یکشنبه 10 ارديبهشت 1396 - 3 شعبان 1438 - 30 آپريل 2017
صفحه اصلي/اجتماعي(جوانان، خانواده، بانوان و...)

چهارشنبه سوری های هولناک

چهارشنبه سوري هاي هولناک

سنتي قديمي و ريشه دار در تمدن ايراني که اکنون به شکلي عجيب و غريب درآمده و بيش از آنکه خوشحال کننده باشد، ترس آور و نگران کننده است. چارشنبه سوري را مي گوييم...همان که برگزاري آئين هايش، ريشه در قرن ها قبل دارد و حالا به شکل و شمايل تازه اي ديده مي شود.

چارشنبه سوري هاي هولناک

امسال به منظور همدردي با خانواده ١٦ شهيد آتش نشان، خريد مواد محترقه براي برگزاري اين آيين ها تحريم شده است و به همين منظور کمپيني نيز راه اندازي شده است. شايد اين امر مقدمه اي براي اين باشد که استفاده از مواد محترقه و لوازم آتش بازي براي هميشه از صحنه چهارشنبه سوري کنار گذاشته شود و هرسال شاهد آمار تاسف بار عجيب و غريب از اتفاقات ناخوشايند اين شب نباشيم.

برگزاري آئين‌هاي چهارشنبه سوري در ايران ريشه در قرن‌ها پيش دارد و مردم اعتقاد دارند که با روشن کردن آتش و پريدن از روي آن، دفع بلا مي‌شود.

چهارشنبه سوري و يا به عبارتي چارشنبه سوري از جمله آيين‌هاي کهن سالانه ايرانيان است که همزمان با سه‌شنبه آخرسال، در نقاط مختلف کشور برگزار مي شود.

قاشق زني ، آجيل مشکل گشا، پريدن از روي آتش و فال گوش ايستادن، از مراسم اصلي شب چهارشنبه سوري است.

مراسم چهارشنبه سوري بر گرفته از آيين‌هاي کهن ايرانيان بوده که همچنان ميان آنها و با اشکال ديگر در ميان بازماندگان اقوام رواج دارد.

"سور" در زبان و ادبيات فارسي و برخي گويش‌هاي ايراني به معناي "جشن"، "مهماني" و "سرخ" آمده است.

مردم ايران چند روز پيش از فرا رسيدن "چهارشنبه آخر سال" با خريد حنا ، اسباب بازي ، لباس نو و تنقلات مخصوص، به پيشواز اين آيين کهن مي‌روند.

نحوست خاکستر

قديمي‌ها اعتقاد داشتند که خاکستر چهارشنبه سوري نحس است، چرا که مردم هنگام پريدن از روي آن، زردي و بيماري خود را به آتش مي‌دهند و در عوض سرخي و شادابي آتش را به خود منتقل مي‌کنند.

در رسم کوزه شکني، مردم پس از آتش زدن بوته‌ها و خارهاي کوپه شده، مقداري ذغال به نشانه سياه بختي، کمي نمک به علامت شور چشمي و يک سکه به نشانه تنگدستي در کوزه‌اي سفالين مي‌انداختند و هر يک از افراد خانواده يک بار کوزه را دور سر خود مي‌چرخاند و آخرين نفر، کوزه را بر سر بام خانه مي‌برد و آن را به کوچه پرتاب مي‌کرد.

اين اعتقاد سبب مي‌شد تا زن هر خانه، خاکستر بر جاي مانده ازآتش چهارشنبه آخر سال را در خاک‌انداز جمع کرده، به بيرون از خانه ببرد و آن را در سر چهارراه يا در آب روان بريزد.

زن در بازگشت به خانه، در خانه را مي‌کوبيد و به ساکنان خانه مي‌گفت که از عروسي مي‌آيد و تندرستي و شادي را براي خانواده به ارمغان آورده است.

کوزه شکني

از ديگر مراسم چهارشنبه سوري در روزگاران گذشته، کوزه‌شکني بود که اين روزها حتي در خاطرات مادربزرگ‌ها و پدربزرگ‌ها هم گم شده است.

در اين رسم، مردم پس از آتش زدن بوته‌ها و خارهاي کوپه شده، مقداري ذغال به نشانه سياه بختي، کمي نمک به علامت شور چشمي و يک سکه به نشانه تنگدستي در کوزه‌اي سفالين مي‌انداختند و هر يک از افراد خانواده يک بار کوزه را دور سر خود مي‌چرخاند و آخرين نفر، کوزه را بر سر بام خانه مي‌برد و آن را به کوچه پرتاب مي‌کرد.

" درد و بلاي خانه را ريختم به توي کوچه "، شعاري بود که هنگام پرتاب کردن کوزه از پشت بام زمزمه مي‌شد

قاشق زني

"قاشق زني"، از مهم‌ترين آيين‌هاي مرتبط با چهارشنبه سوري در روزگاران گذشته بود. زنان و دختران آرزومند، قاشقي با کاسه‌اي مسين را برمي‌داشتند و شب هنگام در کوچه و گذر راه مي‌افتادند و در برابر هفت خانه مي‌ايستادند و بي‌آن که حرفي بزنند پي در پي قاشق را بر کاسه مي‌زدند.

زنان و دختران آرزومند، قاشقي با کاسه‌اي مسين را برمي‌داشتند و شب هنگام در کوچه و گذر راه مي‌افتادند و در برابر هفت خانه مي‌ايستادند و بي‌آن که حرفي بزنند پي در پي قاشق را بر کاسه مي‌زدند.

صاحبخانه که مي‌دانست قاشق‌زنان نذر و حاجتي دارند، شيريني يا آجيل و برنج يا مبلغي پول در کاسه‌هاي آنان مي‌گذاشت. اگر قاشق زنان در قاشق زني چيزي به دست نمي‌آوردند، از برآورده شدن آرزوي خود در سال نو نااميد مي‌شدند.

آش ابودردا

يکي از مرسوم‌ترين کارها در شب چهارشنبه سوري، پخت " آش ابودردا " بود.

در اين رسم کهن، خانواده‌هايي که بيمار يا حاجتي داشتند براي برآورده شدن حاجت و بهبودي بيمار نذر مي‌کردند در شب چهارشنبه آخرسال آش ابودردا يا "آش پدر دردها" بپزند.

بعد از اين که آش پخته مي‌شد، اندکي از آن به بيمار خورانده شده، بقيه هم در ميان فقرا توزيع مي‌شد.(1)

سنتي که تغيير ماهيت داده

عبارات مذکور نشان مي دهند که آنچه امروز از اجراي سنت چارشنبه سوري شاهد هستيم، تا چه حد از ماهيت اصلي اين رسم ايراني، فاصله گرفته است..حالا وقتي به روزهاي پاياني سال نزديک مي شويم، دست فروشان حاضر در خيابان ها، به فروش انواع و اقسام وسايل آتش زا اقدام مي کنند که بخش زيادي از آنها غير استاندارد هستند.

در اين چند ساله اخير ديگر چهارشنبه سوري آن چهارشنبه سوري قديم نيست ، ديگر از آش نذري ، قاشق زني و دورهم نشيني هاي خانوادگي خبري نيست . امروزه هرچه هست سرو صداي کاذب ، حادثه ، دل نگراني هنجارشکني هاي اجتماعي و ضررهاي جسمي و روحي!!است که به ارمغان مي آيد آن هم به قيمت يک سيگارت و نارنجک دستي !!

چهارشنبه سوري انگار، ديگر آن رسمي نيست که پيشينه چندين هزار ساله داشت و گويا، به طرفته العيني تغيير ماهيت داده است . در اين چند ساله اخير ديگر چهارشنبه سوري آن چهارشنبه سوري قديم نيست ، ديگر از آش نذري ، قاشق زني و دورهم نشيني هاي خانوادگي خبري نيست . امروزه هرچه هست سرو صداي کاذب ، حادثه ، دل نگراني هنجارشکني هاي اجتماعي و ضررهاي جسمي و روحي!!است که به ارمغان مي آيد آن هم به قيمت يک سيگارت و نارنجک دستي !!؟؟

ماهيت تغيير يافته اين سنت ملي، آنچنان به سرعت اتفاق افتاده که ديگر کسي منتظر چهارشنبه آخر سال نيست، ديگر کسي دلش نمي خواهد در خيابان باشد ونکته جالب اينکه بخشي از مردم که پايبند به زنده نگهداشتن سنتها و آداب و رسوم ميباشند به دنبال مکاني مناسب و دور از خطر هستند که آتشي روشن کنند و آشي بپزند و کهنه را به در کنند. اما با رشد بي رويه آپارتمان و از بين رفتن حياط هاي خلوت خانه ها، ديگر اين هم به راحتي به دست نمي آيد.

فاصله بين نسلها با رشد بي رويه تکنولوژي چنان به روح جوانان و نوجوانان ما هجوم آورده که اصل و ريشه فرهنگ چهارشنبه سوري را فراموش کرده و بدون تعقل و تفکر نسبت به کارهايي که صورت ميدهند تنها براي جلب توجه ديگران، حاضر به پذيرش هرگونه فعاليت مخاطره آميز هستند ولو به قيمت جان خويش، هستند.(2)

همين موارد سبب شده تا تلويزيون و ساير رسانه ها، به اطلاع رساني هاي گسترده در راستاي مخاطرات برگزاري اين مراسم توسط کساني که به آتش بازي هاي پرخطر مي پردازند، بپردازند.

آنچه از اخبار مربوط به حوادث چارشنبه سوري به دست مي آيد، اين سوال را دز ذهن ايجاد مي کند که چرا عده اي از جوانان حاضر مي شوند اينچنين با جان خود و اطرافيان، بازي کنند؟

روزهاي پاياني سال، براي همگان بايد روزهايي پر از شادي و نشاط باشد و هر ايراني براي آغاز سال نو، خود را آماده کند. نه اينکه با رعب و وحشت در خيابان قدم بزند و شنونده صداي انفجارهاي مهيب باشد.

نگذاريم که هنجار شکني ها و تفريحات زود گذر شادي سال نو را به کام جامعه تلخ کند ،جامعه اي که خود را آماده پذيرايي ازسال جديد مي کند با دنيايي از آمال و آرزوها.

پي نوشت:

1-"چارشنبه سوري در آئينه سنت"، تابناک، 1387

2-" چارشنبه سوري، سنت ملي يا هنجار شکني"، هراز نيوز، 1391

تعداد بازديد:199 آخرين تغييرات:95/12/25
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر