یکشنبه 29 مهر 1397 - 11 صفر 1440 - 21 اكتبر 2018
صفحه اصلي/مقالات

فلسفه روزه گرفتن و اثرات فوق العاده روزه در زندگی ما

fiogf49gjkf0d

فلسفه روزه گرفتن و اثرات فوق العاده روزه در زندگي ما

اشاره
قوانين اسلام بر مبناي فطرت آدمي بناشده و آنچه از حلال و حرام و امر و نهي مي بينيم مصلحت انسان در آنها لحاظ شده است. خداوند متعال در قرآن کريم مي فرمايد: «چيزهاي طيب و پاکيزه را براي شما حلال و چيزهاي پليد و خبائث را براي شما حرام کرديم.»[۱] امام باقر(ع) نيز مي فرمايد: «خداوندي که انسان را خلق کرده مي داند که چه چيزي براي او مفيد و چه چيزي مضر است در نتيجه چيز مفيد را حلال و چيز مضر را حرام کرده است.»[۲]

يکي از واجبات دين اسلام که از اهميت ويژه اي برخوردار است و در قرآن و احاديث سفارشات زيادي به آن شده است مسئله روزه مي باشد.

روزه به ظاهر تکليفي شاق است از اين رو خداوند حکم آن را با تعبيرهاي مختلف و از جمله با ذکر پيشينه و فايده آن آورده است. روزه بر امت هاي گذشته نيز واجب بوده است، «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا کُتِبَ عَلَيْکُمُ الصِّيَامُ کَمَا کُتِبَ عَلَي الَّذِينَ مِنْ قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ».[۳] درباره تاريخ کهن روزه در برخي کتاب هاي تفسير از حضرت علي(ع) نقل شده که روزه از عهد آدم تا کنون بوده است.[۴]

هدف روزه تقواست و به يقين سبب نيل به تقواست. روزه آثار و برکات فراواني دارد که علم و آگاهي به آنها در پرتو ايمان به وحي و استماع آيات آن و تحليل عميق علمي براي جامعه بشري ممکن است؛ زيرا حکمت برخي از احکام با تکامل علمي جامعه بشري روشن مي‌شود.

فلسفه روزه
خداوند حکيم است، يعني کارش بر اساس حکمت و از اتقان و استواري برخوردار است و کار قبيح و بيهوده انجام نمي دهد. بر اين اساس در وراي هر امر و نهي الهي، حکمتي نهفته است که دربرخي موارد با عنوان «فلسفه احکام» از آن ياد مي‌شود. بخشي از فلسفه احکام را مي توان از طريق عقل و يا علوم تجربي شناسايي کرد ولي بخش زيادي از آن را بايد از طريق نقل معتبر و آيات و روايات کشف نمود و اگر در آيات و روايات مطلبي نيامده باشد عقل و علم بشر راهي براي فهم آنها ندارد. روزه نيز يکي از اوامر الهي است که به طور حتم و يقين از حکمت و فلسفه خاص خود برخوردار است و در روايات نيز اشاراتي در اين باره شده است که برخي رابيان مي‌کنيم.

امام صادق(ع) وقتي هشام بن حکم از علّت روزه پرسيد فرمود: «خداوند روزه را واجب کرد تا فقير و غني مساوي باشند و اغنياء نيز طعم گرسنگي را بچشند و به نيازمندان رحم کنند.[۵] امام رض(ع) نيز مشابه همين مطلب را فرمود و اضافه کرد که روزه شهوات را مي شکند.[۶]

يکي از حکمت هاي روزه که قرآن هدف از آن را تقوا بيان مي‌کند، رساندن انسان به کمال معنوي است که نتيجه تقواست.

علم به آثار و برکات روزه
خداوند در پايان آيه شريفه مي فرمايد: اگر بخواهيد بدانيد پي مي بريد که روزه چه آثار و برکاتي دارد: «إِنْ کُنْتُمْ تَعْلَمُونَ»[۷] انبياي الهي تعاليمي آورده اند که بشر با پيشرفت علوم و صنايع هم از نيل و ادراک آن عاجز است. اين معارف تنها از راه وحي به دست مي آيد، چنان که خداوند خطاب به پيامبر گرامي اسلام(ص) که در رأس همه انبياست مي فرمايد: «عَلَّمَکَ مَا لَمْ تَکُنْ تَعْلَمُ».[۸]

يکي از نوآوري هاي انبيا(ع) که با محاسبات علمي نمي توان به آن رسيد مسئله روزه است. علم تجربي و احساسي کجا پي مي برد که يکي از راه هاي کاهش آمار جرايم، امساک از خوردن و آشاميدن و کنترل غرايز همراه با خلوص و قصد تقرّب است؟ قرآن کريم علم جامعه بشري به اين معارف را در پرتو ايمان به وحي و استماع آيات و تحليل عميق علمي آن ممکن مي داند.[۹]

کمال انسان راز تشريع روزه
بزرگ ترين مانع پيشرفت معنوي بشر اشتغال به خوردن و آشاميدن و لذايذ بدني است و بهترين عامل رشد روحي وي نزاهت و پرهيز از اين امور است. روزه انسان را از اشتغال به مسائل مادي باز مي دارد و فراغت بيشتري براي او فراهم مي‌کند تا به راز آفرينش خود بينديشد و زاد راهش را فراهم آورد. کم خوري و رعايت اعتدال از بهترين راه هاي طيّ مسير کمال است، چنان که پرخوري از بزرگ ترين موانع کمال به شمار مي آيد.

ممکن نيست انسان به صرف درس خواندن و پرداختن به يک سلسله الفاظ و نقوش مکتوب و امواج ملفوظ به نورانيت علم که امري ماوراي طبيعي و مجرد است راه يابد؛ زيرا محال است امري مادي موجب پيدايش امري مجرد شود. معلم حقيقي نه کتاب نويس است و نه گوينده. کتاب و استاد و درس همگي ابزار و مقدمات خوبي براي تحقق يافتن علمند. عمده سالک بودن، کم خوري و دوري از پرخوري و بدخوري است که انسان را به مشاهده ملکوتِ عالم مي رساند.[۱۰] بر همين اساس برخي از بزرگان فرموده اند: در فضيلت روزه همين بس که انسان روزه دار شبيه فرشتگان شود و غذاي او چون فرشتگان جز تسبيح و تحميد حضرت حق تعالي چيز ديگري نيست.[۱۱]

روزه ابعاد مختلف روحي، تربيتي، اجتماعي و جسمي فراواني دارد که در اين نوشتار امکان بررسي آنها نيست و بيشتر بعد جسمي آن مورد نظرماست. در احاديث اسلامي اشارات زيادي به نقش روزه در سلامتي و درمان آلام جسمي شده است. پيامبر اعظم (ص) در اين باره فرمود: «صوموا تصحوا»؛[۱۲] يعني روزه را عامل سلامتي مي دانستند. علم پزشکي و تغذيه نيز با تأييد اين مسئله، تأثير روزه در تأمين سلامتي انسان را از زواياي مختلف مورد بحث و بررسي و کنکاش قرار داده است.

روزه و کنترل شهوات
رسول اکرم(ص) در ارتباط با مهار شهوت مي فرمايد: «کسي که تمکّن مادي دارد ازدواج کند وگرنه با روزه گرفتن طغيان برخي از غرايز را مهار نمايد.»[۱۳]

امام هشتم(ع) نيز فرمود: روزه گرفتن عامل شکسته شدن شهوت است و روزه انواع شهوات (لعب، لهو، زينت، تفاخر و تکاثر) را تعديل مي‌کند.[۱۴]

لازم به ذکر است که پرخوري و بدخوري از مهمترين عوامل غليان شهوت جنسي به شمار مي آيند و بهترين راه جلوگيري از تحريک قوه شهوت و مبارزه با انحرافات جنسي، روزه است.

اثرات بهداشتي و درماني روزه
روزه ابعاد گوناگوني دارد و از نظر مادي و معنوي آثار فراواني در وجود انسان مي گذارد. علاوه بر آثار معنوي و اخلاقي که در انسان دارد و جزء مهمترين فلسفه تربيتي آن محسوب مي‌شود آثار جسمي و بهداشتي زيادي نيز به همراه دارد.

روزه علاوه بر تلطيف روح و تقويت اراده و تعديل غرائز آثار جسمي زيادي نيز دارد که نمي توان نقش روزه را در تأمين سلامتي و راز طول عمر و… ناديده گرفت.

در طب قديم و جديد اثر معجزه آساي امساک در درمان انواع بيماري ها يک امر قطعي و مسلم است در کتاب هاي طبي و توصيه هاي پزشکان اين مسئله اهميت خاصي دارد زيرا عامل بسياري از بيماري ها پرخوري و زياده روي در خوردن غذا هاي مختلف است. پرخوري باعث مي‌شود که مواد اضافي جذب بدن نشود و به صورت چربي هاي مزاحم در نقاط مختلف بدن يا چربي و قند اضافي در خون باقي بماند. اين مواد اضافي در لابلاي عضلات بدن در واقع لجنزار هاي متعفتي براي پرورش انواع ميکروب ها است و در اين حال بهترين راه براي مبارزه با اين بيماري ها نابود کردن آن از طريق امساک و روزه مي باشد. روزه زباله ها و مواد اضافي و جذب نشده بدن را مي سوزاند و در واقع بدن را خانه تکاني مي‌کند.

به علاوه يک نوع استراحت قابل ملاحظه براي دستگاه هاي گوارشي و عامل مؤثري براي سرويس کردن آنهاست و با توجه به اينکه اين دستگاه از حساس ترين دستگاه هاي بدن است و در تمام سال به طور دائم مشغول کار است اين استراحت براي آنها بسيار لازم و مفيد است.

بديهي است شخص روزه دار طبق دستور اسلام به هنگام افطار و سحر نبايد در غذا افراط و زياده روي کند تا از اين اثر بهداشتي نتيجه مفيد و مؤثر بگيرد و در غير اين صورت ممکن است نتيجه برعکس شود.[۱۵]

هرچند روزه در سلامت جسم و صحت روح سهيم است ليکن روزه سهم اعدادي و نصيب امدادي در سلامتي روزه گير دارد و سهم ايجادي و اعطايي از آن مبدأ فاعلي يعني خداوند است.[۱۶]

روزه از نگاه دانشمندان
کم اهميت ترين جنبه (روزه) همانا جهت مادي يا صحي آن است که مورد بحث ما قرار مي گيرد. قدر مسلم آن است که روزه در حالات زيادي مفيد است و در پاره اي حالات، علاج منحصر مي باشد. در مواقع ديگر مي بينيم که اگر طريق منحصر هم نباشد بهترين راه علاج است. به همين منظور اطباء و متخصصين تغذيه نيز از اين امر غفلت نکرده و به تحقيق و پژوهش در باب روزه پرداخته اند. در اين راستا به نظرات برخي از آنان اشاره مي‌کنيم.

الکسي سوفورين دانشمند روسي مي نويسد: درمان از طريق روزه فائده ويژه اي براي درمان کم خوني، ضعف روده ها، التهاب بسيط و مزمن، دمل هاي خارجي و داخلي، سل، اسکليروز، روماتيسم، نقرس، استقساء، نوراستني، عرق السناء، خراز (ريختگي پوست)، بيماري هاي چشم، مرض قند، بيماري هاي جلدي، بيماري هاي کليه، کبد و بيماري هاي ديگردارد. معالجه از طريق امساک اختصاص به بيماري هاي فوق ندارد بلکه بيماري هايي که مربوط به اصول جسم انسان است و با سلول هاي جسم آميخته شده همانند سرطان سفليس، سل و طاعون را نيز شفا مي بخشد.[۱۷]

دکتر عبدالعزيز در کتاب طب و بهداشت اسلام مي نويسد: روزه براي معالجه در موارد زير استفاده مي‌شود: ۱٫ در موارد اضطرابات مزمن امعاء و هنگامي که مقرون با تخمير مواد زلاليه و مواد نشاسته اي باشد. ۲٫ هنگام زياد شدن وزن که ناشي از کثرت خوراک و کمي حرکت باشد. در اين مورد روزه با رعايت اعتدال در غذا وقت افطار و اکتفا به آب هنگام سحر از هر قسم معالجه مفيدتر است. ۳٫ زيادي فشار خون، اين مرض در اثر عياشي و انفعالات نفساني رو به ازدياد مي رود در چنين هنگامي روزه نقش درماني خود را ايفا مي‌کند مخصوصاً اگر وزن شخص بيشتر از وزن طبيعي امثالش باشد. ۴٫ مرض قند، آن نيز مانند فشار خون رو به انتشار مي رود. در اوايل بروز و قبل از ظهورش غالباً توأم با سنگيني بدن است در اين صورت باز روزه علاج نافعي مي باشد. زيرا مرض قند با تقليل در چاقي تخفيف مي يابد. در مواقعي که مرض قند به طور خفيفي وجود داشته باشد پنج ساعت پس از خوردن غذا، قند در خون به کمتر از ميزان طبيعي پائين مي آيد و پس از ده ساعت به کمترين حد طبيعي مي رسد. حتي پس از پيدايش آمپول انسولين (مخصوصاً وقتي که وزن مريض از حد طبيعي تجاوز کند) مهمترين طريق معالجه، روزه است. ۵٫ در مورد التهاب حاد و مزمن کليه که مقرون با ترشح و تورم است. ۶٫ در مورد امراض قلب که توأم با تورم باشد. ۷٫ التهاب مزمن مفاصل به‌ويژه وقتي که توأم با امراض چاقي باشد. به طوري که غالب زن ها پس از چهل سالگي به آن مبتلا مي شوند. در اين باره مکرر ديده شده است که در ماه رمضان عوارض اين مرض به درجات خفيف تر از مواقعي است که برق و خون گرفتن و تمام وسائل طب جديد به کار برده مي‌شود.

ممکن است بگويند در مورد امراض سابق الذکر که روزه علاج قاطع شناخته مي‌شود محتاج به دستور پزشک است و روزه اسلامي وظيفه افراد سالم و تندرست است. مي‌گوييم اين بيان صحيح است ولي فايده روزه براي افراد سالم همانا جلوگيري از امراض است خصوصاً برخي از امراضي که در بالا ذکر شد.

نکته ديگر اين است که تمام اين امراض در انسان تدريجاً بروز مي نمايد به طوري که در آغاز پيدايش تشخيص صحيح آن ممکن نيست؛ به اين معنا که نه شخص مريض و نه پزشک هيچکدام نمي توانند در اول بروز مرض، آن را بشناسند زيرا طب هنوز آنقدر پيشرفت ننموده است که همه موجبات و علل امراض را بشناسد ولي چيزي که از نظر طبي براي جلوگيري از اين امراض قطعاً بايد اجرا شود روزه گرفتن است. بلکه قبل از ظهور عوارض هرگونه مرضي بديهي است شرط عقل همانا رعايت بهداشت است. طبق آمار قطعي معين شده است که هرگاه در بدن چربي زياد و چاقي پديد آيد براي قبول مرض قند و زيادي فشار خون و التهاب مزمن مفاصل و غير مستعد و از طرف ديگر به هر نسبت که از وزن بدن کاسته شود به همان نسبت استعداد پذيرفتن اين امراض نيز کمتر خواهد شد.[۱۸]

روزه عمل جراحي بدون چاقو
دکتر فريتس بکر مي‌گويد: مطمئن ترين، بي ضررترين و بي خطرترين روش درماني، روزه درماني است و هيچ روشي را نمي توان با آن مقايسه نمود، به نظر من و دکتر شلتون روزه درماني بهترين روش براي درمان بيماري هاي معده، روده و سلسله اعصاب است. به وسيله روزه درماني مي توان از شر زائدات جمع شده در بدن راحت شد و به کل ارگانيسم بدن اين امکان را داد که اعمال حياتي خود را دوباره مرتب و منظم نمايد. روزه يک عمل جراحي بدون چاقو است هم چنان که دکتر سيمرمن آن را تشريح کرده است و در مقام پيشگيري از بيماري ها، نتايج آن غير قابل تصور مي باشد و به نظر من با ارزش ترين روش براي جوان شدن و ترميم بدن است و در مقايسه با روش درماني اي که پيوند سلول هاي تازه روي شخص نيازمند اجرا مي‌گردد قابل مقايسه نيست.

دکتر فريتس بکر مي‌گويد: روزه گرفتن نه گرسنگي کشيدن است نه يک روش درمان گر، بلکه يک نوع استراحتي است که به بدن اين امکان را مي دهد که خود را براي ترميم و نظافت دروني و بيرون ريختن مواد مزاحم بسيج نمايد و دوباره خود را پاکسازي و بازسازي کند راز و رمز تأثير معجزه آساي اين امر درون ارگانيسم زنده بدن ما نهفته است… در درون هر شخص يک نيروي درمان کننده خدادادي وجود دارد.[۱۹]

پيشينه روزه درماني
فرهنگ روزه گرفتن به قرن ها پيش مربوط مي‌شود. در هومر نيز روزه يکي از روش هايي بوده است که در زمان هاي قديم مصريان به‌عنوان درمان بيمار از آن استفاده مي کردند. يوناني ها و تمام اهالي مديترانه از روزه براي براي درمان بيماري هاي خود مدد مي گرفتند در ايتاليا در زمان ناپوليتان ها پزشکان به مدت ۱۵۰سال روزه را براي بيماران خود تجويز مي‌نمودند که مدت آن به چهل روز مي رسيد من (دکتر شلتون) مدت چند دهه است که فقط با روزه مشغولم و بيماران خود را فقط با روزه درمان مي‌کنم مدت روزه گرفتن بيمار از چند روز تا سه ماه نيز طول کشيده است بيماران هم براي کم کردن وزن خود و هم براي برقراري مجدد تندرستي روزه مي گيرند.

مخالفين روزه
بعضي از اطباء مخالفت هايي با روزه نمودند که هيچ پايه علمي ندارد. جمله معروفي وجود دارد که مي‌گويد بهترين دليل امکان چيزي وقوع آن چيز مي باشد؛ ما که مي‌گوييم روزه موجب سلامتي است دليلمان نمونه هاي فراواني است که اولاً: با روزه درماني، سلامتي از دست رفته خود را بازيافته اند. ثانياً: بسياري از افراد ده ها سال روزه گرفته اند و از بسياري از افرادي که روزه نگرفته اند سالم ترند.

دکتر شلتون يکي از پزشکان آمريکايي که خود در آمريکا مؤسسه روزه درماني دارد و بسيار موفق بوده مي‌گويد: بيشتر کتاب هايي که عليه روزه نوشته شده توسط کساني است که در تمام عمر خود حتي يک وعده غذايي خود را کنار نگذاشته اند. روزه گرفتن نقش موثري در تندرستي و حفظ آن ايفا مي‌کند.[۲۰]

نمونه هايي از روزه درماني
۱٫ در سال ۱۹۶۱ ولاديمير بهشکنتسو فيزيکدان جوان مسکويي در تعقيب فلجي که عارضش شده بود ۴۵ روز روزه گرفت و بهبود يافت و جريان توسط يکي از جرايد مسکو منتشر و در مطبوعات جهان منعکس گرديد.
۲٫ پرفسور«الکسي سورين» دانشمند يوگسلاوي کتاب معروفي در فوائد بهداشتي و طبي روزه دارد، ايشان توانسته است موهاي سفيد خود را با روزه سياه کند.[۲۱]
اين دو نمونه که آورديم قطره اي از دريا بود. علاقمندان براي اطلاع بيشتر به کتاب «روزه مي تواند زندگي ات را نجات دهد» مراجعه کنند.
آيا مي توان به وسيله روزه سالم شد؟

اگر منظور از سالم شدن اين باشد که شخص هيچ گونه فکر و نگراني درباره اوضاع تندرستي خود در آينده نداشته باشد و مرتب وقت و بي وقت هر چه را که دلش مي خواهد بخورد و هر عادت مضر را دوباره انجام دهد اين چنين معجزه اي در طبيعت وجود ندارد. دقيقاً مثل اين است که انتظار داشته باشيم شخصي که لاغر شده همه چيز بخورد و مجدداً چاق نشود.

تا وقتي که علت بيماري از بين نرود سلامتي به وجود نخواهد آمد براي حفظ سلامتي تمامي عواملي که باعث بيماري شده اند بايد شناسايي و از ميان برداشته شوند و از زندگي روز مره حذف گردند. علت هاي يک بيماري عادات بيمار کننده اي است که وقتي شخص دوباره به سراغ آنها رفت مجدداً بيمارش مي‌کند وقتي يک بيمار روزه گرفت و سالم شد اگر دوباره به سراغ عادات مضر خود برود معلوم است که دوباره بيمار مي‌شود هيچ کس در اثر روزه گرفتن سلامتي تضمين شده اي را پيدا نخواهد کرد. براي سلامتي نظم و انضباط و خود کنترل نمودن و بر خود مسلط شدن لازم است. اگر کسي حد خود را شناخت و به همان اندازه غذا خورد و از آن حد عدول ننمود سالم مي ماند اگر کسي دوباره سراغ الکل و سيگار رفت و دير خوابيد و در اتاق هاي بدون هوا زندگي کرد و از نوشابه هايي که با مواد سمي شيميايي آغشته شده اند استفاده نمود و بيشتر از حد کار کرد و عادات مضر خود را از سر گرفت نبايد انتظار داشته باشد که بيمار نشود آيا روزه موجب زخم معده مي‌شود؟

اولاً: آمار نشان مي دهد ملت هايي که روزه نمي گيرند بيشتر از ملت هايي که روزه مي گيرند مبتلا به زخم معده هستند اگر وضعيت بر عکس بود شايد قبول مي کرديم که روزه موجب زخم معده مي‌شود. ثانياً: در کنگره جهاني امراض معدوي که در سپتامبر ۱۹۶۶ در توکيو تشکيل شد علل و عوامل ايجاد کننده اين بيماري مورد بررسي قرار گرفت و نمايندگان شرکت کننده هر يک علل و موجبات را که از حاصل بررسي هاي محافل پزشکي و بهداشتي کشور خود نتيجه گرفته شده است در اختيار کنگره قرار داد در اين گزارش ها بيش از همه دخانيات، خوردن مقدار زيادي غذاي گرم، آشاميدن بيش از اندازه آب، عادات مداوم به محرک عصبي از قبيل قهوه و ادويه، افراط در صرف اغذيه شور و ترش و استعمال مشروبات الکلي از جمله عوامل موثر در موجبات بيماري زخم معده به شمار آمده است. بنابراين نمي توان روزه را مهمترين عامل زخم معده يا اثناعشر و يا هر بيماري ديگر دانست. لازم به ذکر است اگر کسي مريض باشد يا به تشخيص خود يا پزشک متخصص احتمال قوي بدهد که روزه سبب بيماري با تشديد آن مي‌شود يا باعث افزايش دوران درمان شود در اين صورت طبق قوانين و موازين شرعي و فقهي بايد از روزه گرفتن خودداري نمايد و مجوز شرعي براي خوردن روزه دارد که اين مسأله از موضوع اين نوشتار خارج است.

منابع:
[۱]. اعراف/ ۱۵۷٫
[۲]. کليني، الکافي، ج۶، ص۲۴۲، ح۱، باب علل التحريم از کتاب الاطعمه.
[۳]. بقره/ ۱۸۳٫
[۴]. الکشاف، ج ۱، ص ۲۲۵٫
[۵]. من لا يحضره الفقيه، ج ۲، ص ۷۳، ح ۱۷۶۶، باب عله فرض الصيام.
[۶]. عيون اخبار الرضا (عليه السلام)، ج ۲، ص ۱۱۶، باب ۳۴، ح۱٫
[۷]. بقره/ ۱۸۴٫
[۸]. نساء/ ۱۱۳٫
[۹]. جوادي آملي، تسنيم، ج ۹، ص ۲۸۸٫
[۱۰]. تسنيم، ج ۱، ص ۲۹۶٫
[۱۱]. جواهر الکلام، ج ۱۶، ص ۱۸۱؛ العروه الوثقي، ج ۲، ص ۶۹، فصل ۱۵٫
[۱۲] سيوطي، الدر المنثور، ج۱، ص۴۴۰٫
[۱۳]. همان، ص ۴۳۹٫
[۱۴]. نقل از تسنيم، ج ۱، ص ۲۹۸٫
[۱۵]. روزه روش نوين براي درمان بيماريها، ص ۶۵٫
[۱۶] تسنيم، ج۹، ص۳۰۸٫
[۱۷]. تفسير نمونه، ج ۱، ص۶۳۲٫
[۱۸]. اسلام و طب جديد، ص ۴۴٫
[۱۹]. دکتر طب فريتس بکر در پيشگفتار کتاب روزه مي تواند زندگي ات را نجات دهد، ص ۱۹٫
[۲۰]. همان، ص ۴۷٫
[۲۱]. اولين دانشگاه و آخرين پيامبر، ج۳، ص، ۱۰۴٫

تعداد بازديد:1325 آخرين تغييرات:94/04/02
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر