دوشنبه 26 آذر 1397 - 9 ربيع الثاني 1440 - 17 دسامبر 2018
صفحه اصلي/قرآن


 
 


 










 


 












خروجي RSS

ریشه کم‌توجهی دانشجویان به فعالیت‌های قرآنی دانشگاه‌ها

fiogf49gjkf0d

در گفت‌وگو با عبدالحميد طالب‌تاش تشريح شد:

ريشه کم‌توجهي دانشجويان به فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها

گروه فعاليت‌هاي قرآني: معاون پژوهشکده قرآن و عترت دانشگاه آزاد اسلامي با اينکه ريشه و بن‌مايه دانشجويان را مذهبي و قرآن دوست مي‌داند، اما از مشارکت اندک آنها در عرصه فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها گلايه‌مند است و دلايلي را براي اين عدم حضور بر مي‌شمارد.

به گزارش خبرگزاري بين المللي قرآن(ايكنا) ، با نزديک شدن به برگزاري مرحله کشوري جشنواره قرآن و عترت در بسياري از دستگا‌ه‌هاي دانشگاهي و نيز نزديک شدن به دوره جديد جشنواره ملي قرآن و عترت دانشجويان، خبرگزاري ايکنا براساس رسالت خود، ضمن پيگيري وضعيت قرآني دانشگاه‌ها، سلسله گفت‌وگوهايي را با فعالان قرآني دانشگاهي در مورد اثرات جشنواره‌هاي قرآني دانشگاهي و نيز مطالبات قرآني دانشجويان انجام داده است.
در ادامه اين گفت‌وگوها که تا پيش از اين منتشر شده است، به سراغ عبدالحميد طالب‌تاش، عضو هيات علمي و معاون پژوهشكده قرآن و عترت دانشگاه آزاد اسلامي رفته‌ايم، وي تا پيش از اين، سال‌ها و از نزديک در جريان فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها و از جمله دانشگاه آزاد بوده است. وي با اينکه ريشه و بن مايه دانشجويان را مذهبي و قرآن دوست مي‌داند، اما از مشارکت اندک آنها در عرصه فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها گلايه‌مند است و البته علت‌هاي اين عدم حضور را نيز تشريح کرده است که متن کامل مصاحبه ايکنا با اين استاد دانشگاه در ادامه آمده است.
ارزيابي شما از وضعيت فعلي فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها به چه صورت است؟
هم اکنون در دانشگاه‌ها فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي خوب و قابل قبولي برگزار مي‌شود. مسابقات قرآن در سطح قرائت و حفظ قرآن و احياناً همراه با مفاهيم قرآن به شکل قابل قبولي در دانشگاه‌ها برگزار مي‌شود. مسابقاتي که همه دانشگاه‌ها به صورت سالانه برگزار مي‌کنند و برگزيدگان آن‌ها به جشنواره ملّي قرآن راه مي‌يابند اثرات خوبي در فرايند قرآني کردن فضاي دانشگاه‌ها داشته است.
با توجه به اينکه اغلب دستگاه‌هاي دانشگاهي داراي ساختار قرآني در تشکيلات خود هستند، آيا اين ساختارها توانسته است کمکي به توسعه فرهنگ قرآني در دانشگاه‌ها داشته باشد؟
مستحضريد که دانشگاه‌ها از يک ساختار قرآني واحدي برخوردار نيستند. سال‌ها پيش يعني از حدود سال 1371 دانشگاه آزاد اسلامي کانون‌هاي قرآن و عترت را با همّت چهار نفر از بزرگان عرصه قرآن، فرهنگ و مديريت راه‌اندازي کرد و در ساختار هر واحد دانشگاهي دو مسئول کانون قرآن و عترت که يکي به عنوان مسئول کانون بانوان و ديگري به عنوان مسئول کانون آقايان بود، پيش بيني شد و کارهاي خوبي هم شروع کردند.  
به نظر مي‌آيد که آن بزرگان به دليل تخصّص و تعهد و اخلاصي که داشتند ساختار خوبي پيش‌بيني کرده بودند که اگر دانشگاه‌هاي ديگر هم به همان صورت دنبال مي‌کردند مي‌توانست تأثير به سزايي در توسعه فرهنگ قرآني در دانشگاه‌ها داشته باشد؛ لکن دانشگاه‌هاي ديگر از اين الگوي خوب استفاده نکردند و هر دانشگاهي براي خود يک ساختار به خصوصي در نظر گرفت. البته اين را هم اضافه کنم که در ادامه کار، در خود دانشگاه آزاد اسلامي هم ضعف‌هايي وجود داشته است.
تلاشي براي هم راستا کردن اين ساختارها صورت گرفته است يا خير؟
شوراي هماهنگي فعاليت‌هاي قرآني مراکز آموزش عالي که در نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري شکل گرفته، در جهت همسان‌سازي اين ساختار تلاش‌هايي کرد لکن، تاکنون دانشگاه‌ها به ساختار واحدي دست نيافته‌اند. به هر حال هر دانشگاهي يک ساختار قرآني ايجاد کرده است که متناسب با وضعيت آن ساختار، فعاليت‌هايي صورت مي‌گيرد. شايد دليل اين که به ساختار واحدي نرسيده‌ايم هم اين باشد که هر دانشگاهي شرايط خاص خودش را دارد. اما به نظرم مي‌آيد که دليلش چيز ديگري است.
اين دلايل را مي‌توانيد بيان کنيد؟
دو مسأله در سطح فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها خيلي تأثيرگذار بوده است. دغدغه‌هاي واقعي و نه زباني مسئولان و مديران دانشگاه‌ها به علاوه توانمندي‌ها و دل نگراني‌هاي متصدّيان امر قرآني در دانشگاه‌هاي مختلف متفاوت است. اين دو امر سبب شده که فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها با ساختارهاي مختلف شکل بگيرد و سطح اين فعاليت‌ها در دانشگاه‌ها با يکديگر مغايرت داشته باشد.
بنابر اين در پاسخ به اين سؤال شما بايد بگويم که سطح اين فعاليت‌ها در دانشگاه‌ها يکسان نيست. در برخي جاها فعاليت‌هاي قابل قبول و خوبي انجام مي‌گيرد و در برخي دانشگاه‌ها اين فعاليت‌ها ضعيف است.
در اين زمينه مصاديقي نيز وجود دارد که بتوان از آنها نام برد؟
اگر بخواهم به صورت مصداقي مثال بزنم احساس مي‌کنم فعاليت‌هاي قرآني بسيج دانشجويي فعاليت‌هاي خوب و قابل قبولي بوده است.
مهم‌ترين فعاليت فعلي دانشگاه‌ها برگزاري جشنواره قرآن و عترت است، تأثير اين جشنواره را در توسعه فرهنگ قرآني در دانشگاه‌ها به چه ميزان ارزيابي مي‌کنيد؟ يا اينکه اين تأثيرات بيشتر در چه زمينه‌اي خود را نشان داده است؟
همان گونه که گفتم اين جشنواره در جهت فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي گام‌هاي خوبي برداشته است. توجه به امر مفاهيم قرآني در کنار قرائت و حفظ قرآن در رشته‌هاي مختلف سبب شده که دانشجويان علاوه بر روخواني به مسأله معارف قرآني هم توجه داشته باشند.
موضوع ديگر اين است که اين جشنواره چند درصد از مخاطبان خود که دانشجويان هستند، جذب کرده است؟
شايد در حدود 15 درصد، البته در اينجا نکته مهمي وجود دارد که ما متوليان امر قرآني بايد به آن توجه کنيم و آن اين که در بهترين شرايط، در حدود 15 درصد از دانشجويان ما در اين جشنواره‌ها شرکت مي‌کنند.
البته معناي اين سخن آن است که اولاً 85 درصد از دانشجويان وارد متن اين فضا نمي‌شوند. ثانياً همين 15 درصد هم در حدود نيمي از آنها چندان بهره علمي و معنوي قابل توجهي از اين مسابقات نصيبشان نمي‌شود. بنابر اين تأثير اين جشنواره‌ها در همان سطح شرکت کنندگان تأثير مناسبي است لکن همگاني و فراگير نيست.
ارزيابي شما از ميزان گرايش دانشجويان به فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها به چه صورت است؟ با وجود اينکه اکثر دانشجويان داراي بن مايه‌هاي مذهبي هستند، چرا گرايش آنها به فعاليت‌ها و برنامه‌هاي قرآني در دانشگاه اندک است؟
حقيقت اين است که گرايش‌هاي ذاتي و بالقوّه وجود دارد و تقريباً همه دانشجويان به فعاليت‌هاي قرآني و مشارکت در اين فعاليت‌ها علاقه‌مند هستند و قلباً دوست دارند که سهمي در اين گونه فعاليت‌ها داشته باشند. امّا چند مسأله باعث شده که اين فعاليت‌ها فراگير نشود و همه دانشجويان مشارکت نداشته باشند.
اگر اشکالي نداشته باشد، دوست داريم اين مسائل را براي مخاطبان نيز بازگو کنيد؟
يکي از اين علل دغدغه‌هاي روزمره و فکري مردم و از جمله دانشجويان است. بسياري از دانشجويان مثل اکثريت مردم جامعه، خيلي احساس نياز به خوانش قرآن نمي‌کنند. البته اين عدم احساس نياز بخاطر عدم شناخت آنها از متن و محتواي قرآن است. هر چند همه دانشجويان به طور کلي به اثرگذاري قرآن بر شخصيت انسان اذعان دارند و مي‌دانند که قرآن تحول آفرين شخصيت انسان است، لکن به صورت مشخص و عيني چنين احساسي درباره اثر بخشي خوانش قرآن در آنها وجود ندارد.
تا دلايل بعدي را نگفته‌ايد، علت اينکه اين احساس شکل نگرفته است، چه چيزي مي‌تواند باشد؟
من معتقدم منشأ اين مسأله به فضاي حاکم بر برخي خانواده‌ها و ضعف مدارس ابتدايي در آموزش قرآن بر مي‌گردد.
ادامه مسائل را مي گفتيد؟
مسأله ديگر جاذبه نداشتن برنامه‌هاي قرآني در دانشگاه و گاهي هم جاذبه نداشتن شخصيت متولّيان امر قرآن يا جاذبه نداشتن فضاي اختصاص داده شده به امر قرآن در دانشگاه است. سومين مسأله نيز عدم اطلاع‌رساني درست از فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه است. من گاهي وارد دانشگاه که مي‌شوم از برخي دانشجويان سؤال‌هايي مي‌کنم که وقتي با جواب‌هاي آنها مواجه مي‌شوم متوجه مي‌شوم که از محل کانون‌هاي قرآن و عترت يا از امر برگزاري جشنواره‌هاي قرآني در دانشگاه بي‌خبرند. شايد يکي از دلايل هم مسأله رسمي کردن فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها باشد. ما در گسترش اين فعاليت‌ها از ظرفيت دانشجويي غافل هستيم. به نظر مي‌آيد اگر اين کار به خود دانشجويان واگذار مي‌شد خيلي بهتر کار مي‌کردند.
مثلاً وقتي شما وارد کانون قرآن و عترت دانشگاه مي‌شويد نبايد مثل اتاق آموزش با ميز اداري مواجه شويد بلکه بايد با ميز کار هنري دانشجويان مواجه شويد که در اطراف آن جمع شده و مفاهيم قرآني را با هنر تلفيق کرده و در حال برنامه‌ريزي براي گسترش آن هستند. همين طور مي‌بايست از ظرفيت اعضاي هيأت علمي هم استفاده کنيم. به هر حال دلايل زيادي وجود دارد که سبب شده هنوز به نقطه مطلوب نرسيده باشيم هر چند فعاليت‌هاي خوب و ارزشمندي صورت گرفته است.
اهتمام مسئولان دستگاه‌هاي دانشگاهي براي محوريت دادن به قرآن در فعاليت‌ها چگونه است؟ به نظر شما اين اهتمام از سوي مسئولان ديده مي شود؟
حقيقت اين است که مسئولان دستگاه‌ها مثل همه مردم کشور مسلمان بوده و علاقه‌مند هستند که فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها انجام شود و اين علاقه خود را هم در جلسات مکرّر بيان مي‌کنند؛ اما در اينجا چند مسأله وجود دارد.
باز هم مسأله؟
بله؛ يکي اين که مسئولان دانشگاه‌ها در جلسات رسمي و غير رسمي و حتّي در جلسات اختصاص بودجه و امکانات بر اساس احساسات ارزشمند و علاقه‌هاي قلبي شان حرف‌هايي مي‌زنند که نشان از اهتمام آنها براي ارتقاي فعاليت‌هاي قرآني دارد و بعضاً دستورهايي هم صادر مي‌کنند؛ لکن گاهي اين دستورها در پيچ و خم‌هاي اداري گير مي‌کند و به انجام نمي‌رسد.
مسأله ديگر اين است که مسؤولان دانشگاه‌ها يک علاقه قلبي دارند و يک امکانات بودجه‌اي و منبعي. گاهي علاقه قلبي شان آنها را به سمت محور قرار دادن فعاليت‌هاي قرآني مي‌کشاند اما منابع مالي و فيزيکي، آنها را در تنگناي محدوديت‌ها قرار مي‌دهد و روشن است که نتيجه اين تعارض چه خواهد شد.
مسأله ديگر ضعيف بودن فعاليت‌هاي قرآني است. گاهي يک مسئول علاقه‌مند است که براي فعاليت‌هاي قرآني هزينه کند، لکن مي‌بيند که يا به دليل ضعف مسئولان امر و يا به دليل ضعف برنامه‌ها اين هزينه‌ها هدر مي‌رود و تأثير چنداني ندارد. طبيعي است در اختصاص‌هاي بعدي دست به عصا اقدام مي‌کنند.
در عين حال گاهي هم مي‌شود که مسئول دانشگاهي با وجود علاقه قلبي، دغدغه ذهني قابل قبولي براي اهتمام به فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها ندارد.
گاهي هم برنامه‌هاي ما براي محور قرار دادن قرآن در فعاليت‌هاي دانشگاهي مبهم است. مثلاً همين سؤال شما واقعاً معنايش چيست؟ معناي اين که در فعاليت‌هاي دانشگاهي قرآن را محور قرار دهيم چيست؟ آيا اين مسأله براي همه ما معنادار شده است؟ آيا مديران ما توجيه علمي شده‌اند؟ من فکر نمي‌کنم برداشت واحدي در ميان مديران ما از اين عبارت وجود داشته باشد. در نتيجه روشن است که شما نمي‌توانيد به اين سطح از رويکرد دانشگاه‌ها به قرآن برسيد که بگوييد قرآن محور برنامه‌ها قرار گرفته است.
به بحث در مورد ساختارهاي قرآني دانشگاه‌ها و افرادي که مسئوليت آن را دارند برگرديم، آيا مسئولان ساختارهاي قرآني دانشگاه‌ها قرآني هستند و داشتن تخصص قرآني اين مديران توسعه فعاليت‌هاي را مي‌تواند به دنبال داشته باشد؟
شايد يکي از مشکلات فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه‌ها را همين مسأله شکل دهد و يکي از جلوه‌هاي مظلوميت قرآن را مي‌توان در همين محور جستجو کرد که در چند مسأله قابل تفحّص است.
اولاً در ساختار بسياري از دانشگاه‌ها مرکز فعاليت‌هاي قرآني زير مجموعه تشکيلاتي قرار دارد که مرکز قرآني و آن تشکيلات با هم تناسب ندارند.
ثانياً در برخي دانشگاه‌ها متولي امر قرآن تخصص قرآني دارد، لکن واجد توانمندي مديريت فعاليت‌هاي قرآني نيست. در حقيقت داشتن تخصص قرآني کافي نيست بلکه علاوه بر تخصص قرآني، توانمندي مديريت قرآني هم شرط است.
ثالثاً در برخي دانشگاه‌ها شخصي که از توان مديريتي خوبي برخوردار است را مدير فعاليت‌هاي قرآني گذاشته‌اند لکن به دليل عدم تخصص قرآني در مسير درست حرکت نمي‌کند. بنابراين متوليان قرآن در دستگاه‌ها بايد هر دو ويژگي را داشته باشند؛ يعني هم متخصص امر قرآني و هم داراي توانمندي مديريتي باشند.
اما در برخي دانشگاه‌ها مديران قرآني آنها هم داراي تخصص قرآني هستند و هم داراي توانمندي مديريتي که اين گونه دانشگاه‌ها از موفقيت بيشتري برخوردار هستند.
در دانشگاهي که شما در آن مشغول خدمت هستيد، فعاليت‌هاي قرآني دانشجويان به چه صورت است و چند درصد از دانشجويان در اين فعاليت‌ها حضور دارند؟
من علاقه‌اي ندارم که به تعريف و تمجيد بپردازم. به هر حال شما مستحضر هستيد که دانشگاه آزاد اسلامي در فعاليت‌هاي قرآني در ميان متوليان امر قرآني به عنوان يک دانشگاه پيشتاز در اين عرصه مطرح است که البته مرهون همّت آن چهار بزرگي است که از آنها ياد کردم؛ امّا خود من به عنوان کسي که چند سالي در اين امر مسئوليت داشته رضايت کامل ندارم و شايد ما مي‌توانستيم در ادامه راه آن بزرگان کارهاي بيشتري انجام دهيم که نداديم.
به هر حال در اين دانشگاه دو محور جداگانه براي اين فعاليت‌ها باز شده است؛ يکي مسابقات سراسري قرآن و ديگري جشنواره هنر و ادبيات ديني که سبب شده گستره نسبتاً خوبي از دانشجويان مشارکت داشته باشند. ما حدّاکثر مشارکتي که توانستيم از دانشجويان و استادان در اين جشنواره ها داشته باشيم عدد 300 هزار نفر بود که تقريباً 15 درصد دانشجويان و اعضاي هيأت علمي را تشکيل مي‌دهد. بنابر اين ما بايد براي آن 85 درصد ديگر هم فکر کنيم و برنامه‌ريزي نماييم. البته در اين دانشگاه يک واحد درس آشنايي با قرآن کريم طراحي شده که در دو ساعت درسي تدريس مي‌شود و تقريباً اکثريت قريب به اتفاق دانشجويان دانشگاه اين درس را مي‌گذرانند.
بنابر اين درس آشنايي با قرآن، زمينه‌اي براي فراگيرسازي فعاليت‌هاي قرآني در ميان تمام دانشجويان است. کاش شوراي عالي انقلاب فرهنگي از اين تجربه 23 ساله دانشگاه آزاد اسلامي استفاده مي‌کرد و با مرتفع کردن ضعف‌هايي که وجود دارد اين درس را در ميان دروس دانشگاهي رسميت مي‌داد.
مهم‌ترين برنامه‌اي که دستگاه شما براي توسعه فعاليت‌هاي قرآني در دانشگاه انجام داده است،‌ چه برنامه‌اي بوده است؟
در ساختار جديد دانشگاه آزاد اسلامي از حدود يک سال پيش، تاکنون  فعاليت‌هاي قرآني تفکيک شده است به؛ فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي و فعاليت‌هاي علمي و پژوهشي، به همين لحاظ اداره قرآن و عترت راه‌اندازي شد که مسابقات قرآن و جشنواره‌هاي قرآني به آن اداره واگذار شده؛ پژوهشکده قرآن هم عهده‌دار فعاليت‌هاي علمي و پژوهش‌هاي قرآني شده است. در پژوهشکده جشنواره «شيخ طبرسي» را شروع کرده‌ايم که ان شاءالله اگر به ثمر بنشيند اثرات خوبي خواهد داشت.
به عنوان آخرين سوال بفرمائيد که پيش‌بيني شما از وضعيت و آينده فعاليت‌هاي قرآني دانشگاهي به چه صورت است؟
يکي از مشکلات پيش روي فعاليت‌هاي قرآني در کشور بحث اختصاص نيم درصد از بودجه فرهنگي به فعاليت‌هاي قرآني است که تاکنون براي استفاده مطلوب از آن برنامه‌ريزي درستي صورت نگرفته است و به همين لحاظ بودجه‌هاي آن از همان آغاز اختصاص، تاکنون سرگردان مانده است. اما در مورد فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها بايد بگويم کارهاي قابل توجّه و خوبي در عرصه فعاليت‌هاي قرآني صورت گرفته که قابل تقدير است. برگزاري مسابقات قرآني سالانه دانشگاه‌ها، جشنواره‌هاي هنرهاي قرآني و ادبيات قرآني، جشنواره ملي قرآن، نمايشگاه فعاليت‌هاي قرآني دانشگاه‌ها در نمايشگاه بين‌المللي قرآن، جشنواره پايان‌نامه‌هاي قرآني، تعيين سرفصل‌هاي جديد رشته‌هاي علوم قرآن و فعاليت‌هاي قرآني برخي نهادهاي همراه مثل شوراي عالي قرآن، بسيج دانشجويي و نهاد رهبري در دانشگاه‌ها از جمله اين تلاش‌هاي ارزشمند و اثرگذاري است که فضاي دانشگاه‌ها را تحت تأثير خود قرار داده و مي‌بايست از دست اندرکاران آنها تقدير و تشکر شود.
تعداد بازديد:556 آخرين تغييرات:95/06/03
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر