جمعه 31 شهريور 1396 - 1 محرم 1439 - 22 سپتامبر 2017
صفحه اصلي/دين و انديشه

امکان جامعه شناسی بدیل/ نیازمند روش جدید در جامعه شناسی هستیم

برونو لاتور:

امکان جامعه شناسي بديل/ نيازمند روش جديد در جامعه شناسي هستيم

برونو لاتور، فيلسوف و جامعه شناس فرانسوي گفت: بايد رويکرد و روشي جديد در جامعه شناسي وارد کنيم که مي گويد به جاي در نظر گرفتن افراد جدا از هم بايد هم پوشاني ميان آن ها را در نظر گرفت.

به گزارش خبرنگار مهر، نشست امکان جامعه شناسي بديل روز دوشنبه ۲۸ فروردن ماه با حضور برونو لاتور، فيلسوف و جامعه شناس فرانسوي در دانشکده علوم اجتماعي دانشگاه تهران برگزار شد.

برونو لاتور که با کتاب زندگي آزمايشگاهي مشهور شد در ابتدا با تفکيک دو نوع جامعه شناسي اجتماعي که با دورکيم شناخته مي شود و جامعه شناسي پيوند که با دورکيم و گابريل تارد شناخته مي شود عنوان کرد: جريان اول خود به دو نوع خرد و کلان تقسيم مي شود.

وي افزود: تارد يک سؤال غير معمول مطرح مي کند که جامعه چيست؟ و در ادامه به بحث مالکيت دو جانبه اشاره مي کند که توسط همه انسان ها به اشکال مختلف اعمال مي شود. يک سوء تفاهم در نظريه اجتماعي وجود دارد و آن اين است که دو نحله در اروپا وجود دارند که يکي براي مطالعه پديده هاي اجتماعي از فرد آغاز مي کند و ديگري از جامعه. حال آن که چيزي که مهم تر است آن است که ابزارهاي جمع آوري داده هاي ما چيست. به عنوان مثال مطالعه پديده هاي کلان مانند بازار سرمايه و ... با توجه به رويکرد کنش گر-شبکه (Actor-Network Theory) به اين صورت است که در اين رويکرد ابزارهاي جمع آوري اطلاعات مهم است.

وي ادامه داد: براي توضيح پديده هاي کلان مانند سرمايه داري مي توانيم به ابزارهاي جمع آوري اطلاعات در يک بانک تمرکز کنيم. براي مطالعه هر مسئله در نظريه اجتماعي به چيزهايي نياز داريم. اول از همه مکان است، سپس جريان جمع آوري داده ها و بعد از آن ابزارهاي سنجش داده ها مثل نقش يک کامپيوتر در يک بانک. در مرحله بعد تفسير اين اطلاعات توسط متخصصان را داريم. اما اگر بخواهيم به سطح بالاتر مثل جامعه برويم امکان مطالعه اين مسائل را نخواهيم داشت.

لاتور در ادامه با تأکيد بر نقش مهم مقياس در نظريه اجتماعي تا پيش از نظريه کنش گر-شبکه (ANT) گفت: مقياس به قدري در نظريه جامعه شناسان اهميت داشته که آن ها بر اساس مقياس مورد مطالعه خود، مثل مقياس خرد يا مقياس کلان، روش و رويکرد خود را از هم ديگر جدا مي کردند. اما نکته اين جاست که اين مقياس را خودِ اين کنش گران ساخته اند. به همين خاطر در رويکرد کنش گر-شبکه (ANT) مقياس را به طور کلي کنار مي گذاريم.

وي افزود: تصور اشتباه اين است که مطالعه مسائل اجتماعي در سطوح مختلف مانند زوم کردن دوربين است که مدام مي تواند به سطح بزرگ و کوچک جا به جا شود. در رويکرد کنش گر-شبکه (ANT) اين مسئله حل شده و طبق اين رويکرد معتقد هستيم که ما به ابزارها و آزمايشگاه هاي متفاوت نيازمنديم. به بيان دقيق تر در رويکرد کنش گر-شبکه (ANT) به جاي رفتن از سطحي به سطح ديگر، از شبکه اي به شبکه ديگر مي رويم. در بحث مقياس به جاي تفاوت مقياس ها بايد به ارتباط دو جانبه توجه کنيم. به عنوان مثال در مسائل سياسي اگر مي گوييم يک فردي ديدگاه جهاني دارد اين فرد حتماً بايد ديدگاه منطقه اي هم داشته باشد. در واقع جهاني شدن مالکيت مقياس نيست بلکه مالکيت اتصالات و ارتباطات است.

پروفسور لاتور با تأکيد بر اين که رويکرد من يک رويکرد فردي نيست بلکه يک رويکرد تعاملي است ادامه داد: يک نکته عجيب در نظريه اجتماعي اين است که تصور مي شود که اگر يک چيزي محلي است کوچک است و اگر جهاني است به اين معني است که بزرگ است. در صورتي که ابزار جمع آوري داده ها را فراموش کرده ايم. اشتباه نظريه اجتماعي اين جاست که وقتي درباره فرد صحبت مي کند او را از همه اتصالاتش جدا مي کند و همچنين در نگاه کلان دچار اشتباه مشابهي مي شود.

وي گفت: مخصوصاً اين مسئله در نگاه دورکيم درباره کل و جامعه وجود دارد. وقتي اين جدا شدن اتفاق افتاد مکاتب مختلف به فکر افتادند تا چگونه به اين سؤال جعلي پاسخ دهند و ميان فرد و جامعه آشتي ايجاد کنند. ما بايد محلي کردن يک امر جهاني و جهاني کردن يک امر محلي را دوباره تعريف کنيم. در اين جا ديدگاه تارد پيرامون مفهوم موناد اهميت دارد و ديدگاهي متفاوت و منحصر به فرد است.

وي ادامه داد: به عنوان مثال به دنياي ديجيتال توجه کنيد. در دنياي اينترنت هر چه فردها را افزايش مي دهيم داريم شبکه را گسترش مي دهيم. در اين مثال چگونه مي توان نگاه خرد و کلان را از هم جدا کرد؟ اين مثال به فهم مفهوم موناد کمک مي کند. يا در مثالي ديگر افرادي را در نظر بگيريدکه در يک دانشگاه جمع مي شوند و با هم مرتبط مي گردند و دانشگاه هاي مختلف نيز توسط شبکه هاي مختلف با هم ارتباط برقرار مي کنند. تارد مي خواست بگويد که اجزاي يک کل از خود آن کل بزرگ تر هستند و اين حرف برخلاف ديدگاه رايج و مرسوم ماست.

پروفسور لاتور گفت: بايد رويکرد و روشي جديد در جامعه شناسي وارد کنيم که مي گويد به جاي در نظر گرفتن افراد جدا از هم بايد هم پوشاني ميان آن ها را در نظر گرفت. مانند تعاريف مختلف دانشمندان از يک مفهوم که ما مي آييم به هم پوشاني ديدگاه ها و تعاريف آن ها توجه مي کنيم. اين يعني مونادولوژي که من مقاله اي با اين موضوع دارم که در آن به تفصيل به اين مسئله پرداخته ام. اين مسيري است که نمي توانم بگويم تا انتهاي آن پيشرفته ام بلکه در حال پيشبرد آن هستم.

در ادامه نشست مسلم صلحي راد به شرح ديدگاه هاي پروفسور برونو لاتور درباره نشست پرداخت و سپس پروفسور لاتور به پرسش هاي دانشجويان پاسخ داد.

تعداد بازديد:174 آخرين تغييرات:96/01/30
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر