چهارشنبه 1 آذر 1396 - 3 ربيع الاول 1439 - 22 نوامبر 2017
صفحه اصلي/قرآن

چالشی که اسناد راهبردی توسعه قرآنی با آن مواجه‌اند/ مشکلی به نام شاخص‌سازی

بررسي سند راهبردي فعاليت‌هاي تبليغي ـ ترويجي/ حجت‌الاسلام بهمني بيان کرد:

چالشي که اسناد راهبردي توسعه قرآني با آن مواجه‌اند/ مشکلي به نام شاخص‌سازي

گروه فعاليت‌هاي قرآني: يکي از اعضاي شوراي توسعه فرهنگ قرآني با اشاره به بيان چالش جدي پيش روي اسناد راهبردي توسعه فرهنگ قرآني و از جمله سند توسعه فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي، گفت: يکي از مشکلات در اين زمينه بحث شاخص‌سازي است.

حجت‌الاسلام والمسلمين سعيد بهمني از اعضاي شوراي توسعه فرهنگ قرآني در گفت‌وگو با خبرگزاري بين‌المللي قرآن(ايکنا) در مورد اسناد راهبردي توسعه فرهنگ قرآني، تصويب يکي از اين اسناد سه‌گانه، محتواي آن و تحليل برخي از مفاد و محتواي اين سند با واقعيت فعاليت‌هاي قرآني در جامعه، گفت: ديدگاه‌ها درباره برخي مفهوم‌ها همچون «ممتاز شدن ايران در بين کشورهاي جهان اسلام در افق ۱۴۰۴» مختلف و متفاوت بوده و هست. يک ديدگاه اين بود که در پيش‌نويس، جايگاه اول براي ايران در نظر گرفته شود، اما مواردي مطرح شد که «اول بودن» يک موقعيت کمي است و براي رسيدن به اين موضوع نيازمند شاخص‌هاي تعريف شده و مورد قبول هستيم که با استفاده از آنها گزارش ارائه شود و نشان داده شود که ايران رتبه يک شده است يا خير.

بحث‌هاي مطرح در مورد برخي مفاهيم در اسناد

وي با اشاره به اينکه ما چنين شاخص‌هايي را نداريم، افزود: دقيقاً ما بايد چه چيزهايي را بسنجيم تا رتبه خود را در ميان کشورهاي جهان پيدا کنيم؟ ما اين شاخص‌ها را توليد نکرده‌ايم همين سبب شد تا از عنوان «جايگاه اول جهان اسلام» در سند، عدول شده و مفهومي در نظر گرفته شود که متواضعانه‌تر باشد و حالت کمّي را نيز نداشته باشد که سنجش آن، ما را با چالش مواجه کند.

بهمني با تأکيد بر اينکه شايد ما در اين انتخاب، دچار نوعي محافظه‌کاري شديم، اظهار کرد: تلاش شد تا خود را بدهکار کميت نکنيم، اين خواستگاه جابجايي مورد اشاره بود. اما در مذاکرات و مباحثات، برخي دوستان و آنهايي که اطلاعات بين‌المللي وسيع‌تري داشتند، نه به عنوان آمار اما در مقايسه‌هاي کيفي و برخي شاخص‌هاي ديگر اعتقاد داشتند، ايران در حال حاضر، جايگاه برتر و اول جهان را در بحث فعاليت‌هاي قرآني دارد. البته اين افراد به شاخص‌ها و نشانگرهايي ارجاع مي‌دادند که نمونه آن در تنها در اين وجود داشته و در ديگر کشورهاي جهان وجود ندارد. شاهد مثال هم نمايشگاه بين‌المللي قرآن کريم بود که در اين حجم و گستردگي در هيچ کشوري از جهان برگزار نمي‌شود. يا شمار آثار قرآني را بيان مي‌کردند که در طول ۳۰ سال گذشته برابر کل آثار از صدر اسلام تاکنون بوده است.

اين عضو شوراي توسعه فرهنگ قرآني در ادامه اين بخش از صحبت‌هاي خود به اهتمام، پيگيري و راهبري و راهنمايي مقام معظم رهبري به امور قرآني به طور مستقيم اشاره و خاطرنشان کرد: معظم‌له با همه نقش‌آفرينان در اين سطح، تعامل دارند و اوقات متنابهي را اختصاص مي‌دهند که نمونه اين در هيچ جاي جهان وجود ندارد و در هيچ کشوري شخص اول مملکت اين حجم از زمان را به جامعه قرآني به طور خاص اختصاص نمي‌دهد. در جلسات شورا استدلال مي‌شد که با توجه به اين شواهد در حال حاضر در زمينه فعاليت‌هاي قرآني جايگاه برتر در کل جهان اسلام را دارا هستيم.

وي در ادامه به نقل قول‌ يکي از قاريان مطرح کشور مصر اشاره و اذعان کرد: نقل است که مرحوم «غلوش» اظهار کرده است که «قرآن در مکه نازل، در مصر قرائت و در ايران عمل شد». اگر چنين اظهارنظرهايي نيز از نخبگان قرآني جهان وجود داشته باشد، اين نظر و ديدگاه مورد تأييد قرار مي‌گيرد. بنابر اين افرادي که اين ديدگاه را داشتند، معتقد بودند ايران، جايگاه اول را دارد. بنابر اين ممتاز بودن به طريق اولي به دست آمده و همين الان هم حاصل شده است.

چالش اساسي اسناد راهبردي

اين فعال قرآني کشورمان در ادامه اين بخش از صحبت‌هايش با طرح اين سوال که آيا با اين حاصل شدن به انتظارات رسيده‌ايم؟ گفت: بنابر اين چنين ملاحظاتي وارد است، اگر بخواهم به عنوان کسي که ۲۵ سال با اسناد راهبردي ارتباط دارد مطالبي را بگويم، بايد بگويم چالش اساسي ما در اسناد راهبردي، فقدان مطالعات پيمايشي لازم است که سبب آن نيز نداشتن شاخص‌ها و سنجه‌هاي لازم است. اين شاخص‌ها را توليد نکرده‌ايم و چون آنها را توليد نکرده‌ايم، نمي‌توانيم مطالعات را انجام داده و نشان دهيم.

بهمني در ادامه در پاسخ به اين سوال که اين سنجه‌ها و شاخص‌ها قابل احصاء و توليد هستند يا خير و اگر هستند چرا احصاء نشده‌اند؟ گفت: البته که قابل احصاء بوده و براي احصاء آنها نياز به کار متراکم و فراوان است و در اين زمينه به توليد ادبيات نياز داريم. اساساً ما نسبت به انجام مطالعات تحقيق و توسعه در اين باره دچار غفلت و کوتاهي بوده‌ايم. البته چند سال پيش طرح «پژوهشکده مطالعات تحقيق و توسعه قرآني» را طراحي و ارائه دادم، اما مشکلاتي وجود داشت که از جمله آن نبود منابع براي اجراي فعاليت‌ها بود.

وي با تأکيد بر اينکه به متراکم کردن دانش در اين زمينه نياز داريم، افزود: بايد به سمت بلوغ و پختگي دانش حرکت کنيم، مطالب خام در اين زمينه وجود دارد، اما به سطح انسجام که لازمه يک دانش به بلوغ رسيده است، نرسيده. در اين جا لازم است يک مثال را بيان کنم، شما نقش حوزه‌هاي علميه در ايجاد نهضت اسلامي که در جهان بي‌نظير است در نظر بگيريد، يک نظام قدرتمندي را ايجاد کرد که نزديک ۴۰ سال در مقابل انواع تهاجمات سخت و نرم مقاومت کرده است، اگر دانشمندان، جانمايه اين نهضت و اين حاکميتي که برپا شده است، پيگيري کنند، به مدرسه علميه «فيضيه» خواهند رسيد. يکي از علماي اهل سنت تعريف مي‌کرد مساحت مدرسه آنها در کشوري که زندگي مي‌کند، چند صد هکتار است، در ادامه تعريف مي‌کرد که براي ديدن مدرسه علميه فيضيه آمده است، گمان مي‌کردم که فيضيه يک شهر است، وقتي آنجا رسيده بود و متوجه شده بود يک دهم يک بخش از مدرسه آنها نيز نمي‌شود. بسيار متعجب شده بود. آنها تصور مي‌کنند، آن قدرت تفکري که از فيضيه برخواسته است به خاطر سخت‌افزار آنجاست.

وي افزود: اکنون مقايسه کنيم، کدام شاخص‌ها و کدام متغيرها اين نهضت را ايجاد کرده است؟ اين دانش بسيار فني و فراواني مي‌خواهد و ما اين دانش را ايجاد نکرده‌ايم. البته شروع شده و برخي فضلا و برخي در دانشگاه تلاش کرده‌اند، اما شايد چون مديريت لازم نشده است، به تراکم دانش منتهي نشده است. تا اين را نداشته باشيم، بيشتر اسناد راهبردي که دسته‌اي از مفاهيم اساسي را در آنجا درج مي‌کنيم، متکي بر شهود و مفاهيم متوافَق است. ما نمي‌دانيم در حال حاضر برتر از ديگر کشورها هستيم، يا خير و اطلاع نداريم در کدام بخش‌ها بالاتر و در کدام يک پائين‌تر هستيم. ضمن اينکه شاخص‌هاي ما با شاخص‌هاي رقبا متفاوت است.

بهمني با اشاره به اينکه شاخص‌ها بايد معطوف به مفاهيم انتزاعي واقعي و اهداف باشند، بيان کرد: آن گونه که مطالعاتي در نيمه اول دهه هشتاد انجام داده‌ام، متوجه شدم که آنچه که قرآن از ما مي‌خواهد، در مفاهيم اساسي ايمان نسبت به قرآن است که در دو مفهوم درجه يک «تمسک» و «اعتصام» محقق مي‌شود. اگر يک نفر کل قرآن را حفظ باشد، آيا نمي‌شود هم حافظ کل قرآن بود و هم متمسک نبود؟ هم معتصم و مومن به قرآن نباشيم، اما حافظ کل قرآن باشيم؟. بايد شاخص‌ها، اين ايمان را نشان دهند، در حالي که ميان اينها «اين هماني» وجود ندارد. براي اينکه شاخص ايمان سنجيده شود يک عناصر ديگري بايد باشند تا آن را نشان دهند در حالي که به افراد متدين مراجعه کنيم و ميزان تدين افراد را بسنجيم به اين موارد که چند نفر روخواني مي‌دانند، چند نفر تجويد را رعايت مي‌کنند و چند نفر حفظ و مفاهيم را مي‌دانند، اشاره مي‌کنند.

اين عضو شوراي توسعه فرهنگ قرآني با تأکيد بر اين سوال که آيا کسي که فهميد متمسک هم هست؟ خاطر نشان کرد: ايمان، مستلزم فهم است، اما فهم، مستلزم ايمان نيست. بنابر اين در اينجا ساخت شاخص بسيار مشکل است.

نقش اراده و همت در دستيابي به اهداف

وي در بخش ديگري از صحبت‌هاي خود در پاسخ به اين سوال که نهاد متناظر مجري سند، ابزار لازم براي اجراي آن را دارد يا خير؟ گفت: البته اين بيشتر به اهتمام و اراده مجريان بستگي دارد. افرادي که اراده دارند، منتظر ابزار نخواهند شد، بلکه ابزار را مي‌سازند. بنابر اين در اين زمينه بايد ديد در نوع عزيمت و عازم و جازم بودن مجريان چه علائم و مواردي ديده مي‌شود. اصلاً اينگونه نيست که اگر کسي بخواهد يک سند راهبردي را اجرا کند، راحت بنشيند و همه چيز را سهل‌الوصول به دست بياورد، بلکه بايد همه چيز را توليد کند.

بهمني تصريح کرد: تنها نقطه عزيمت مربوط به همان اهتمام و وفور نيت مجريان است، آنها بايد بخواهند و با اراده به پيش ببرند وگرنه هيچ اتفاقي نخواهد افتاد. اينکه بنشينيم و بگوييم هيچ امکاناتي نيست پس نمي‌توان کاري انجام داد، درست نيست. در چشم‌اندازها به هيچ وجه وضعيت عادي در نظر گرفته نمي‌شود و مجريان بايد غير عادي فعاليت داشته باشند. پس در زمينه سند راهبردي فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي بايد منتظر ماند و ديد مجريان چگونه وارد عمل مي‌شوند. با شوق و تمام وجود وارد عمل مي‌شوند يا اينکه منتظر امکانات و بودجه و ... مي‌مانند.

اين عضو شوراي توسعه فرهنگ قرآني در ادامه در پاسخ به اين سوال که سند راهبردي توسعه فعاليت‌هاي تبليغي و ترويجي توان تحقق اهداف در نظر گرفته شده در آن را دارد يا خير؟ گفت: البته قرار است تا اين سند پخته‌تر شود؛ چرا که برخي ابهامات در آن وجود دارد. سندي که شخصاً نيز وظيفه تنظيم آن را دارم هم چنين ابهاماتي را دارد؛ چرا که دسترسي به شاخص‌ها و اطلاعات وجود ندارد.

وي افزود: به عنوان مثال در بسياري از موارد در اين اسناد کليدواژه «حمايت از توليدات قرآني و موسسات قرآني و ...» به چشم مي‌خورد، اينجا اين سوال مطرح است که اگر مسئول مربوطه از يک سازمان حمايت کند، حمايت تحقق پيدا کرده است و اگر از ۱۰ سازمان نيز حمايت کند هم حمايت محقق شده است. در صورتي که اين به هيچ وجه هويت ندارد. ضمن اينکه اين سازماني که قرار است حمايت کند، وضع شده است تا اين حمايت را انجام دهد، بنابر اين اين موضوع مطرح‌ مي‌شود که چنين کليدواژه‌هايي چه آورده جديدي مي‌توانند داشته باشند.

بهمني خاطرنشان کرد: همين موضوع را اگر يک شخص استراتژيست بخواهد استخراج کند، حمايت‌هايش راهبردي خواهد بود، اما اين عبارت به تنهايي هيچ آورده‌اي نخواهد داشت. زماني اين عبارت به صراحت مي‌رسد که بگويد «حمايت منابع مردمي تاکنون ۱۰ درصد بوده که من آن را به ۶۰ درصد مي‌رسانم» اين موقع است که معني‌دار مي‌شود و مي‌توان گفت که مثلاً در بازه زماني تا افق چشم‌انداز اگر از ۲۰ درصد به ۶۰ درصد برسيم کار صورت گرفته است. اينها به خودي خود آورده جديدي ندارد و تنها تذکرات خوبي است که داده مي‌شود. بنابر اين اگر اينگونه شاخص‌سازي نشود آورده‌اي ندارد، تمام مواردي که در اسناد مطرح است همين الان هم در حال رخ دادن است. ما نمي‌دانيم چه قدر اتفاق بيفتد تا به آن اهداف برسيم، بايد مقدار مشخص باشد و با همان کيفيت اتفاق رخ دهد. علت نيز اين است که شاخص‌ها را نداريم.

تعداد بازديد:114 آخرين تغييرات:96/04/14
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر