسي تأليفي در انسان‌شناسي فرهنگي و مردم‌شناسي،ص۴۸
۲ – بيانات در حرم مطهر رضوي، ۰۱/۰۱/۹۳
۳ - بيانات در ديدار اعضاي شوراي عالي انقلاب فرهنگي ۱۳۹۲/۰۹/۱۹
۴ - بيانات در ديدار جمعي از کارگزاران فرهنگي ۱۳۷۱/۰۵/۲۱
۵ - بيانات در ديدار با اعضاي مجلس خبرگان رهبري ۱۳۹۳/۰۶/۱۳
۶ – محمد باقر مجلسي، بحار الأنوار، ج ۷۸، ص ۳۵۲، ح ۹
۷ - بيانات پس از اقامه نماز در جمع برخي از شخصيتهاي فرهنگي سياسي ۱۳۹۰/۰۱/۲۳
۸ – محمد باقر مجلسي، بحار الأنوار،ج ۸۴ ص ۲۴۹
۹ - پيام به بيست و دومين اجلاس سراسري نماز ۱۳۹۲/۰۶/۱۳
۱۰ – حر عاملي، وسائل الشيعه، ج ۵، ص ۳۷۲
۱۱ - پيام به هفتمين اجلاس سراسري نماز۱۳۷۶/۰۷/۰۷
۱۲ - پيام به‌ مناسبت‌ برگزاري‌ دهمين‌ اجلاس‌ سراسري‌ نماز۱۳۷۹/۰۶/۱۹
۱۳ - پيام‌ به‌ دوازدهمين‌ اجلاس‌ سراسري‌ نماز ۱۳۸۱/۰۶/۱۶
۱۴ - محمد بن إسماعيل البخاري الجعفي، صحيح البخاري، ج ۱،ص ۱۷۳،ح ۴۳۹
۱۵ - بيانات در ديدار مسئولين اجرائي استان کرمانشاه‌ ۱۳۹۰/۰۷/۲۸
۱۶ - بيانات در ديدار شرکت‌کنندگان در هفدهمين اجلاس سراسري نماز۱۳۸۷/۰۸/۲۹
۱۷ - بيانات در ديدار مردم قم ۱۳۷۵/۱۰/۱۹
۱۸ – متقي هندي،کنزالعمال، ج۷، ص۵۷۸
۱۹ - بيانات در ديدار مردم قم ۱۳۷۵/۱۰/۱۹
۲۰ - پيام به سومين سمينار نماز ۱۳۷۲/۰۶/۱۶
۲۱ - پيام به بيست و يکمين اجلاس سراسري نماز ۱۳۹۱/۰۶/۱۵
۲۲ - پيام شفاهي به تشکل‌هاي دانشجويي انقلابي ۱۳۹۲/۱۱/۲۳
۲۳ - بيانات در ديدار دانشجويان ۱۳۹۱/۰۵/۱۶
۲۴ - بيانات پس از بازديد از سازمان صدا‌ و ‌سيما۱۳۸۳/۰۲/۲۸
۲۵ - بيانات در ديدار اعضاي مجلس خبرگان رهبري ۱۳۸۸/۰۷/۰۲
۲۶ - بيانات در ديدار جمع کثيري از بسيجيان کشور ۱۳۸۸/۰۹/۰۴
۲۷ - بيانات در ديدار دانشجويان ۱۳۹۱/۰۵/۱۶
۲۸ - پيام به بيست و دومين اجلاس سراسري نماز ۱۳۹۲/۰۶/۱۳
۲۹ - بيانات در ديدار مسئولان نظام جمهوري اسلامي ايران ۱۳۹۰/۰۵/۱۶
۳۰ - غررالحکم، ص۴۲۲
کتابنامه
قرآن کريم
نهج البلاغه
آمدي، عبد الواحد بن محمد،غرر الحکم و درر الکلم، ناشر: دفتر نشر فرهنگ اسلامي
اسدزاده،محسن،۱۳۹۰،آموزش نماز،تهران،راه جاودان،چ۱
اسلامي ندوشن،محمد علي،۱۳۷۱،فرهنگ و شبه فرهنگ، تهران، انتشارات يزدان،، چ ۱
اکبري،محمود،۱۳۹۱،مذهب گرايي و مذهب گريزي جوانان،قم،فتيان،چ۳
البخاري الجعفي، محمد بن إسماعيل،صحيح البخاري، ج ۱
ايوبي،محمد،۱۳۸۶،چگونه براي نماز صبح بيدار شويم،کاشمر،عالم افروز،چ۱
حر عاملي، محمد بن حسن، وسائل الشيعه، ناشر نهاوندي، ج ۵
راشدي،حسن،۱۳۸۵،نماز شناسي،تهران،ستاد اقامه نماز،ج۱،چ۱۲
روح‌الاميني،محمود،زمينه فرهنگ‌شناسي تأليفي در انسان‌شناسي فرهنگي و مردم‌شناسي، تهران، عطار
عبداللهي،علي محمد،۱۳۹۲،آداب زندگي،همدان،برکت کوثر،چ۱
لطيفي گنبدي،محمدناصر،۱۳۹۲،رازها و پيام هاي نماز مدال مسلماني،قم، آئين دانش،چ۱
متقي هندي،کنزالعمال، ناشر: دائرة المعارف العثمانية، بعاصمة حيدر آباد، ج۷،
مجلسي،محمدباقر،بحار الأنوار،تهران، دار الکتب الاسلاميه
ولايتي، علي اکبر،۱۳۹۱، فرهنگ و تمدن اسلامي، قم، دفتر نشر معارف، چ۴۶.

تعداد بازديد:1858 آخرين تغييرات:93/12/17
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر