پنج شنبه 2 آذر 1396 - 4 ربيع الاول 1439 - 23 نوامبر 2017
صفحه اصلي/مقالات

راهکارهای خوش اخلاقی در زندگی چیست؟

fiogf49gjkf0d

راهکارهاي خوش اخلاقي در زندگي چيست؟



راهکارهاي خوش اخلاقي در زندگي چيست؟ و خوش خلقي چه آثار دنيوي و اخروي دارد؟

 

پاسخ اجمالي

خوش اخلاق به کسي گفته مي‌شود که با گشاده‌رويى، زباني ملايم و برخوردي شاد و محبت‌آميز با مردم روبرو مي‌شود، و در هر شرايطي اين توانايي را دارد که با خوش‌رويى برخورد کند.  بعضى از مردم به طور طبيعى خوش اخلاق و خوش برخوردند و اين يکى از مواهب الهى است که نصيب هر کس نمي‌شود. کسي که داراي اخلاق نيکو است، بايد خدا را با تمام وجودش شکر گويد، ولى گروهى چنين نيستند، اما مي‌توانند با تمرين و ممارست و به کار بستن اصولي دقيق، حسن خلق و خوش اخلاقي را در وجود خود زنده کنند و چنان در عمق جانشان نفوذ کند که طبيعت ثانويّه شود. برخي از راه‌کارهاي تحصيل خوش اخلاقى و مبارزه با بداخلاقى، عبارت‌اند از: توجه به ارزش و آثار معنوي و مادي خوش اخلاقى و آثار نيک آن و همچنين زشتى بداخلاقى، تمرين و ممارست، مطالعه احوال انسان‌هاي خوش اخلاق و بداخلاق و پرورش عواطف انساني.در روايات براي خوش اخلاقي و خوش‌رويي آثاري همچون از بين بردن گناهان، زدودن کينه‌ها، جلب محبت خدا و مردم ذکر شده است.

 

اهميت خوش اخلاقي

دين اسلام همواره پيروان خود را به حُسن خلق و نرم‌خويي و ملايمت در گفتار و رفتار فراخوانده و از درشتي و تندخويي بازداشته است؛ چون اين آموزه يکي از مهم‌ترين عوامل قدرت، موفقيت و پيروزي انسان در زندگي است. چنانچه همين، عامل موفقيت پيامبران الهي بويژه پيامبر گرامي اسلام(ص) در جذب قلوب انسان‌ها و گسترش دين بوده است. از آن روي خداي مهربان پيامبران و سفيران خود را از ميان انسان‌هاي مهربان و خوش اخلاق برگزيده تا بهتر و آسان‌تر درقلب‌ها نفوذ کنند و آنان را به سوي معرفت الهي رهنمون باشند. خداي تعالي درباره حضرت محمد مصطفي(ص) که مصداق کامل حُسن خلق است، مي‌فرمايد: «وَ إِنَّکَ لَعَلى‏ خُلُقٍ عَظيم»؛[۴]‏ و يقيناً تو بر ملکات و سجاياى اخلاقى عظيمى قرار دارى.

در زمينه خوش خلقى و برخورد خوب با همه مردم، روايات فراوانى در منابع اسلامى ديده مي‌شود که به حدّ تواتر مي‌رسد، تعبيراتى که در اين روايات در برابر اين فضيلت اخلاقى آمده است در کمتر مورد ديگرى ديده مي‌شود، اين تعبيرات‏ بيانگر نهايت اهتمام اسلام به اين مسئله مهم اخلاقى است.که در اين‌جا به ذکر چند حديث بسنده مي‌شود:پيامبر اکرم(ص) فرمود: «الْاسْلامُ حُسْنُ الْخُلْقِ»؛اسلام همان خوش‌رويى است. اين تعبير نشان مي‌دهد که عصاره تعليمات اسلام همان حُسن خلق است.در حديثي از حضرت امام على(ع) مي‌خوانيم: «عُنْوَانُ صَحِيفَةِ الْمُؤْمِنِ حُسْنُ خُلُقِه‏»؛[۸]سرلوحه نامه عمل انسان با ايمان، حُسن خلق او است. مي‌دانيم آنچه در عنوان و سرلوحه نامه اعمال قرار مي‌گيرد، بهترين و مهم‌ترين آنها است و به تعبير ديگر، چيزى است که قدر جامع همه اعمال نيک است و قبل از هر چيز نظرها را به خود متوجّه مي‌سازد.

راهکارهاي تحصيل خوش اخلاقي در زندگي

نکته‌اي که پيش از پرداختن به اين راه‌کارها لازم است گفته شود، اين است که عامل زيربنايي براي خوش‌رفتاري، عوامل شخصيتي است که در بالا بيان شد؛ زيرا تنها چيزي که اثري عميق بر روابط ما با ديگران مي‌گذارد، همين عوامل است. عوامل رفتاري بدون داشتن پشتوانه شخصيّتي، فقط تأثير موقّتي دارند. بعضى از مردم به طور طبيعى خوش اخلاق و خوش برخوردند و اين يکى از مواهب الهى است که نصيب هر کس نشده است. بايد خدا را با تمام وجودش شکر گويد، ولى گروهى چنين نيستند، اما مي‌توانند با تمرين و ممارست و به کار بستن اصولي دقيق، حسن خلق و خوش اخلاقي را در وجود خود زنده کنند و چنان در عمق جانشان نفوذ کند که طبيعت ثانويّه شود.

در اين‌جا برخي از راه‌کارهاي تحصيل خوش اخلاقى و مبارزه با بداخلاقى و علاج آن، که در کتاب‌هاي اخلاقي آمده، بيان مي‌شود:

۱/ توجه به ارزش و آثار معنوي و مادي خوش اخلاقى و آثار نيک آن و همچنين زشتى بداخلاقى و آثار بد آن؛ براى اين منظور بهترين راه، مطالعه آيات و رواياتي است که در زمينه خوش اخلاقي و بداخلاقي وارد شده است.

۲/ تمرين و ممارست؛ يعني تمرين عملى خوش اخلاقى هنگام برخورد با ديگران. تمرين يکى از عوامل رشد و پرورش صفات اخلاقى است. براى انجام رفتار و کردار پسنديده‌اي همچون خوش اخلاقي و خوش‌رويي، بايد تمرين کرد تا به آن عادت نمود. حضرت امام علي(ع) فرمود: «نفست را به انجام اعمال پسنديده عادت ده».تمرين و تکرار نسبت به يک خصلت زيبا يا زشت، آن‌را به صورت عادت يا طبيعت دوّم انسان در مي‌آورد؛ امام على(ع) فرمود: «عادت، طبيعت دوم است».

وقتى چيزى به صورت عادت درآمد، به تدريج اعضا و جوارح انسان را کنترل کرده، بر وجود او مسلّط مي‌شود؛ به فرموده امير مؤمنان علي (ع): «عادت بر هر انسانى حکومت مي‌کند».[۱۵]

هر کس قادر است در مدتي با يک تصميم قوى و عزم جزم با رعايت اصل تدريج، به تمرين عملى در اين زمينه بپردازد و در اين مدت با رويى گشاده، لبى خندان و
رابطه‌اى صميمى برخورد نمايد، نرم و زيبا سخن بگويد، که قطعاً نتايج خوبى خواهد گرفت. يکي از مهم‌ترين کارهايي که در اين زمينه بايد تمرين کرد سلام و احوال‌پرسى توأم با تبسم، دست دادن همراه با صميميت و احترام، اولين راه مؤثّر ارتباطى، به منظور تمرين خوش اخلاق بودن و جلب محبت ديگران است.چنان‌چه در آموزه‌هاي دين اسلام، نسبت به سلام ‏کردن، مصافحه، احترام و محبت، سفارش و اهتمام فراوان شده است.

۳/ طالعه احوال انسان‌هاي خوش اخلاق و بداخلاق؛ در جامعه افراد خوش اخلاقم و بد اخلاق فراوانند. با کمي دقت در احوال ديگران خواهيم ديد که افراد خوش اخلاق در زندگي و روابط خود موفّق‌تر و شادتراند، سالم‌تر زندگي مي‌کنند و بيشتر مورد احترام مردم هستند. و در مقابل؛ افراد بداخلاق منزوي، و داراي شخصيتي شکننده‌تر هستند و از زندگي خود جز رنج و زحمت نصيبي ندارند.

۴/ پرورش عواطف انساني: يکى از ابعاد مهم وجودى انسان عواطف طبيعى، انسانى و ايمانى او است. دوست داشتن ديگران و ايجاد رابطه عاطفى با ساير انسان‌ها قابل رشد و تربيت است. انسان‌هاي مهربان شاخص‌ترين و دوست داشتني‌ترين افراد جامعه هستند. قسمت بزرگى از لذت و شادى زندگى از طريق ايجاد ارتباط عاطفى با ديگران تأمين مي‌شود. بايد توجه نمود که اين شادى و لذت از طريق خوش اخلاقى؛ يعنى ايجاد رابطه‏ عاطفى مثبت، محبت کردن و دوست داشتن ديگران به‌دست مي‌آيد و بد اخلاقى که در واقع همان رابطه‏ عاطفى منفى است، موجب کدورت و عذاب زندگى خواهد بود و ديگران را از گرداگرد انسان مي‌پراکند. حتّى وقتى کسي عميقاً غمگين و ناراحت است، سعي کند خود را شاد نشان دهد و تبسّم نمايد. چنان‌که امام على(ع) در توصيف مؤمن مي‌فرمايد: «شادى مؤمن در چهره او، و اندوه وى در دلش پنهان است».

 

آثار دنيوي و اخروي خوش اخلاقي:

برخي از آثار و پى آمدهاى مادى و معنوى حسن خلق و خوش اخلاقي به شرح زير است:
۱/ از بين بردن گناهان؛ رسول خدا(ص) فرمود: «اخلاق نيک، گناهان را ذوب مي‌کند [و آثار بد آن‌را مي‌شويد.
۲/ پاداش روزه‌دار شب زنده‌دار؛ در حديث ديگرى از همان حضرت مي‌خوانيم: «دارنده حُسن خلق پاداشى همچون روزه‌دار شب زنده‌دار دارد».
۳/ زدودن کينه‌ها؛ در حديثي از پيامبر خدا(ص) مي‌خوانيم: «خوش‌رويى، کينه را مي‌زدايد».
۴/ جلب محبت خدا و مردم‏؛ حضرت امام باقر(ع) مي‌فرمايد: «نيکوکارى و خوش‌رويى، محبّت‌آفرين‌اند، انسان را به خدا نزديک و داخل بهشت مي‌کنند».و امام صادق(ع) فرمود: «کارهاي نيکو و خوش‌رويى، جلب محبت کنند و به بهشت در آورند، و بُخل و ترش‌رويى و عبوس بودن، از خدا دور کنند و به دوزخ درآورند».
۵/ در حديث ديگرى از اميرمؤمنان على(ع) مي‌خوانيم: «هيچ زندگى، گواراتر از زندگى آميخته با اخلاق نيک نيست».و روايات زياد ديگري که از مجموع آنها اهميّت و آثار فوق العاده‏ حُسن خلق به معناي اول و دوم آن، در زندگى مادى و معنوى انسان‌ها، و تأکيدى که اسلام بر اين امر دارد، به خوبى نمايان است، به گونه‌اى که مي‌توان حُسن خلق را يکى از اساسي‌ترين تعليمات اسلام شمرد.

 

منابع:

۱/مکارم شيرازى، ناصر، الأخلاق فى القرآن، ج ‏۳، ص ۱۲۰، مدرسة الامام على بن ابى طالب(ع)، قم، چاپ سوم؛ و نيز ر.ک: فيض کاشانى، محمد بن شاه مرتضى‏،
المحجة البيضاء فى تهذيب الإحياء، ج ‏۵، ص ۹۵، مؤسسه نشر اسلامي، قم، چاپ چهارم، ۱۳۷۶ش.

۲/ نراقى‏، ملا محمد مهدى، جامع السعادات‏، ج ‏۱، ص ۳۴۲، اعلمى‏، بيروت، چاپ چهارم، بي‌تا؛ الأخلاق فى القرآن، ج ‏۳، ص ۱۰۹/

۳/ شيخ صدوق، من لا يحضره الفقيه، محقق و مصحح: غفاري، علي اکبر، ج ‏۴، ص ۴۱۲، دفتر انتشارات اسلامي، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.

۴/آل عمران، ۱۵۹: «[اى پيامبر!] پس به مهر و رحمتى از سوى خدا با آنان نرم‌خوى شدى، و اگر درشت‌خوى و سخت دل بودى از پيرامونت پراکنده مي‌شدند».

۵/ الأخلاق فى القرآن، ج ‏۳، ص ۱۱۸/

۶/شعيري، محمد بن محمد، جامع الأخبار، ص ۱۰۷، مطبعة حيدرية، نجف، چاپ اول، بي‌تا؛ ابن شعبه حراني، حسن بن علي، تحف العقول عن آل الرسول(ص)، محقق و مصحح: غفاري، علي اکبر، ص.

۷/ الأخلاق فى القرآن، ج ‏۳، ص ۱۱۸/

۸/ الأخلاق فى القرآن، ج ‏۳، ص ۱۲۳/


برگرفته از : ido.ir
تعداد بازديد:427 آخرين تغييرات:94/10/20
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر