سه شنبه 30 آبان 1396 - 2 ربيع الاول 1439 - 21 نوامبر 2017
صفحه اصلي/مقالات

ارتباطات سازمان سیا با سازمان امنیت رژیم پهلوی

ارتباطات سازمان سيا با سازمان امنيت رژيم پهلوي

 سيا در فعاليتهايش از استقلال عمل کافي برخوردار بود و چه بسا فعاليتهاي پرشماري از آن، از ديد و اطلاع اولياي سفارت امريکا  مخفي مي‌ماند. به عبارت ديگر سيا در گزارش اقدامات و فعاليتهايش در امور مختلف به اولياي رسمي سفارت امريکا در تهران الزام و اجباري نداشت. با اين حال اين به مفهوم تقابل و يا تضاد سفارت و سيا نبود بلکه طرفين در امور بسياري در هماهنگي با يکديگر عمل مي‌کردند و گزارشات و اقدامات و فعاليتهاي آنان در عملکرد و خط مشي طرفين تأثيري انکار‌ناپذير و به سزا داشت.
در همان حال ميان سفارت و نمايندگي سيا در تهران و وزارت خارجه امريکا و نيز سازمان مرکزي سيا در امريکا هم ارتباط تنگاتنگ قابل توجهي وجود داشت و اساساً با مجموع تعامل اطلاعاتي و فعاليتهاي سياسي طرفين بود که سياستها و تصميم‌سازي‌هاي ريز و درشت دولتمردان و سياستگذاران امريکا در مورد ايران به مورد اجرا گذاشته مي‌شد و در ارتباط و تعامل حکومت ايران با آن کشور تصميم لازم اخذ مي‌شد. در همان حالي که سفارت عمدتاً از طريق مستقيم و آشکار، روابط امريکا با حکومت ايران را تنظيم مي‌کرد مجموعه گزارشات و اطلاعات سيا از شئون مختلف زندگي ايرانيان دولتمردان آن کشور را قادر مي‌ساخت رفتار سياسي فيمابين را براساس داده‌هاي اطلاعاتي مذکور طبقه‌بندي و تنظيم کرده به کار بندند. در رابطه با حکومت ايران هم علاوه بر اينکه رؤساي وقت سيا در ايران ارتباط و تماس مستقيم و منظمي با شاه داشتند. برخي ديدگاهها و خواسته‌هاي آنان هم از طريق مجاري رسمي سفارت امريکا درتهران به اطلاع مقامات ايراني مي‌رسيد. در همان حال روابط سيا و سفارت امريکا درتهران با ساواک هم از قاعده‌هاي مشابه پيروي مي‌کرد. ساواک که ارتباط اطلاعاتي ـ امنيتي تنگاتنگي با سيا داشت در هماهنگي اطلاعاتي ميان سيا، سفارت و حکومت ايران نقش قابل اعتنايي ايفا مي‌کرد. اسناد بر جاي مانده نشان مي‌دهد که سيا، سفارت آمريکا در تهران و حتي وزارت خارجه آن کشور در گزارشات و اطلاعات واصله از ساواک در زمينه حضورشان در ايران بهره‌فراواني مي‌بردند و برخي از مهمترين جنبه‌هاي زندگي ايرانيان وحتي شناخت ويژگي‌ها و مسائل پرشمار مربوط به مجموعه حاکميت، دولت، دربار و شخص شاه از کانال ساواک در اختيار سيا و مقامات سفارت و وزارت امور خارجه امريکا قرار داده مي‌شد.
وزارت امور خارجه در امريکا با مسئولان سيا در ايران جلسات و مذاکرات منظمي داشت و در همان حال سمينارهاي متعددي با شرکت کارشناسان، متخصصان و نمايندگان فيمابين تشکيل مي‌شد که درباره اوضاع سياسي، استراتژيکي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي مباحث و مسائل گوناگوني مطرح و مذاکره مي‌‌کرد و از جمع‌بندي اين گونه‌جلسات و مذاکرات بود که درنهايت استراتژي و دکترين امريکا در رابطه با ايران شکل مي‌گرفت و به مورد اجرا گذاشته مي‌شد. با اين توضيح که مباحث مطروحه در اينگونه سمينارها و جلسات اساساً برپايه اطلاعات و گزارشاتي بود که از سوي مأموران و نمايندگي سيا و سفارت امريکا در تهران تهيه و ارسال شده بود. در اين باره هماهنگي منظم و تعريف شده‌اي ميان طرفين وجود داشت. در مواردي وزارت امور خارجه و سازمان مرکزي سيا در امريکا فهرستي از سرفصلهاي مهم اطلاعاتي ـ امنيتي مورد نياز را در اختيار ايستگاه سيا و نيز سفارت امريکا در تهران قرار مي‌دادند تا براساس راهنمائي ارائه شده داده‌هاي اطلاعاتي تهيه و در اختيار مرکز قرار داده شود. براي نمونه سازمان مرکزي سيا در امريکا در نامه‌اي که در ۲۷ ارديبهشت ۱۳۵۶ / ۱۷ مه ۱۹۷۷ براي سفارت امريکا در تهران مي‌فرستد سرفصل‌هاي مورد نياز اطلاعاتي وزارت امور خارجه و سيا در مورد ايران را به شرح ذيل تعيين کرده و تقاضا مي‌کند اولياي آن سفارت به ياري مأموران سيا درتهران اطلاعات خواسته شده را با مطالعه در موارد اطلاع داده شده براي مرکز ارسال دارند.
سري
سرپرست سازمان مرکزي اطلاعات (CIA)
کميته منابع انساني
طبقه‌بندي: سري
تاريخ: ۱۷ مه ۱۹۷۷
۲۷ ارديبهشت ۱۳۵۶
دفتر رئيس
از: ادوراد، اس، ليتل
به: ويليام اچ. سوليوان ـ سفير امريکا ـ تهران
درموقع ارسال «بررسيFOCUS ايران» براي جک ميکلوس (کاردار) در ژانويه، سرپرست سازمان مرکزي اطلاعات (CIA) اشاره کرد که يک ليست اوليه با ارجحيت مسائل اطلاعات ملي براي سفارت تهيه خواهد شد. ضميمه، ليست مزبور است که به وسيله کميته منابع انساني با نظر مأمور اطلاعات ملي براي خاور نزديک و جنوب آسيا تهيه شده است. چون ليست فشرده است ترتيبي براي ارجحيت منظور نشده است. راهنما جدا از بررسي FOCUS تهيه شده و در فرم اسکلت‌وار به نظر مي‌رسد. ما اميدواريم که اين ليست براي شما به‌عنوان نموداري از مسائل هماهنگ شدة بين سازماني، مهم‌ترين احتياجات اطلاعاتي واشنگتن را در برداشته باشد. يک راهنماي مفصل‌تر براساس منظمي از طريق کانالهاي سازماني براي شما تهيه شده است. همچنان که در برنامه FOCUS تجربه کسب مي‌کنيم، اميدواريم که اين ارزيابيهاي گزارشي کار هيئتهاي خارج از کشور را سهل‌تر و ‌آسانتر سازد. نظرات شما در مورد اين موضوع ماية خوشوقتي من است.
سري
راهنما: ايران
ليست زيرين سرفصلهاي مورد علاقه جامعه اطلاعاتي و امور خارجه مي‌باشد.
الف‌ـ سياسي
الف‌‌ـ داخلي
۱ـ هدفها و سياستهاي دراز‌مدت شاه و مشاورين اصلي او، نظامي و غير نظامي.
۲ـ تصميمات اساسي سياسي، ملي، امنيتي و اقتصادي به وسيله چه کساني و چگونه گرفته مي‌شود.
۳ـ نقشي که ساواک در دولت بازي مي‌کند.
۴ـ نقش دولت ايران در موضوع حقوق بشر.
۵ـ برنامه‌ريزي‌هاي آينده و فعل و انفعالات شخصي که جانشين را تعيين مي‌کند.
ب‌ـ خارجي
۱ـ منابع تهديدات نظامي خارجي براي ايران.
۲ـ موازنه قدرتها در منطقه به نحوي که ايران را متأثر مي‌سازد.
۳ـ روابط با اتحاد شوروي و کشورهاي خليج فارس، خصوصاً عربستان سعودي و عراق.
۴ـ روابط با هند، پاکستان، افغانستان و ترکيه
ب ـ اقتصادي
الف ـ برنامه‌هاي رشد اقتصادي، بويژه، استراتژي و سياستهاي فروش شرکت ملي نفت ايران.
ب ـ طرهايي که براي توسعه اتمي ريخته شده.
۳ـ قابليتهاي نظامي نيروهاي مسلح سلطنتي ايران. ۱
از ميان سفيران امريکا در تهران حداقل سه تن پيش از انتصاب به اين مقام در سازمان سيا عضويت داشتند که از آن ميان ريچارد هلمز مشهورترين آنهاست، ريچارد مک‌کارا هلمز که در امريکا به ديگ شهرت داشت برادرش در سوئيس همکلاسي محمد‌رضا شاه پهلوي بود. از اواخر دهة ۱۹۳۰ م در سازمانهاي اطلاعاتي ـ جاسوسي امريکا جذب شد و از آغاز تأسيس سيا در ۱۹۴۷ به استخدام آن درآمد و به سرعت از مسئولان درجه اول سيا شد و در ۱۹۶۲ به معاونت عملياتي سيا ارتقاء مقام يافت و نهايتاً در ۳۰ ژوئن ۱۹۶۶ به‌عنوان رئيس سيا منصوب گرديد. وي در ميان اعضاي بلندپايه سيا تحت عنوان «سلطان مطلق جاسوسان» لقب داشت. ريچارد هلمز در تمام دوراني که در رياست سيا بود از حکومت ايران سخت پشتيباني مي‌کرد و شاه نيز متقابلاً با او احساس نزديکي فزاينده‌اي داشت. ريچارد هلمز طي سالهاي ۱۳۴۵ ـ ۱۳۵۱ ش/ ۱۹۶۶ ـ ۱۹۷۲ م. به مدت هفت سال رئيس سيا بود و طي اين سالها بارها به ايران مسافرت کرد. آگاهان به امور ريچارد هلمز را «يکي از دو مرد آگاه جهان» مي‌دانستند. نفر بعدي رئيس کا.گ.ب بود. ريچارد هلمز به دنبال رسوايي واترگيت از مقامش عزل شد(۲۰ نوامبر ۱۹۷۲) و مدت کوتاهي بعد به‌عنوان سفير امريکا درتهران منصوب شد. ۲
ورود ريچارد هلمز به تهران به‌عنوان سفير جديد امريکا اوج دوران قدرت محمد‌رضا شاه پهلوي محسوب مي‌شد. شاه به‌عنوان ژاندارم منطقه در دفاع و حمايت از اهداف و خواسته‌هاي غرب و امريکا در منطقه براي خود رسالتي قائل بود ودر همان حال فعاليتهاي مشترک سيا، ساواک، موساد و نيز اينتليجنت سرويس انگلستان در منطقه در يکي از حساس‌ ترين مقاطع خود قرار گرفته بود. يک سال پيش از ورود هلمز به تهران کانوي رئيس سابق سيا در تهران جاي خود را به نيکولاناتزيوس با نام مستعار ويليام برومل داده بود که عضو کهنه‌کار سيا محسوب مي‌شد و از شاخص‌ترين اعضاي سيا در سراسر جهان به شمار مي‌رفت. او پيش از آن در ايستگاه‌هاي سيا در کره جنوبي، آرژانتين و هلند خدمات شاياني براي سيا انجام داده بود. با ورود ويليام برومل به ايران بودکه ايستگاه منطقه‌اي سيا از قبرس به تهران منتقل شد و از آن پس تهران به مرکز فرماندهي دستگاه جاسوسي ـ اطلاعاتي امريکا در منطقه خاورميانه تا مشرق دور ارتقاء مقام يافت. وجود ريچارد هلمز در تهران در همين مقطع اهميت و حساسيت قابل توجه ايران را براي مراجع اطلاعاتي ـ جاسوسي و وزارت امور خارجه امريکا آشکار مي‌کند. ۳ ريچارد هلمز تا ژوئن ۱۹۷۷ / ۱۳۵۵ ش. مقام سفارتش را درتهران حفظ کرد. ۴ در دوران وي بود که علاوه بر گسترش فعاليتهاي سيا در شئون مختلف سفارت امريکا در تهران نيز نقش بسيار برجسته‌اي در گسترش روابط ايران و امريکا بر عهده گرفت.
پژوهشگران و آگاهان به امور براي سفارت امريکا در تهران در پيشبرد اهداف اطلاعاتي‌ـ جاسوسي آن کشور در ايران و منطقه خاورميانه نقش قابل توجهي قائل شده‌اند. حضور و فعاليت گستردة مأموران سيا در پوششهاي مختلف سياسي‌ـ ديپلماتيک در سفارت و نيز حضور چهره‌هاي برجسته سيا به‌عنوان سفير و کاردار و نظاير آن در ايران اين فرضيه را سخت قوت مي بخشد که مسائل اطلاعاتي‌ـ امنيتي و جاسوسي در روابط ايران و امريکا جايگاه بي‌بديلي داشت. منصور رفيع‌زاده آخرين نماينده ساواک در امريکا تأکيد دارد که سفارت امريکا در تهران در درجه اول به‌عنوان پايگاهي براي انجام فعاليتهاي جاسوسي ـ اطلاعاتي سيا در ايران انجام وظيفه مي‌کرده است.۵ اين مهم البته از ديد ساواک و حکومت ايران پنهان نبود و چه بسا جهت پيشبرد اهداف فوق مساعدتهاي قابل اعتنايي هم در اختيار آن قرار مي‌گرفت. ۶
علاوه بر سفارت امريکا در تهران حداقل سه نمايندگي سياسي ديگر آن کشور در شهرهاي مختلف ايران فعاليتهاي سياسي، اطلاعاتي ـ جاسوسي پرشماري در راستاي اهداف سيا به انجام مي‌رسانيدند و در هر يک از اين نمايندگيها مأموراني از سيا حضور داشتند و فعاليت اطلاعاتي ـ جاسوسي اين مراکز تحت هدايت سفارت امريکا در تهران قرار داشت. اين نمايندگيها در شهرهاي تبريز، اصفهان و شيراز واقع بود. طي سالهاي پاياني حکومت در شهرهاي ديگر هم فعاليتهاي سياسي ـ اطلاعاتي امريکاييان گسترش يافت. ۷
سفارت امريکا درتهران داراي شش بخش مجزا بود که عبارت بودند از: «۱ـ بخش امور سياسي ۲ـ بخش نظامي ۳ـ بخش اقتصادي و بازرگاني ۴ـ کميسيون مشترک ايران و امريکا ۵ـ بخش کنسولي و ۶ـ بخش امور اداري. ۸
ديگر نمايندگيهاي مهم و مراکز سياسي و ديپلماتيک امريکا در تهران و ساير نقاط ايران عبارت بود از: ۱ـ کنسولگري امريکا در تبريز ۲ـ کنسولگري امريکا در اصفهان ۳ـ کنسولگري امريکا در شيراز ۴ـ کنسولگري امريکا در مشهد ۵ـ انجمن کارمندان امريکايي ۶ـ سازمان ارتباطات بين‌المللي ۷ـ سازمان مبارزه با مواد مخدر ۸ـ دفتر وابسته کشاورزي امريکا در تهران.» ۹
در اين مراکز و نمايندگي‌ها که افراد پرشماري در پوششهاي مختلف خدمت مي‌کردند سيا مأموران متعددي داشت که در پوششهاي سياسي، اقتصادي، ديپلماتيک و … وظايف محوله در امور اطلاعاتي ـ جاسوسي را به انجام مي‌رسانيدند.
از منابع اطلاعاتي و کسب خبر سفارت امريکا در تهران و نيز سيا در بخشهاي مختلف کشور، عوامل و عناصر ايراني مرتبط با سفارت بود. در اسناد و مدارک بر جاي مانده از سفارت امريکا در تهران اسامي و مشخصات افراد پرشماري ذکر شده است که با سفارت در تماس دائمي و منظمي بودند و اخبار و اطلاعات ارزشمندي را از حوزه فعاليت خود در اختيار آنان قرار مي‌دادند. برخي از مهم‌ترين فعالان سياسي مخالف، روشنفکران، اساتيد و مديران دانشگاهها، رجال و کارگزاران دولتي وحکومتي در زمره اين افراد بودند. سفارت امريکا در تهران و نيز سيا در موارد متعدد با کمترين مشکل اطلاعات ذي‌قيمت قابل توجهي از اين منابع و رابطين خود به دست مي‌آوردند. بسياري از کساني که در امريکا تحصيلات عاليه خود را پشت سر گذارده بودند، روابط نزديکتري با سفارت و نمايندگان پيدا و پنهان سيا در تهران و ساير نقاط کشور داشتند اطلاعات ارائه شده از سوي رابطين و دوستان ايراني سفارت و سيا در تغذيه اطلاعاتي‌ـ جاسوسي سيا اهميتي انکار ناپذير داشت. ۱۰ در يک مورد سفارت امريکا در تهران از مهدي هروي نام مي‌برد که «مأموران گوناگون سفارت با او آشنايي» تامي داشتند. او که تحصيلات دانشگاهي‌اش را در ا مريکا انجام داده بود «در اوايل سال ۱۹۷۵ به‌عنوان مشاور با نمايندگان امريکا در سومين کنگره حزب ايران نوين کار مي‌کرد.» و بعدها پس از تأسيس حزب رستاخيز اين مهم را در حزب جديد بر عهده گرفت و روابط اطلاعاتي‌اش را با سفارت کماکان حفظ نمود. ۱۱
سفارت امريکا و سيا در ايران از اين دوستان ايراني وفادار بسيار داشتند.
سفارت امريکا در تهران تا پايان دوران سلطنت محمد‌رضا شاه کماکان از حضور و وجود فعال اين رابطين و خبررسانان سود مي‌برد و حکومت ايران و نيز ساواک هم هيچ‌گاه مانعي بر سر راه اين ارتباطات که چندان پنهان هم نبود ايجادنکردند.
بدين ترتيب اولياي سفارت و نيز نمايندگان و مأموران سيا در ايران تا واپسين روزهاي عمر رژيم پهلوي از مزيت اين منابع اطلاعاتي ارزشمند که عمدتاً حساس‌‌ترين و کليدي‌ترين پستهاي سياسي، اقتصادي، فرهنگي و نظامي را در اختيار داشتند کماکان بهره بردند. ضمن سياسي و بويژه مخالفين ميانه‌رو حکومت هم ارتباطات بسياري با سفارت امريکا در تهران داشتند و اين تماسها تا آخرين روزهاي عمر رژيم پهلوي ادامه داشت.


پي نوشت ها:

 
۱ـ ظهور و سقوط سلطنت پهلوي، جلد دوم، صص ۲۱۰ـ ۲۱۶٫
۲ـ سينتيا هلمز، خطارات همسر سفير، صص ۳ـ ۶٫
۳ـ همان، ص ۲۱۷٫
۴ـ مجموعه اسناد لانه جاسوسي امريکا، جلد ۸، صص ۹۴ـ ۹۵٫
۵ـ اسکندر دلدم، پيشين، صص ۲۴ـ ۲۹٫
۶ـ يوسف ترابي، صص ۹۱ـ ۹۳٫
۷ـ همان، صص ۹۵ـ ۱۰۲٫
۸ـ همان، صص ۱۰۲ـ ۱۰۸٫
۹ـ مجموعه اسناد لانه جاسوسي امريکا، جلد ۱۷، صص ۱۰۷ـ ۱۰۸٫
۱۰ـ همان، صص ۱۰۸ـ‌۱۰۹٫
۱۱ـ همان، ص ۱۰۹٫منبع: موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي


برگرفته از : ido.ir
تعداد بازديد:345 آخرين تغييرات:94/11/20
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر