یکشنبه 1 بهمن 1396 - 4 جمادي الاول 1439 - 21 ژانويه 2018
صفحه اصلي/مقالات

تاثیر نهضت عاشورا برشیوه های تربیتی عصر حاضر

تاثير نهضت عاشورا برشيوه هاي تربيتي عصر حاضر

در وضعيت کنوني تاثير نهضت عاشورا برشيوه هاي تربيتي معاصر برهيچ کس پوشيده نيست؛ چرا که شناخت او، در ‏چگونگي نظام تعليم و تربيت اثر مستقيم دارد

مقدمه

اين مقاله به بررسي تاثير نهضت عاشورا برشيوه هاي تربيتي معاصر پرداخته است. لذا براي تاثير نهضت عاشورا برشيوه هاي تربيتي معاصر، بايد تفسير و تحليلي از تريبت داشته باشيم.

فرهنگ عاشورا

حرکت امام حسين (ع) که منجر به حادثه عاشورا گرديد، چيزي جز يک انقلاب اسلامي و تلاش در راستاي تحول اصلاح جامعه اسلامي نبود.انقلاب ديني امام حسين (ع) به‌عنوان مهمترين عامل برقراري اسلام راستين و کوبنده تحريفات ديني، همواره در طول تاريخ مورد بغض دشمنان اسلام و ديانت بوده است. درکنار دشمنان خارجي، همواره دوستان نادان متن جامعه اسلامي و مسلمانان ناآگاه نيز،خواسته يا ناخواسته، ضربه هاي هولناکي به اين حادثه بزرگ وارد کرده اند.فرهنگ عاشورا در طول تاريخ همواره براي جامعه اسلامي و مؤمنين الهام بخش بوده و به تعبير روايت، حرارتي در دلهاي مؤمنين ايجاد کرده که هرگز به سردي نمي گرايد.جلوه هاي اين الهام بخشي را در طول تاريخ و خصوصاً در دوران اخير در پيروزي انقلاب اسلامي، حماسه آفريني هاي 8 سال دفاع مقدس، و پيروزي جنگ 33 روزه لبنان در مصافبا اسرائيل غاصب و... به وضوح مي توان مشاهده نمود.تربيت صحيح در آينده روشن فرزندان تاثير بسيار زيادي و بايد در راستاي تربيت صحيح فرزندان از واقعه عاشورادرس گرفت.

معني لغوي نهضت:

نهضت از نَهض به معني خيزش و برخاستن و حرکت و آمادگي براي قيام است.

نهضت: برخاستن و قصد کردن، قيام، رحلت، خيزش،هجرت، حرکت،عزيمت، آهنگ،بسيج،نهضت کردن؛ بسيج کردن. حرکت کردن. آهنگ کردن. (لغتنامه دهخدا) و در معناي انگليسي آن movement است. نهضت افتادن؛ اتفاق حرکت افتادن. جنبش، قيام (فرهنگ فارسي معين )

نهضت امام حسين(ع) و عوامل آن در يک نگاه:
پيامبر اسلام(ص) بنيان گذار نهضت عظيم اسلام بود، که از نظر چگونگي، و تلاش و سرعت و ساير ويژگي ها در همه جهان و همه تاريخ بي نظير بود. پس از آن حضرت همه امامان معصوم (ع) در رأس نهضت بودند، و براي تداوم نهضت عظيم پيامبر اسلام(ص) در هر عصر و زمان و مکان مطابق شرايط زمان، نهضت و قيام کردند.

در ميان اين نهضت ها، نهضت و قيام امام حسين(ع) و بروز عاشوراي خونين در کربلا در جايگاه مخصوصي قرار دارد که به راستي آن هم در جهان و تاريخ بي نظيراست، و بايد اسوه حق طلبان، و پيروان اسلام ناب، و آزادي خواهان قرار گيرد.الگو بودن نهضت امام حسين(ع) از اينرو است که انگيزه ها و اهداف و آرمان هاي نهضت خونين و عظيم او در سه عامل خلاصه مي شد که عصاره فلسفه نهضت او بود که عبارتند از: 1ـ بيعت نکردن با طاغوت و ظالم2 ـ تصميم بر تشکيل حکومت اسلامي (گرچه در مسير آن شهيد شود) 3ـ امر به معروف و نهياز منکر در همه ابعاد، حتي در اجراي کامل. که در واقع عنصر اصلي و مرکزي نهضت آن حضرت امر بهمعروف و نهي از منکر بود، و بيعت نکردن با ظالم، و مسأله حکومت اسلامياز شعبه هاي مهم امر به معروف و نهي از منکر است.


عاشورا:

«عشر» به معناي ده و عاشورا به معناي دهم است اطلاق کلمه «عاشورا» بر دهم ماه محرم، پس از به شهادت رسيدن حضرت امام حسين وياران آن حضرت، صورت پذيرفته است و در دوره پيش از اسلام بر دهم ماه محرم عاشورانمي گفتند.کاروان اباعبدالله الحسين عليه السلام در روز دوم محرم به سرزمين مقدس کربلا فرود آمد و تا روز عاشورا در آن سرزمين بودند به لحاظ آن که حوادث مهم کربلا در روز نهم و دهم ماه محرم الحرام اتفاق افتاد اين دو روز را برجسته ترنموده و به نام تاسوعا و عاشورا يعني روز نهم و دهم محرم الحرام ناميدند.

ابن اثير در کتاب «نهايه» ميگويد: «عاشورا يک اسم اسلامي است» و ابن دريد ميگويد: «عاشورا يک اسم اسلامي» است و در دوره جاهليت به اين ناممعروف نبود، (1).در «مجمع البحرين» نيز آمده است: «عاشورا يک اسم اسلامي است» آنچه پيش از به شهادترسيدن حضرت امام حسين عليه السلام بود اين بود که هم پيامبر اسلام(ص) و هم حضرتعلي عليه السلام شهادت امام حسين عليه السلام را در کربلا پيشگويي کرده بودند وحتي امام حسين عليه السلام نيز شهادت خود را پيشگويي کرده بود و به برخي ازپيامبران پيشين هم شهادت آن حضرت وحي شده بود، (2). ولي پيش از اسلام دهم محرم راعاشورا نمي گفتند. ولي پس از آنکه حضرت امام حسين عليه السلام در کربلا به شهادت رسيد، آن روز در ميان مردم به روز عاشورا معروف گرديد و شيعيان علي عليه السلام آن روز را روز عزا و عزاداري قرار دادند.

تعريف تربيت:

تربيت کلمه اى عربى ومعادل Education انگليسى است که در فارسى به «آموزش و پرورش» ترجمه مى شود. واژه تربيت از «ربو» اخذ شده است. در«المنجد» ربو گاه به معناى غذا دادن و گاه به معناى تهذيب و پاک ساختن اخلاق فرداز آلودگى ها به کار رفته است.«راغب اصفهانى» در «مفردات»، ذيل کلمه«رب»، تربيت را حرکت تدريجى چيزى به سوى کمال تعريف نموده است.«مرحوم دهخدا» در «لغتنامه»، تربيت رابه معانى زير آورده است: پروردن، پرورانيدن، پروردن کودک تا بالغ شود، پروردن وآموختن.۲) از تربيت در اصطلاح تعريف واحدى وجود ندارد.

از شاخصه ها وويژگى هاى امر تربيتى آن است که گرچه «تعليم» شرط لازم آن است اما شرط کافى نيست واز اين رو آموخته ها را محقق کردن، بار آوردن، شکوفا نمودن و به ثمر نشاندن، ازمميزات امور تربيتى است.از ويژگى هاى تربيت آن است که هر سه حوزه «جسم»، «عقل» و «قلب يا دل» آدمى را دربرگرفته و شامل مى شود. مفروض در تربيت آن است که چون نشو و نما دادن چيزى مطرح است پس متعلق تربيت بايد داراى استعداددرونى بالقوه براى بالفعل شدن باشد.

وظيفه تربيت:

وقتي افراد يک جامعه ازنظر جسم، روح و عقل سالم باشند، آن جامعه مترقي و از انحراف، تنبلي، خيانت و فسادمصون و محفوظ خواهد بود. وظيفه تربيت اين است که سلامت رواني افراد را حفظ کند ووجدان آنان را فعال و زنده نگه دارد و ميان فرد و محيط، هماهنگي و تناسب ايجاد کندو پديده هاي مختلف طبيعت را تفسير نمايد، تا آنکه آدمي بتواند از آنچه در طبيعت است، از آب و خاک و گياه و حيوان و ديگر پديده ها بهره برداري کند و همه آنها رابه نفع و مصلحت خود و اجتماع تسخير نمايد، بدون آنکه حقوق ديگران را مورد سوءاستفاده يا تجاوز قرار دهد.

امام حسين عليه السلام ونکات تربيتي:

معصومان( عليهم السلام)همه نور واحد بوده، هدف مشترک‏ داشتند; ولى به اقتضاى گوناگون موقعيتها در سيره تربيتي آنان‏ ديدگاهها و رفتارهاى تربيتى گوناگون به چشم مي خورد.کنارهم ‏نهادن مجموعه ديدگاهها و رفتارهاى تربيتى آنان الگويى کامل ازنظام تربيتى اسلام عرضه مي‌کند. دراين ميان امام حسين(ع)از موقعيت ويژه ‏اى برخوردار است و اين موقعيت ‏به زندگى و سيره تربيتى آن حضرت برجستگى خاصى بخشيده است.

شيوه هاي تربيت معاصر:

هر چند عوامل اجتماعي شدن (خانواده،گروه همسالان، مدرسه و رسانه‌ها) در هر زماني و در هر جامعه‌اي درجه اهميت خاصي دارند و ممکن است در جامعه‌اي خانواده رتبه نخست را داشته باشد و در جامعه‌اي ديگرمدرسه بيشترين نقش را ايفا کند، اما تاکنون در تمام جوامع، خانواده نقش تعيين‌کننده در تکوين ساختار و هويت شخصيتي افراد داشته است.

خيلي از جرائم موجود در جامعه ناشي از عدم تربيت صحيح نوجوانان وجوانان توسط خانواده هاست اگر خانواده با روش تربيت صحيح آشنا شودفرزندان با تربيتي به جامعه تحويل مي دهد واگر فرزندان خانواده ها با تربيت باشندمرتکب جرائم نمي شوند ومي توان از وقوع جرائم پيشگيري نمود وبا تربيت صحيح مي توان جوانان ونوجوانان را به خود آگاهي وشناخت از هويت خود آشنا نمود که اگر هويت خودرابشناسند از جرائم وتخلفات دوري خواهند.

ابعاد تربيت‌ در قيام‌حسيني در يک‌ نگاه‌ تربيت‌ را در دو سطح‌ «فردي‌» و «جمعي‌» مي‌توان‌به‌ تحليل‌ نشست‌ و هريک‌ خود اقسام‌ و زير مجموعه‌هاي‌ خاص‌ خود را خواهد داشت‌؛مثلاً «تربيت‌اخلاقي‌» از زيرمجموعه‌هاي‌ تربيت‌ فردي‌ است‌ و حال‌ آن‌ که‌ به «تربيت‌سياسي‌»، «تربيت‌اجتماعي‌»، «تربيت‌ فرهنگي‌»، «تربيت‌ اقتصادي‌» وتربيت‌ جمعي‌ دسته‌بندي‌مي‌شود.

تربيت اخلاقي:

بنابراين خانواده به‌عنوان اولين کانوني که فرد در آن قرار مي‌گيرد داراي اهميت شايان توجهي است واولين تأثيرات محيطي که فرددريافت مي‌کند از محيط خانواده است و حتي تأثيرپذيري فرد از ساير محيطها مي‌تواند نشأت گرفته از همين محيط خانواده باشد. خانواده پايه گذار بخش مهمي از سرنوشت انسان است و درتعيين سبک و خط مشي زندگي آينده، اخلاق، سلامت و عملکرد فرد در آينده نقش بزرگي برعهده دارد. برهمين اساس درتربيت اخلاقي فرزندان خود بايد با الگوپذيري ازائمه هدي (عليهم السلام) ازطرق مختلف با مطالعه درکردار ورفتار آنان خصوصا امام حسين (ع) غافل نبوده وعملا دراين زمينه مصمم بوده واراده قوي داشته باشيم. همچنين مسولين امر تعليم وتربيت بايد درتاليف کتب درسي نسبت به اين مهم ازهمان اوايل کودکي براي جوانان برنامه ريزي داشته باشند.

عزت‌ مداري‌ و ذلت‌ ستيزي‌:

يکي از الگوهاي قابل استنباط از نهضت عاشورا کسب عزّت و عزيزانه زندگي کردن است و براي حفظ عزّت مرگ را به جان خريدن.انسان عزيز کسي است که هيچ کس و هيچ چيز دراو نفوذ نمي کند نه تهديد او را از تلاش براي رسيدن به هدف باز مي دارد و نه تطميع او را به دنبال خود مي کشاند و نه امور ديگر در او اثر مي گذارد. لذا امام حسين عليه السلام دربرابر نصيحت دوستان مي فرمود: به خدا سوگند من هرگز تن به پستي نخواهم داد.

پس از آنکه خبر سازش ناپذيري حسين(ع) به گوش دوستان و خويشان رسيد گروهي از هواداران از روي دلسوزي و براي حفظ جان آن حضرت به نزدش شتافتند و به موعظه و نصحيت پرداختند تا شايد حسين را از راهي که برگزيده است برگردانند امّا امام حسين(ع) در جواب آنها مي‌گويد آن چه را که شما مي دانيدمن هم مي دانم ولي به خدا سوگند که من هرگز تن به ذلت و پستي نخواهم داد. از بين‌ همه‌ فضايل‌ اخلاقي‌ و تربيتي‌ امام‌ حسين‌ در بعد فردي‌ و شخصي‌،بدين‌دليل‌ بر روي‌ «عزت‌» تأکيد شده‌ که‌ به‌ تعبيري‌ اين‌ مفهوم‌ اخلاقي‌ در هيچ‌ يک‌ازمعصومين‌: به‌ اندازه‌ اباعبدالله‌ الحسين‌ (ع) تکرار نشده‌ و عزت‌، کليد شخصيت‌امام‌حسين‌ (ع) است‌. عزت‌، مدار و معبر و ميزان‌ و مبنا و مجراي‌ کلام‌ و سيره حسيني‌ است‌ ودر نهضت‌ عاشورا موج‌ مي‌زندو شرايط‌ عصر و نظام‌ بين‌ الملل‌ به‌ گونه‌اي‌ است‌ که‌ جامعه‌ ما نياز به‌ تقويت‌عزت‌ مداري‌ و ذلت‌گريزي‌ دارد.

بنابراين،در وضعيت کنوني تاثيرنهضت عاشورا برشيوه هاي تربيتي معاصر برهيچ کس پوشيده نيست؛ چرا که شناخت او، درچگونگي نظام تعليم و تربيت اثر مستقيم دارد. بر اين اساس، مقاله حاضر از مجموع روش‌هاي انسان‏ شناسي، با استفاده از انسان‏ شناسي ديني، به بررسي ويژگي‏هاي نهضت پرداخته است.

نتيجه گيري:

عاشورا مکتب انسان سازي است و حسين آموزگار بزرگ بشريت؛ عاشورا يک حادثه نيست،بلکه يک مکتب است، مکتبي که درس ايمان و عقيده، شهامت و شهادت، عدالت و آزاديخواهي، همّت و غيرت، جهاد و قيام، صبر و استقامت، امامت و ولايت، ايثار و رشادت ودريک کلام درس انسانيت به تمامي بشر و تمام آنها که مي خواهند انسان باشند وانسان زندگي کنند، مي دهد. عاشورا در ظاهر يک روز، ولي در واقع به بلنداي تمام اعصار و قرون است و عاشوراييان در ظاهر تعدادي محدود، اما در واقعبه تعداد تمام عدالت جويان و آزادي خواهان جهان و تمام آنهايي که قلبشان براي انسانيت مي تپد. آري، در آن زمان اگر چه به ظاهر يزيد بر خاندان پيامبر(ص) تسلط پيداکرد و توانست بدن هاي آنها را زير سُم اسبان لگدکوب کند، اما مکتب و مرام آنهاهرگز ازبين نرفت و تا حق و حقيقت وجود دارد حسين و حسينيان زنده و جاويدند و همين رمزبقاي نهضت اواست.

منابع وماخذ:

1- حماسه حسيني، مرتضي، مطهري، م 1358 ش، مجموعه آثار، جلد 1(عليه السلام)،
انتشارات صدرا، تهران.

2-الامام الحسين (عليه السلام)،محمود، شريفي، معاصر، نشر دارالمعروف، قم.

3-صحيفه الحسين (عليه السلام)، جواد، قيومي اصفهاني، معاصر، مؤسسه نشر اسلامي، قم.

4-مسند الامام الشهيد(عليهالسلام)، عزيزالله، عطاردي، معاصر، انتشارات عطارد.

5- تعليم و تربيت اسلامي،علي شريعتمداري

6- مقدمه‌اي بر جهان بيني اسلامي،مرتضي مطهري

7- فلسفه و هدف زندگي، علامه محمدتقي جعفري

تهيه کننده: فرزاد چکامه/بوانات/بهمن ماه 95

برگرفته از : ido.ir

تعداد بازديد:262 آخرين تغييرات:95/11/13
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر