شنبه 5 فروردين 1396 - 26 جمادي الثاني 1438 - 25 مارس 2017
صفحه اصلي/اخبار استان


 
 


 










 


 












خروجي RSS

ترک‌های فراموشی بر پیکر یک میراث/ «خواجه» بیمار است

گزارش مهر از کوه خواجه سيستان؛

ترک‌هاي فراموشي بر پيکر يک ميراث/ «خواجه» بيمار است

کوه خواجه داراي يکي از بزرگترين ديوارهاي خشتي جهان است که به‌رغم ثبت در فهرست پيشنهادي ميراث يونسکو به دليل بي‌توجهي‌ها، درحال کوچک شدن و از بين رفتن است.

به گزارش خبرنگار اعزامي مهر به استان سيستان و بلوچستان، کوه خواجه (کوه اوشيدا) يا (کوه رستم)، تنها عارضه طبيعي دشت سيستان است که در ۳۰ کيلومتري جنوب غربي شهر زابل قرار دارد. اين کوه ذوزنقه‌اي شکل که نزد سه دين اسلام، مسيحيت و زرتشت مقدس است، از سنگ‌هاي بازالت سياه رنگ تشکيل شده و مانند جزيره‌اي در ميان درياچه هامون قرار گرفته است.

در اطراف اين کوه تعداد زيادي آثارباستاني از دوران ساسانيان، اشکانيان و بقاياي اماکن اسلامي و معبد بودايي باقي‌مانده‌است. ارنست هرتسفلد در سال‌هاي ۱۹۲۵ و ۱۹۲۹ ميلادي با بررسي اين مجموعه عنوان «تخت جمشيد خشتي» را براي مجموعه کاخ‌ها برگزيد.

اما اين اثر که سال ۲۰۰۷ در فهرست پيشنهادي يونسکو به ثبت رسيده، در معرض صدمات متعددي قرار دارد؛ از رفتن گردشگران روي ديوارهاي سست خشتي آن گرفته تا عدم توجه به کاوش‌هاي باستانشناسي نيمه کاره اش.

گردشگراني که وارد اين محوطه تاريخي شوند در ابتداي ورود با تابلويي مواجه خواهند شد که اطلاعات اوليه اين کوه را به آنها مي‌دهد اما اين تابلو به حدي نامناسب است که کمتر گردشگري رغبت به خواندن آن مي کند.

اگر اين کوه گردشگري هم داشته باشد با رفتن آنها روي بناهاي سست و خشتي آسيبي به آن وارد مي‌شود که جبرانش بسيار زمان گير و يا ناممکن است.

بالارفتن از کوه خودش مصيبتي است. به خصوص اگر روزهاي قبل باران زده باشد در آن صورت است که بايد مراقب بود در گل فرو نرفت. آن زمان بالاي کوه و روي بناي خشتي اگر حواس گردشگران نباشد، حتما در چاله هايي فرو مي روند که در اثر ريزش بنا و يا شسته شدن خاک و گل آن، فرو رفته است.

بازديد از اين بناي خشتي بايد منوط به اطلاعلات قبلي باشد چون اين جاذبه گردشگري مهم سيستان، راهنماي گردشگري ندارد تا براي بازديدکنندگان توضيح بدهد بخش هاي مختلف اين بنا چه کاربري داشته اند. حتي در جاي جاي اين بنا هيچ تابلويي نصب نشده تا حداقل جبران نبود راهنما شود.

دور تا دور کوه خواجه و تا جايي که کوه اجازه داده، فنس‌کشي شده و تنها يک مسير  ورودي به کوه وجود دارد که در جلوي آن هم ساختمان يگان حفاظت مستقر شده است در همان نزديکي و کنار تالاب تعدادي آلاچيق درست شده که اين کار هم در سال‌هاي قبل انجام شده است.

محل انجام کاوش‌هاي باستاني

اين بناي تاريخي وروديه ندارد و تنها کاوش باستان شناسي که در آن انجام شده توسط منصور سيد سجادي در سال ۷۸ اتفاق افتاده است. در اين کاوش تعدادي سکه شاپور ساساني، نقاشي‌هاي ديواري و نقش برجسته و آثار معماري کشف شد و به دليل نبود اعتبار پس از يک فصل کاوش، روي آن سقف زدند تا شايد با واريز اعتبار و توجهي ديگر، اين سقف باز شده و کاوش در آن ادامه پيدا کند.

البته اين سقف‌زدن‌ها کار باستان شناسان نبود بلکه وقتي مديران وقت ميراث فرهنگي متوجه شدند باران هاي سيستان باقي مانده کار باستان شناسان را مي‌شويد و از بين مي‌برد، روي آن سقف زدند.

در اين باره، عليرضا خسروي که مديريت اداره ميراث فرهنگي زابل را تا چندي پيش در اختيار داشت، براي خبرنگار مهر توضيح داد که سال ۷۴ رمي‌ بوشارلا رئيس انجمن ايران شناسي فرانسه از اين کوه بازديد کرد و به دنبال يک المان معماري مي‌گشت. متوجه شديم که او مي‌گويد در نزديکي جايي که قبلا کاوش شده، يک طاق ورودي زيبايي وجود داشته و او به دنبال آن طاق مي‌گردد. به او گفتيم که چند روز پيش فروريخت. او ناگهان بر زمين نشست و بر سرش زد چرا که يک برگ از هويت معماري ايراني گم شده بود. از ناراحتي  او، من به خودم آمدم که چطور مي‌شود يک فرد خارجي براي يک اثر تاريخي در ايران آنقدر ارزش قائل باشد ولي ما به آن اهميتي ندهيم.

وي ادامه داد: گويا براي هيچکس اين کوه و ارزش معماري و ميراثي آن اهميتي ندارد. چون از سال ۷۴ تا الان کارگروه منظمي براي مرمت، مطالعه و ساماندهي مسيرهاي گردشگري تشکيل نشده است چون يا توان و يا اراده و خواستي براي آن وجود ندارد.

خسروي گفت: گردشگران اين بناي تاريخي نمي‌دانند زماني که اين بنا سالم بوده، چه شکلي داشته است چون هيچ طراحي براي آن انجام نشده است. اکنون وقتي گردشگران روي حياط مرکزي مي‌روند کسي نيست که به آنها بگويد بالاتر نيز يک بناي آتشکده بوده که از آن تنها يک سکو باقي مانده است. و يا اينکه در زمان‌هاي گذشته اين کوه يک راه سنگفرشي براي ورود افراد به آن و يا راه آب داشته است. قصد داشتيم تا اين آبشار و راه آب را احيا کنيم ولي اعتبار نرسيد. گويا اين کوه يک چوب هري پاتر مي‌خواهد تا ساماندهي شود. اعتباري هم که لازم دارد بسيار زياد است بنابراين همه آن را فراموش کرده‌اند.

وي درباره گردشگران اين بناي تاريخي هم تصريح کرد: پس از برجام تعداد گردشگران خارجي بازديدکننده از اين کوه و شهر سوخته افزايش داشت به نحوي که امسال ۵ گروه خارجي از آلمان ايتاليا، چين و فرانسه براي بازديد آمدند.

يکي از بزرگترين ديوارهاي تاريخي جهان که ۳ طبقه ساختمان را نشان مي‌دهد، در اين بنا وجود دارد و از آن ارتفاعي حدود ۳۳ متر باقي مانده است. در تعدادي اندک از محوطه‌هاي باقي مانده اين کوه جايي که هيچ گردشگري نمي‌داند چه کاربري داشته، مرمت‌هايي هر چند اندک انجام شده و با کاهگل مانع تخريب بيشتر اين بناها شده اند.

زيباترين گچ‌بري‌هاي دوره اشکاني و ساساني نيز در اينجا وجود دارد اما قابل مشاهده نيست چون به گفته خسروي، به دليل حفاظت بيشتر از نظرها پنهان شده است. خسروي معتقد است که تفکر ساخت بسياري از المان هاي معماري در مساجد و اماکن مذهبي از همين کوه خواجه الهام گرفته شده است.

جلوگيري از ريزش ديوارها

پايگاه ملي کوه خواجه يک مدير دارد که محل استقرارش در شهر زاهدان و در حدود ۲۵۰ کيلومتري شهر زابل است. بنابراين نمي‌تواند به طور دائم در محل کار خود حضور داشته باشد. هر چند اگر بود، اعتباري در اختيار نداشت که بتواند براي اين پرونده پيشنهادي ميراث ايران در يونسکو کاري انجام دهد.

زيرساخت‌هاي نيمه تمام گردشگري کوه خواجه

غافل ماندن از مهمترين جاذبه گردشگري و تاريخي زابل درحالي است که اين ميراث ملي در نزديکي ميراث جهاني شهر سوخته قرار دارد. شهر سوخته اي که به واسطه کاوش هاي باستان شناسي انجام شده در آن يکي از شگفت انگيزترين شهرهاي تاريخي جهان ناميده مي شود و گردشگران آن مي توانند ضمن بازديد از شهر سوخته، دهانه غلامان به کوه خواجه بروند و بر فراز آن نظاره گر باقي مانده هاي تالاب هامون باشند.

به هم ريختگي محوطه تاريخي کوه خواجه

ظرفيت ديگر کوه خواجه استفاده از گردشگران زرتشتي است چرا که اين کوه براي آنها محل مقدسي به شمار مي آيد و مي‌توان از اين ظرفيت براي رونق دادن به گردشگري کوه خواجه استفاده کرد.

با وجود مشکلاتي که کوه خواجه در اثر بي توجهي مديران ميراث فرهنگي استان سيستان و بلوچستان و متوليان کشوري دارد، اين پرسش بوجود مي‌آيد که چگونه مي‌توان اين پرونده را در فهرست ميراث جهاني و پيشنهادي به يونسکو نگه داشت و اعلام کرد که قصد داريم آن را جهاني کنيم وقتي هنوز بعد از گذشت ۹ سال براي آن حتي يک پايگاه ميراث ملي نيز تشکيل نداده‌ايم و اعتباري به آن تزريق نمي‌کنيم؟

گزارش و عکس از فاطيما کريمي

تعداد بازديد:242 آخرين تغييرات:95/01/23
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر