جمعه 27 فروردين 1400 - 4 رمضان 1442 - 16 آپريل 2021
صفحه اصلي/دين و انديشه


 
 


 










 


 




 








خروجي RSS

تفسير موضوعی قرآن از فخرالدين رازی: اسرار التنزيل وانوار التاویل

عضو هيأت علمي دائره المعارف بزرگ اسلامي معرفي کرد؛

تفسير موضوعي قرآن از فخرالدين رازي: اسرار التنزيل وانوار التاويل

يکي از بهترين و قديمي‌ترين تفاسير موضوعي قرآن، به نام «اسرار التنزيل وانوار التأويل» اثر فخر رازي است که با توجه به جايگاه تفسير موضوعي، در ميان رويکردهاي تفسيري موجود، اهميت ويژه اي دارد.

به گزارش خبرنگار مهر ، دکتر حسن انصاري، عضو هيئت علمي مؤسسه مطالعات عالي پرينستون، عضو شوراي عالي علمي مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامي و نسخه پژوه برجسته‌ کشورمان، در راستاي پژوهش‌هاي خود در نسخه هاي خطي و تراث ارزشمند اسلامي، به نسخه اي از يکي از بهترين و قديمي ترين تفاسير موضوعي قرآن، به نام «اسرار التنزيل وانوار التأويل» اثر فخر رازي دست يافته است که با توجه به جايگاه تفسير موضوعي، در ميان رويکردهاي تفسيري موجود، اهميت ويژه اي دارد.

تفسير موضوعي يکي از شيوه هاي کهن تفسيري است که کمتر مورد توجه مفسران قرار مي گرفته، اما با تخصصي شدن نيازها و مسئله هاي انسان امروز، توجه به اين شيوه‌ي تفسيري به منظور پاسخ گويي به آن نيازها، رشد چشم گيري داشته است و به همين دليل، و نظر به شأن و شيوه‌ منحصر به فرد فخر رازي در تفسير قرآن کريم، بازيابي و شناخت اين تفسير بسيار مهم است، هر چند که جايگاه فخر رازي و شأن علمي و تفسيري او در ميان فارسي زبانان، همچنان ناديده گرفته مي شود و  حتي کتاب‌شناسي مناسبي از آثار فخر رازي به زبان فارسي موجود نيست. تا کنون از اين کتاب دو نسخه در سال ۱۹۹۲در قاهره ( http://yon.ir/v۵Jp ) و در سال ۲۰۱۱  در بيروت ( http://yon.ir/w۵Hc ) به چاپ رسيده است، اما نه به زبان فارسي ترجمه شده است و نه گزارشي از آنها به زبان فارسي موجود است.

گزارشِ خودنوشتِ وي از اين کتاب در پي مي‌آيد؛

در تاريخ تفاسير قرآن کريم، تعداد تفاسير موضوعي چندان زياد نيست و بيشتر در حوزه هاي مشخصي مانند فقه القرآن و يا آيات متشابه مي توان نمونه هايي از تفاسير موضوعي قرآن را در ميان آثار تفسيري گذشتگان سراغ گرفت؛ البته اين به معناي نبود ديگر انواع تفاسير موضوعي نيست و مي توان از نمونه هاي ديگري هم سخن به ميان آورد؛ از جمله کتابهاي ما نزل من القرآن درباره آيات نازله در مورد اهل بيت (ع) که در واقع به مثابه تفاسير موضوعي و تک نگاشتهاي موضوعي قرآني هستند.

در موضوعات کلامي نمونه تفاسير موضوعي را بايد در مباحث متشابه القرآن ديد که يک نمونه مهم آن را پيشتر در مقاله اي درباره ابوطاهر طريثيثي در مجله کتاب ماه دين مورد مطالعه قرار داده ام. در اينجا قصد دارم نمونه اي مهم از تفاسير موضوعي قرآن را از يکي از بزرگترين مفسران اسلامي، يعني امام فخر رازي، متکلم و مفسر بزرگ سني اشعري معرفي نمايم. درباره فخر رازي هنوز کار نکرده بسيار است و ما هنوز در آغاز راهيم. از جمله هنوز يک کتابشناسي جامع درباره فخر رازي نوشته نشده و کارهاي فتح الله خليف و زرکان ديگر کهنه شده است و روزآمد نيست. من چند سالي پيش به مناسبت انتشار مکاتبه اي ميان فخر رازي و علي بن ناصر سرخسي، فهرستي از کتابهاي فخر رازي را با استفاده از يکي از کهنترين فهرستهاي کتابهاي او نوشته ابن الشعار موصلي و بر اساس نسخه خطي کتاب ابن الشعار درباره تراجم شعراي سده هفتم در مجله معارف منتشر کردم که در آن به شماري از نوشته هاي قرآني فخر رازي اشاره شده بود.

در سفر يمن، نسخه اي از کتابي مجهول الاسم از فخر رازي را در يکي از کتابخانه هاي خصوصي يمن پيدا کردم که متأسفانه آغاز آن افتاده است و تنها مجلدي (مجلد اول) از کتاب و نه همه آن است. اينکه کتاب از آنِ فخر رازي است در پايان نسخه مورد اشارت قرار گرفته، اما همانطور که گفتم نام کتاب روشن نيست. بر اساس مطالعه کتاب و مقايسه هايي دريافتم اين است که اين نسخه، مجلدي است از کتاب اسرار التنزيل وانوار التأويل فخر رازي که در سالهاي اخير به چاپ رسيده است. ترجمه اي هم از آن به وسيله خود مؤلف با نام لطائف غياثي باقي است. در کتابخانه آية الله گلپايگاني در قم و در کتابخانه ازهريه قاهره هم نسخه هايي از اسرار التنزيل موجود است.

به هر حال مجلدي که عکسي از آن در اختيار من هست، در رابطه با موضوعات کلامي مرتبط با اثبات وجود باري و ادله آن و مباحث مرتبط با خلق الهي است که بسيار با تفصيل و با طرح مباحث بسيار جزيي به شيوه فخر رازي، طرح شده است. ارائه مطالب با دسته بندي و فصل بندي بسيار است و همه جا نويسنده از طرح مباحث ريز و جزيي و آوردن شقوق مختلف غافل نبوده است. اين کتاب در حقيقت تفسيري است موضوعي بر قرآن و ظاهرا دأب مولف در اين کتاب چنين بوده است که با تفصيل بسيار مباحث خود را ارائه دهد، به صورتي که مجلد حاضرکتاب، مي تواند کتابي کلامي نيز قلمداد شود و به همين دليل از نقطه نظر تفسيري از تفسير مفاتيح الغيب به نظر به مراتب تفصيلي تر مي آيد. البته به دليل اينکه کتاب به هر حال در حول و حوش آيات قرآني است، کتاب ظاهر کتابهاي کلامي را رعايت نمي کند و مباحث کلامي را در لوني ديگر ارائه مي دهد.

نسخه اي که در اختيار من قرار دارد، از يک نقطه نظر اهميت دارد و آن کهنگي اين نسخه است؛ جمادي الأول سال ۷۰۸ قمري، يعني حدود صد سال پس از درگذشت فخر رازي. در پايان نسخه به اين نکته اشاره شده که اين مجلد تنها مجلد اول است و در مباحث اصول ( يعني اصول دين و مباحث کلامي) است. به هر حال به دليل اينکه تاکنون نسخه چاپي کتاب اسرار التنزيل فخر را نديده ام، نمي توانم درباره اين نسخه بيش از اين سخني بگويم.

تعداد بازديد:940 آخرين تغييرات:95/01/15
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر