پنج شنبه 8 تير 1396 - 5 شوال 1438 - 29 ژوئن 2017
صفحه اصلي/مقالات

مسجد جامع میبد مسجدی در شهری با قدمت 7000 سال

مسجد جامع ميبد مسجدي در شهري با قدمت 7000 سال

طبق اظهارات باستان‌شناسان، مورخان و کارشناسان معماري، به نظر مي‌رسد که مسجد جامع شهرستان ميبد، مجموعه‌ عماراتي است متشکل از تعدادي مسجد که با معماري انجام شده در هر بخش از آن، مي‌توان با فضاهايي متنوع روبه‌رو شد.

با توجه به مستندات تاريخي، مي‌توان اين بناي کهن را که با شماره‌ي ۱۳۴۷ به ثبت ملي رسيده است، به‌عنوان يکي از قديمي‌ترين مساجد تمدن اسلامي در نظر گرفت که سازندگان اين اثر تاريخي، پيکر و پايه‌هاي نخستين آن را در قرن دوم هجري بنا نهادند.

به مرور زمان، معماران و طراحان دوران گذشته، اقدام به ترميم يا اضافه کردن بخش‌هاي مختلف آن کرده تا مسجدي با معماري، ساختار و ترکيب کنوني براي آيندگان به يادگار بماند.

از مهم‌ترين ويژگي‌هاي اين عمارت ايران کهن، مي‌توان به دوران اوج استفاده از آن اشاره کرد که طبق کاوش‌هاي انجام شده‌ توسط باستان‌شناسان، به قرون هفتم تا نهم هجري قمري باز مي‌گردد.

در اين زمان، گرم‌خانه‌ي مسجد توسط معماري هنرمندان حکومت آل بويه و ايوان و گنبد اصلي آن به وسيله‌ي استادکاران فرمانروايي آل مظفر (مورخان معتقدند که آغاز حکومت آل مظفر در شهرستان ميبد انجام شده است)، احداث شده است.از اقداماتي که در ساخت و ساز اين عمارت ارزشمند انجام شده است، مي‌توان به تغيير طرح فضايي و نقشه‌ي اوليه‌ي مسجد جامع اشاره کرد که پس از ايجاد و گسترش تمدن ايراني طي قرون مختلف شکل گرفته است.

پر واضح است که با سير تحولات اجتماعي و فرهنگي، بسياري از علوم نيز دچار تغيير و تحولي اساسي شده که معماري ايراني را نيز شامل مي‌شود.

استادکاران و هنرمندان ايران زمين، با در نظر گرفتن شرايط مناسب براي رشد و نمو اصول معماري، با ساخت و ساز و انجام تغييراتي در شکل اوليه‌ي برخي از آثار برجاي‌مانده از دوران پيشين خود، گامي مهم در اين زمينه برداشته‌اند.

مسجد جامع ميبد يزد نيز از اين قاعده مستثني نبوده و بارها مورد مرمت يا تغيير بخشي از بنا قرار گرفته است به گونه‌اي که نقشه‌ي اوليه‌ي مسجد از صورت شبستان به مسجدي گنبدي شکل همراه با ايوان، تغيير يافت و پس از آن به سمت غرب وسعت داده شد.

اين اقدام باعث شد تا صحن اين بناي ارزشمند از فضاي بيشتري نسبت به قبل برخوردار شود. همچنين سازندگان و طراحان اين مجموعه، مناره‌هاي رفيع و قطور را در قسمت پاياني شمال مسجد به آن اضافه کردند.

اين در حالي است که بسياري از مورخان، دوران پس از قرن هفتم هجري را، زمان اوج تغييرات ايجاد شده توسط هنرمندان ايران کهن، معرفي مي‌کنند.

از ديد آن‌ها، بيشترين و در عين حال اساسي‌ترين ساخت و ساز که منجر به گسترش و وسعت کنوني مسجد شده است، در دوران پس از قرن هفتم هجري است.

از جمله بخش‌هاي الحاقي مسجد جامع ميبد،شبستان امام حسن (ع) است که پيرامون گنبدخانه‌ي خشتي مسجد و در قسمت شمال غربي مجموعه بنا شده است.

به اين ترتيب محدوده‌ي پشت مناره، به‌عنوان قسمتي از بخش‌هاي سرپوشيده‌ي مسجد در نظر گرفته شد.

همچنين در قسمت غربي مسجد قديم، مسجد ديگري که از ايوان برخوردار بوده است، به اين عمارت اضافه شد که مي‌توان از آن به‌عنوان بيشترين اقدامات جهت گسترش و ايجاد وسعت در مسجد نام برد.

متاسفانه امروزه از اين بخش اثري به جاي نمانده و تنها تا چند سال گذشته، قسمت‌هايي از آثار آن در زميني که اکنون به صورت مسطح و فاقد عمارت است، مشاهده مي‌شود.

در قرن نهم هجري نيز، بازسازي‌ هاي ديگري در قسمت‌هايي از مسجد که به دليل گذشت زمان، دچار آسيب و تخريب شده بود، انجام شد که محراب، يکي از بخش‌هاي ترميم شده محسوب مي‌شود.

در شبستان، قسمت‌هاي قديمي‌، بخشي از مناره‌ها و صحن مسجد نيز به مرور زمان، تغييرات اساسي انجام شده است. اما مي‌توان دوران حکومت پادشاهان قاجار را به‌عنوان آخرين اقدامات ساخت و ساز و تعميرات مسجد جامع ميبد به شمار آورد که شبستان زمستاني حاجي رجبعلي در قسمت غربي صحن مسجد و احداث مسجد حاجي حسنعلي در بخش شمال شرقي عمارت، از جمله‌ي اين تغييرات است.

برگرفته از: ido.ir

تعداد بازديد:313 آخرين تغييرات:95/12/26
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر