سه شنبه 30 آبان 1396 - 2 ربيع الاول 1439 - 21 نوامبر 2017
صفحه اصلي/مقالات

قرآن در نگاه امام صادق علیه السلام

قرآن در نگاه امام صادق عليه السلام


صادق آل محمد(ص)، در باره حبل المتين قرآن و شيوه بهره ‏گيرى ازآن و جايگاه کلام الهى، سخنان بسيارى دارد که در اين نوشته‏ به اختصار به برخى از محورهاى تعاليم و توصيه‏هاى حضرتش اشاره‏ مى‏کنيم، باشد که جامعه قرآنى و ولايى ما، از حضرت صادق(ع) سرمشق ‏بگيرد و از سرچشمه هدايت قرآنى، جان عطشناک خويش را سيراب ‏سازد.

۱- قرآن، تجلى‏گاه خدا

کلام الهى، جلوه‏اى از قدرت و علم و حکمت‏ خداست و آيات قرآن،هريک نشانه‏اى از عظمت الهى است. امام صادق(ع) در زمينه جلوه ‏گاه ‏بودن قرآن براى ذات مقدس خدا البته براى چشم‏هاى بيدار و دلهاى آگاه مى‏فرمايد:

"لقد تجلى الله لخلقه فى کلامه و لکنهم لايبصرون"(۱)

خداوند بر خلق خويش در کلام خودش تجلى کرده است، ولى آنان خدا را نمى‏بينند.

۲- گنجينه کامل

معارف قرآن بى‏پايان است. به تعبير خود قرآن (تبيانا لکل شي‏ء)است، بيانگر هرچيز. هر پند و حکمت، هر حکم و قانون، هر علم ودانش ريشه در قرآن دارد. حتى براى آگاهى از سرگذشت پيشينيان و سرنوشت آيندگان و دانشهاى آسمان و زمين بايد به قرآن نگريست و به کمک اهل ‏بيت عليهم السلام، از اين منبع و گنجينه کامل بهره ‏گرفت. امام صادق(ع) مى ‏فرمايد: «خداوند بى‏همتا و قدرتمند، کتاب خويش را بر شما نازل فرمود واو راستگو و نيکوکار است. در قرآن، خبر شما و خبر آنان که پيش‏ از شما بودند و آنان که پس از شما خواهند آمد، همچنين خبرآسمان و زمين است...»(۲)
و در سخن ديگرى به جنبه تبيان بودن قرآن چنين اشاره‏ مى‏فرمايد:

"ان الله انزل فى‏القرآن تبيان کل شى‏ء، حتى و الله ما ترک شيئا يحتاج العباد اليه الا بينه للناس..." (۳)

خداوند در قرآن، بيان هرچيز را نازل کرده است. به خدا قسم هيچ ‏چيزى را که بندگان به آن نيازمندند، فروگذار نکرده و براى مردم ‏بيان فرموده است.
۳- عهدنامه الهى
قرآن، عهدى استوار ميان خدا و مردم است و آيات اين کتاب، متن‏اين عهدنامه را بيان مى‏کند. در عهد نامه بايد نگريست، به آن‏ بايد پاى ‏بند بود، مفاد آن را نبايد زير پا گذاشت. امام
صادق(ع) درباره اين عهدنامه و لزوم تلاوت بخشى از آن در هرروز، چنين‏مى‏فرمايد:

«القرآن عهدالله الى خلقه، فقد ينبغى للمرء المسلم ان ينظر فى‏عهده و ان يقراء منه فى ‏کل يوم خمسين آيه.‏» (۴)
قرآن عهد خداوند نسبت ‏به بندگان اوست. سزاوار است که يک انسان‏مسلمان در اين عهدنامه الهى بنگرد و هر روز پنجاه آيه از آن رابخواند.
روشن است که مرور بر مفاد يک عهدنامه، براى يادآورى از آن قرارداد و رعايت آن در عمل است. ميثاق خدا با بندگان برشناختن ‏احکام الهى و عبرت گرفتن از حکايات قرآن و عمل به اوامر او وتدبر در آيات است. جالب است که امام صادق(ع) وقتى مى‏ خواست قرآن ‏تلاوت کند، قرآن را که به دست راست‏ خويش مى‏گرفت، دعايى مى‏خواند که به عهد بودن قرآن و تعهدات انسان در قبال اين قرار داد،اشاره دارد. مضمون آن دعا چنين است:
«خداوندا! من عهد و کتاب تو را گشودم. خدايا! نگاهم را در اين ‏کتاب، عبادت قرار بده و قرائتم را تفکر، و تفکرم را عبرت‏آموزى. خدايا! مرا از آنان قرار بده که از مواعظ تو در اين‏ کتاب، پند مى‏گيرند و از نافرمانى‏ات پرهيز مى‏کنند. وقتى کتاب تورا مى‏خوانم، بر دل و گوشم مهر مزن و بر ديدگانم پرده ميفکن وقرائت مرا خالى از تدبر مگردان، بلکه مرا چنان قرار بده که درآيات و احکامش ژرف بنگرم، دستورهاى دين تو را بگيرم و عمل کنم ‏و نگاه مرا در اين کتاب، غافلانه و قرائتم را بيهوده و بى‏ثمرمساز.» (۵)
۴-آينه عبرت

درخلال آيات قرآن، سرگذشت اقوامى از گذشته آمده است. چه نيکان وصالحان که در سايه ايمان و عمل و پيروى از حق، سعادتمند شدند،چه عنودان و لجوجان که با تکذيب انبياء و انکار خدا و طغيان وفساد، گرفتار عذاب الهى گشتند. قرآن، کتاب قصه و داستان نيست،ولى سرشار از قصص و حکايات افراد و امتهاست و همه بر اساس درس ‏گرفتن و الهام و عبرت و پند.

امام صادق(ع) مى‏فرمايد:

«عليکم بالقرآن! فما و جدتم آيه نجا بها من کان قبلکم فاعملوا به، و ما وجدتموه هلک من کان قبلکم فاجتنبوه.» (۶)

برشما باد قرآن! هر آيه‏اى را که يافتيد که گذشتگان، با عمل به‏ محتواى آن آيه نجات يافتند، شماهم به آن عمل کنيد و هر آيه را ديديد که بيانگر هلاکت پيشينيان است، شماهم از آن (عامل هلاکت) بپرهيزيد.

اين شيوه برخورد با آيات قرآن، سودمندترين شيوه‏اى است که درعمل فردى و اجتماعى مسلمانان اثر مى‏گذارد و قرآن هدايتگر قارى‏ مى‏شود.

۵- احکام جاودانه

دين خدا و آيات قرآن، حاوى يک سلسله احکام الهى است که تا دامنه قيامت استمرار مى‏يابد. آنچه که حلال الهى و حرام الهى‏است، مشمول مرور زمان نمى‏شود و حکم خدا در اثر «جو» يا«شرايط جديد» يا «تمايلات اين و آن‏» عوض نمى‏گردد. امام ‏صادق(ع) در تشريح بعثت‏هاى سلسله نورانى انبيا، به دوره بعثت ‏رسول خاتم(ص) مى‏رسد و مى‏فرمايد: «تا آن که محمد(ص) آمد و قرآن‏ و شريعت و راه و روش قرآن را آورد. پس حلال آن تا روز قيامت ‏حلال است و حرام آن تا روز قيامت ‏حرام مى‏باشد.»(۷)

و در سخنى ديگر، جريان قرآن را در عصرها و زمان‏ها، همچون‏ جريان شب و روز و ماه و خورشيد مى‏داند. با بيان امام صادق(ع) راه‏ برانديشه کسانى که احکام خدا را مقطعى و
دوره‏اى مى‏دانند و عصر حاضر را براى اجراى احکام قرآن مناسب نمى‏دانند و قوانين وحى را براى تنظيم امور بشريت امروز و جامعه کنونى کافى نمى‏بينند، بسته مى‏شود.

۶- هميشه زنده و شاداب

غير از احکام قرآن و حلال و حرام آن که ابدى است، خود اين کتاب ‏ژرف و فصيح و متين نيز با گذشت زمان کهنه نمي ‏شود و پيوسته ‏معارف آن براى همه اقشار در همه زمانها درخشندگى و آموزندگى ‏دارد.
امام صادق(ع) در حديثى به رمز و راز اين جاودانگى و طراوت‏ هميشگى در کلام خدا اشاره دارد. مردى از آن حضرت مى‏ پرسد: چرا قرآن با نشر و درس و بررسى، تازه ‏تر و شاداب ‏تر مى‏شود و هرگز کهنه نمى‏ شود.؟
امام صادق(ع) در پاسخ مى ‏فرمايد: «لان الله تبارک و تعالى لم يجعله لزمان دون زمان و لا لناس دون ‏ناس فهو فى کل زمان جديد و عند کل قوم غض الى يوم القيامه.» (۸)

براى اين که خداى متعال آن را براى زمانى خاص يا مردمى خاص‏ قرار نداده است. از اين رو قرآن در هر زمان تازه است و نزد هرقومى شاداب است تا روز قيامت.

طراوت و تازگى قرآن براى همه و هميشه، به خاطر آن است که معجزه ‏جاويد پيامبر(ص) و کلام الهى است و در هر عصرى پاسخگوى نيازهاى ‏فکرى، هدايتى و اجتماعى مردم است.

۷- حفظ، آموزش و عمل

گرچه تلاوت قرآن و حفظ کردن آيات آن ثواب دارد و ارزشمند است، ولى تکليف مسلمانان در اين حد خلاصه نمى‏شود. حفظ کردن بايد همراه با عمل باشد و ياد دادن و ياد گرفتن به قصد اجراى‏ فرموده‏هاى خداى متعال. حضرت صادق(ع) فرموده است:

«الحافظ للقرآن، العامل به، مع السفره‏ الکرام البرره.‏» (۹)

کسى که حافظ قرآن و عمل کننده به آن باشد، همراه با سفيران ‏والامقام و نيکوکار الهى (فرشتگان مقرب) خواهد بود.

ضرورت آموختن قرآن نيز در کلام آن حضرت مطرح است. مى‏ فرمايد:

«ينبغى للمؤمن ان لايموت حتى يتعلم القرآن او يکون فى تعلمه‏.» (۱۰)

سزاوار است که مؤمن نميرد، تا آن که قرآن را آموخته باشد، يا در حال و مسير فراگرفتن قرآن باشد.

با اين حال، پاى بندى به احکام قرآن و عمل به آن در تعبير امام‏ صادق(ع) چنين بيان شده است:«واحذر ان تقع من اقامتک حروفه فى‏اضاعه حدوده‏.» (۱۱)

بپرهيز از اين که در مسير اقامه حروف، به اضاعه حدود بيفتى.

بسيارند آنان که در شکل و ظاهر به قرآن مى‏پردازند و در وراى ‏جلوه‏هاى ظاهرى قرآنى، عمل به قرآن مطرح نيست. اين گونه برخورد تشريفاتى و مراسمى و شکلى با قرآن، در شان کلام الهى و منشورآسمانى نيست.

۸-ادب و آداب تلاوت
خواندن قرآن نيز آدابى دارد، هم آداب ظاهرى همچون مسواک، وضو، ترتيل، صوت خوش، رو به قبله بودن، حفظ احترام کلام الله و... وهم آداب باطنى و حالت‏هاى روحى و توجه قلبى و عنايت‏به کلام خداو پيداکردن حالت ‏خشوع و تذکر و تاثير پذيرى ازتلاوت، اين نکات ‏در کلمات امام صادق(ع) بسيار بيان شده است.

به برخى از اين‏رهنمودها اشاره مى ‏شود:

امام صادق(ع) مى‏فرمايد:
هرگاه نزد تو قرآن تلاوت مى‏شود، برتولازم است گوش بدهى و سکوت وتوجه داشته باشى:

«اذا قرى‏ء عندک القرآن وجب عليک الانصات و الاستماع.‏» (۱۲)

اين همان نکته قرآنى است که در آيه ۲۰۴ سوره اعراف آمده است: « و اذا قرى‏ء القرآن فاستمعوا له و انصتوا.»


و در سخن ديگرى به نقل ازحضرت رسول(ص) مى‏فرمايد که: «راه‏ قرآن‏» را نظيف و پاکيزه کنيد. مى‏پرسند: راه قرآن چيست؟

مى‏فرمايد: دهان مى‏پرسند: چگونه؟ مى‏فرمايد: با مسواک. (۱۳)


در حديث ديگر، امام صادق(ع) فرموده است:

کسى که قرآن بخواند، ولى قلبش رقت پيدا نکند و در برابر خداوند خاضع نشود و در درون، حالت‏ حزن و خشيت و هراس نيابد، شان وجايگاه والاى خدا را سبک شمرده است. بنگر که کتاب پروردگارت را چگونه مى‏خوانى و با منشور‏خويش چه برخوردى دارى و اوامر ونواهى آن را چگونه پاسخ مى‏دهى و حدود و تکاليف آن را چگونه‏ امتثال و فرمان بردارى مى‏کنى؟! در آيه‏هاى وعد و وعيد، درنگ کن، در امثال و مواعظ قرآن انديشه کن. مبادا اقامه حروف و قرائت ‏ظاهر، تو را در تباه ساختن حدود آن بيندازد!... (۱۴)

تلاوت با حزن و حالتى اندوهناک که نشان دهنده تاثر روحى قارى ‏از آيات کلام خداست، ادب ديگرى از آداب تلاوت است. امام صادق(ع)فرموده است:

«ان القرآن نزل بالحزن فاقرؤه بالحزن‏.» (۱۵)

قرآن با حزن نازل شده است، شما هم، آن را حزين قرائت کنيد.

۹- جوانان و قرآن

 انس با قرآن، دلهاى جوانان ‏را روشن و زندگيهاشان را با صفا مى‏کند و عامل جذب آنان به پاکى ‏و راه خدا مى‏شود.

امام صادق(ع) مى‏فرمايد: هرجوان مومنى که قرآن بخواند، قرآن با گوشت و خون او در مى‏آميزد و خداوند او را با فرشتگان بزرگوارهمراه مى‏سازد و قرآن روز قيامت نگهدارنده او (از دوزخ) خواهدبود:

«من قرئى القرآن و هو شاب مؤمن، اختلط القرآن بلحمه و دمه، وجعله الله مع السفره ‏الکرام البرره و کان القرآن حجيزا عنه يوم‏ القيامه.» (۱۶)

بخصوص، خانه هايى که نواى خوش قرآن از حنجره‏هاى داوودى از آن‏ها به گوش مى‏رسد و صبح و شام، جوانان صاحبدل و روشن ضمير، همدم‏ کتاب خدايى‏اند و لحظات خويش را با انس با قرآن سپرى مى‏کنند، مشمول رحمت‏ خدا و هدايت قرآنى مى‏ شوند. اين گونه خانه ‏هاى نورانى‏از تلاوت، در آسمانها تابان و فروزان است.
امام صادق(ع)مى ‏فرمايد:

خانه ‏اى که يک فرد مسلمان در آن قرآن تلاوت مى‏کند، براى اهل‏ آسمان  نورانى ديده مى‏شود، همچنان که مردم دنيا در آسمان ستاره‏ درخشان را مى‏بينند. (۱۷)


پى ‏نوشتها

۱-
بحارالانوار، ج‏۸۹، (بيروت)، ص‏۱۰۷/

۲- کافى، ج
۲، ص‏۵۹۹/

۳-
بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۸۱/

۴- وسايل
الشيعه، ج ۴، ص‏۸۴۹/

۵-
بحارالانوار، ج ۹۵، ص ۵/

۶- الحياه،
ج ۲، ص‏۱۱۶/

۷- کافى، ج
۲، ص ۱۸/

۸-
بحارالانوار، ج‏۸۹، ص ۱۵/

۹- الحياه،
ج ۲، ص ص ۱۵۲/

۱۰- همان، ص
۱۵۵/

۱۱-
بحارالانوار، ج ۸۲، ص‏۴۳/

۱۲- وسائل
الشيعه، ج ۴، ص ۸۶۱/

۱۳- الحياه،
ج ۲، ص ۱۵۸/

۱۴-
بحارالانوار، ج‏۸۹، ص‏۲۰۷/

۱۵- وسائل
الشيعه، ج ۴، ص‏۸۵۷/

۱۶- الحياه،
ج ۲، ص ۱۶۴/

۱۷- کافى، ج
۲، ص ۶۱۰/

۱۸- تفسير
برهان، ج ۴، ص‏۴۵۷; مجمع البيان، ج، ۵، ص ۴۸۱/

برگرفته از: ido.ir

تعداد بازديد:392 آخرين تغييرات:95/05/16
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر