سه شنبه 13 خرداد 1399 - 10 شوال 1441 - 2 ژوئن 2020
صفحه اصلي/مقالات


 
 


 










 


 




 








خروجي RSS

تبیین ابعاد شخصیتی و فضایل اخلاقی امام جعفر صادق (ع)

تبيين ابعاد شخصيتي و فضايل اخلاقي امام جعفر صادق (ع)

فضايل امام صادق بيش از آن است که بتوان ذکر کرد. جمله اي از مالک بن انس امام مشهور اهل سنت است که: بهتر از جعفر بن محمد، هيچ چشمي نديده، هيچ گوشي نشنيده و در هيچ قلبي خطور نکرده است.

امام جعفر صادق (ع) در پگاه روز جمعه يا دوشنبه هفدهم ربيع الاول سال ۸۰ هجرى، معروف به سال قحطى، در مدينه ديده به جهان گشود. اما بنا به گفته شيخ مفيد و کلينى، ولادت آن حضرت در سال ۸۳ هجرى اتفاق افتاده است. لکن ابن طلحه روايت نخست را صحيح ‏تر مى‏داند و ابن خشاب نيز در اين باره گويد: چنان که ذراع براى ما نقل کرده، روايت نخست، سال ۸۰ هجرى، صحيح است.

وفات آن امام (ع) در دوشنبه روزى از ماه شوال و بنا به نوشته مؤلف جنات الخلود در ۲۵ شوال و به روايتى نيمه ماه رجب سال ۱۴۸ هجرى روى داده است. با اين حساب مى‏توان عمر آن حضرت را ۶۸ يا ۶۵ سال گفت که از اين مقدار ۱۲ سال و چند روزى و يا ۱۵ سال با جدش امام زين العابدين (ع) معاصر بوده و ۱۹ سال با پدرش و ۳۴ سال پس از پدرش زيسته است که همين مدت، دوران خلافت و امامت آن حضرت به شمار مى‏آيد و نيز بقيه مدتى است که سلطنت هشام بن عبد الملک، و خلافت وليد بن يزيد بن عبد الملک و يزيد بن وليد عبد الملک، ملقب به ناقص، ابراهيم بن وليد و مروان بن محمد ادامه داشته است. کنيه مادر امام (ع) را ام فروه گفته ‏اند. برخى نيز کنيه او را ام القاسم نوشته و اسم او را قريبه يا فاطمه ذکر کرده ‏اند. کنيه آن حضرت ابو عبد الله بوده است و اين کنيه از ديگر کنيه ‏هاى وى معروف‏تر و مشهورتر است. محمد بن طلحه گويد: برخى کنيه آن حضرت را ابو اسماعيل دانسته ‏اند. ابن شهر آشوب نيز در کتاب مناقب مى‏گويد: آن حضرت مکنى به ابو عبد الله و ابو اسماعيل و کنيه خاص وى ابو موسى بوده است. 

فضايل اخلاقي ايشان

فضايل امام صادق بيش از آن است که بتوان ذکر کرد. جمله اي از مالک بن انس امام مشهور اهل سنت است که: «بهتر از جعفر بن محمد، هيچ چشمي نديده، هيچ گوشي نشنيده و در هيچ قلبي خطور نکرده است.» از ابوحنيفه نيز اين جمله مشهور است که گفت: «ما رأيت افقه من جعفر بن محمد» يعني: «از جعفر بن محمد، فقيه تر نديدم.» و اگر از زبان خود آن حضرت بشنويم ضريس مي‌گويد: امام صادق در اين آية شريفة: کل شيء هالک الا وجهه، يعني: «هر چيز فاني است جز وجه خداي متعال،» فرمود: «نحن الوجه الذي يوتي الله منهم» يعني «ماييم آيينه اي که خداوند از آن آيينه شناخته مي‌شود.» بنابراين امام صادق (ع) فرموده است او آيينه ذات حق تعالي است.

امام وفقه اسلامي

فقه شيعه اماميه که به فقه جعفري مشهور است منسوب به جعفر صادق (ع) است. زيرا قسمت عمده احکام فقه اسلامي بر طبق مذهب شيعه اماميه از آن حضرت است و آن اندازه که از آن حضرت نقل شده است از هيچ يک از (ائمه) اهل بيت عليهم السلام نقل نگرديده است. اصحاب حديث اسامي راويان ثقه که از او روايت کرده اند به ۴۰۰۰ شخص بالغ دانسته اند.

فضايل اخلاقي کليدي

امام صادق(ع) در اين بيان، به سه فضيلت اخلاقي اشاره مي‏کند که براي نيل به کمالات انساني جنبه کليدي دارند، يعني با انجام دادن آنها، انسان به فضايل اخلاقي ديگر نيز دست مي‏يابد. اول، تقويت روحيه شکرگزاري و حق شناسي است. کسي که نسبت به خدمت کوچک انسان‏هاي عادي حق شناسي مي‏کند، چگونه حاضر است از کنار نعمت‏هاي بي نهايت الهي بي تفاوت بگذرد؟ دوم اين است که انسان هميشه و درهمه حال به ياد خدا باشد و خُلق سوم اين است که انسان نسبت به ولي نعمت خود فرمان بردار و مطيع بوده و مرتکب عصيان و گناه نشود.

حضرت در ادامه به بيان چگونگي متخلق شدن انسان به اين سه خلق کليدي مي‏پردازند که انسان بايد درباره نعمت‏هايي که خداوند به او اعطا کرده است بينديشد. نعمت‏هاي خداوند سه دسته‏اند: يک دسته، نعمت‏هايي است که مربوط به پيش از تولد انسان است دسته دوم، نعمت‏هايي است که خداوند در اين دنيا به بندگان خود مرحمت مي‎‏کند و دسته سوم، نعمت‏هايي است که خداوند وعده آنها را در روز قيامت داده است. شرط رسيدن به نعمت‏هاي اخروي، اطاعت از دستورات الهي است. البته اين تکاليف فوق طاقت و توان انسان نيست و تکاليفي که دين اسلام بر عهده مسلمانان گذاشته دستورات و اعمال ساده‏اي که همگان مي توانند ان را آنجام دهند. ‎.

علاوه بر اين که در صورت پيش آمدن عسر و حرج، همان تکليف آسان نيز از گردن انسان ساقط مي‏شود و خداوند حتي در انجام دادن همين تکاليف آسان نيز انسان را تنها نگذاشته و ضمانت فرموده که در صورت کمک خواستن انسان، او را ياري رساند، اما انسان با اين که غرق در نعمت‏هاي الهي است نا سپاسي مي‏کند.

انسان از امر و نهي‏هاي الهي غافل است و آنچه را که مربوط به ارتباط او با خدا است سبک مي‏شمارد و آن قدر تابع هوا و هوس و نفس خود است که از نعمت‏هاي خداوندي و تکاليفي که بر عهده او گذاشته شده غافل است. او مي‏خواهد به کمالات عاليه و مقام قرب الهي برسد، اما حاضر نيست به شرايط آن تن دهد و در پي آن است که نعمت‏هاي اخروي را آسان و رايگان به دست بياورد.

امام صادق (ع) و تاسيس دانشگاه
امام صادق (ع) با توجه به فرصت سياسي مناسبي که به وجود آمده بود، حوزه وسيع علمي و دانشگاه بزرگي تأسيس کرد و در رشته‌هاي مختلف علوم عقلي و نقلي آن روزه شاگردان بزرگ و برجسته‌اي تربيت کرد که تعداد آن‌ها را بالغ بر ۴ هزار نفر نوشته‌اند.

هر يک از اين شاگردان، شخصيت‌هاي بزرگ علمي و چهره‌هاي درخشان بودند. به‌عنوان نمونه «هشام بن حکم» ۳۱ جلد کتاب نوشته و «جابر بن حيان» نيز بيش از ۲۰۰ جلد در زمينه علوم گوناگون به خصوص رشته‌هاي عقلي و طبيعي و شيمي تصنيف کرده بود که به همين خاطر، به‌عنوان پدر علم شيمي مشهور شده است. کتاب‌هاي جابر بن حيان ـ که بر گرفته از کلاس‌هاي درس امام صادق (ع) بود ـ به زبان‌هاي گوناگون اروپايي ترجمه شد و نويسندگان تاريخ علوم همگي از او به بزرگي ياد مي‌کنند.

امام صادق (ع) چنان که اشاره شد، در علوم طبيعي بحث‌هايي کرد و رازهاي نهفته‌اي از خلقت را باز کرد که براي دانشمندان امروز نيز مايه اعجاب است. گواه روشن اين امر کتاب پر ارج «توحيد مفضل» است که امام صادق (ع) آن را طي چند روز به «مفضل بن عمر کوفي» املا کرد، در دانشگاه امام صادق (ع) تنها کساني که بعدها مذاهب فقهي را تأسيس کردند، شرکت نمي‌کردند، بلکه فلاسفه و طلاب فلسفه از مناطق دور و نزديک در آن حاضر مي‌شدند

«حسن بصري» مؤسس مکتب فلسفي بصره و «واصل بن عطاء» مؤسس مذهب معتزله، از شاگردان اين دانشگاه بودند که از زلال چشمه دانش آن حضرت سيراب مي‌شدند، شاگردانامام صادق (ع) چنان که روشن شد، منحصر به شيعيان نبود، بلکه از پيروان سنت و سايرين نيز از مکتب آن حضرت برخوردار مي‌شدند

از آنجايي که در اين مختصر امکان بيان شرح حال يکايک اين دانشمندان پرورش يافته دانشگاه عظيم امام صادق (ع) وجود ندارد، به ذکر اسامي بعضي از آن‌ها بسنده مي‌کنيم. سفيان ثوري، شعبه، سفيان بن عيينه ابن جريح، موسي پسر ابو حنيفه، وهيب بن خالد، قطان، ابوعاصم، مؤمن طاق، هشام بن سالم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب.  

با توجه به بحثي که مطرح شد مي‌توان نتيجه گرفت که امام صادق (ع) سه نقش اساسي در تمدن و علوم اسلامي بر عهده داشتند.

 معرفي و تبيين علوم اسلامي که براي اين منظور دانشگاه بزرگي تأسيس کردند حفظ و حراست از حريم علمي و فرهنگي اسلام که براي نيل به اين هدف از مناظرات آن حضرت مي‌توان ياد کرد.

 نشر و گسترش علوم اسلامي که در اين راستا نيز پرورش ۴ هزار شاگرد برجسته نقش بسزايي ايفا کرد.

 تربيت راويان 

دوران امامت آن حضرت با شرايط خاص و ممتاز سياسي و اجتماعي همراه بود که زمينه را براي فعاليت هاي علمي و مذهبي فراهم آورده بوده از طرفي بني اميه دوران ضعف و رکود خود را سپري مي کردند و دائما در حال نزاع و کشمکش با بني عباس بودند. لذا فرصت ايجاد فشار و اختناق نسبت به امام عليه السلام و شيعيان را نداشتند و از طرف ديگر حکومت نوپاي عباسيان که با شعار طرفداري از خاندان رسالت به قدرت رسيده بودند، در صدد آزار و اذيت شيعيان نبودند. 

اين موقعيت ممتاز سبب شد که يک جنبش علمي و فکري در جامعه اسلامي به وجود آيد و امام صادق عليه السلام در راس اين جنبش توانست به انتشار علوم الهي بپردازد و جهان اسلام را از معارف اسلامي سيراب سازد.

موقعيت علمي ايشان چنان ممتاز بود که تمام مسلمانان، حتي علماي ديگر مذاهب در مقابل آن سر تعظيم فرود آورده اند. چنان که ابوحنيفه (مؤسس مذهب حنفي از مذاهب چهارگانه اهل سنت) مي‌گويد: «ما رايت افقه من جعفر بن محمد () ; من کسي را فقيه تر [و دانشمندتر] از جعفر بن محمد نديده ام. 

اين امور سبب شد که شاگردان فراواني در حوزه درس ايشان پرورش يابند که عدد آنان بالغ بر چهار هزار نفر استشيخ طوسي در رجال خود بيش از سه هزار نفر از آنان را نام برده که از برجسته ترين آنان مي توان به: هشام بن حکم، محمد بن مسلم، ابان بن تغلب، هشام بن سالم، مؤمن الطاق، مفضل بن عمر، ابو حنيفه و جابر بن حيان، اشاره کرد.

گردآورنده: مهدي علي نژاد.شهرستان بندر لنگه

برگرفته از: ido.ir

تعداد بازديد:813 آخرين تغييرات:95/05/07
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر