دوشنبه 3 مهر 1396 - 4 محرم 1439 - 25 سپتامبر 2017
صفحه اصلي/قرآن

آموزه‌های اخلاقی پایه حقوق تجارت در فرهنگ اقتصادی قرآن کریم

اقتصاد در قرآن/ عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي عنوان کرد:

آموزه‌هاي اخلاقي پايه حقوق تجارت در فرهنگ اقتصادي قرآن کريم

گروه اقتصاد: به گفته خادم‌عليزاده، در فرهنگ اقتصادي قرآن، آموزه‌هاي اخلاقي، بخش مهمي از حقوق تجارت و کار و تلاش اقتصادي را تشکيل مي‌دهند.

جايگاه آموزه‌هاي اخلاقي در فرهنگ اقتصادي قرآن کريم

حجت‌الاسلام والمسلمين امير خادم‌عليزاده، عضو هيئت‌علمي دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبايي، در گفت‌وگو با خبرگزاري بين‌المللي قرآن(ايکنا)، به بحث درباره جايگاه اخلاق اقتصادي در نظام اقتصادي اسلام پرداخت و گفت: يکي از ويژگي‌هاي نظام اقتصادي اسلام، پيوند رفتارها و کردارهاي اقتصادي با انگيزه‌ها و آموزه‌هاي اخلاقي است؛ به طوري‌که هر کُنش و عمل اقتصادي در نظام اقتصادي اسلام، رنگ عبادي و اخلاقي نيز دارد.
وي ادامه داد: منظور اين است که علاوه بر اين رويکرد اقتصادي و در کنار و همراه آن، در واقع يک انگيزه عبادي، قربي و يا اخلاقي هم وجود دارد. براي مثال در پرداخت زکات و صدقات به عنوان يک عمل مالي و عبادي در کنار آثار توزيعي آنها همانند افزايش قدرت خريد افراد ضعيف، نوعي پرداخت است که قدرت خريد افرادي که به لحاظ درآمدي ضعيف هستند همانند فقرا، مساکين و مانند آنها را افزايش مي‌دهد.
خادم‌عليزاده يادآور شد: چنين اقدامي، به طور کلي دهک‌هاي پائين درآمدي را تقويت مالي مي‌کند و اين عمل عبادي در کنار اينهمه آثار توزيعي براي فردي که صدقه مي‌دهد، آرامش روحي، پاکي دروني، تطهير، تزکيه و تعالي و پرورش اخلاقي نيز به دنبال دارد.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامي تأکيد کرد: همين‌طور انجام فريضه حج و عمل قرباني و ساير عبادات مالي در اسلام، تأثير فراواني بر فردي دارند که به انجام اين اعمال عبادي و مالي اقدام مي‌کنند. تأثير اخلاق اقتصادي بر رفتارهاي اقتصادي به حدي است که برخي مانند حيدر نقوي در کتابي با عنوان «جمع اخلاق و اقتصاد در اسلام» معتقد است که اقتصاد اسلامي با توجه به اصول اوليه‌اي پي‌ريزي مي‌شود که در فضاي يک سيستم اسلامي تماما اصول اخلاقي هستند.
خادم‌عليزاده ادامه داد: وي مي‌گويد: فلسفه اخلاقي اسلام را در مي‌توان در چهار اصل بديهي اخلاقي شامل وحدت، تعادل، اختيار و مسئوليت که روي‌هم رفته تشکيل يک مجموعه زاينده را مي‌دهند خلاصه کرد. البته شرايط و وضعيت اقتصادي نيز مي‌تواند بر اخلاق افراد آثار مثبت و منفي داشته باشد.

عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي اظهار کرد: به عنوان مثال نيازهاي مادي و فقر اقتصادي گاهي موجب چاپلوسي و عيب‌جويي مي‌شود و يا حس غنا و ثروتمندي در انسان‌هاي ناساخته موجب طغيان و سرکشي مي‌شود. قرآن کريم مي‌فرمايد انسان به محض اينکه اين روحيه استغنا و بي‌نيازي به او دست داد شروع به طغيان و زير پا گذاشتن حدود الهي و مانند آن مي‌کند.
اين پژوهشگر اقتصاد اسلامي با اشاره به ديدگاه قرآن در اين زمينه عنوان کرد: قرآن کريم فرموده است: «كَلَّا إِنَّ الْإِنْسَانَ لَيَطْغَى أَنْ رَآهُ اسْتَغْنَى؛ حقا كه انسان سركشى مى‌كند همين كه خود را بى‌نياز پندارد»(العلق/ ۶ و ۷). قرآن مي‌‌گويد طبيعت اوليه انسان با نگاه پيشيني اين است که وقتي خود را مستقل مي‌بيند شروع به طغيان مي‌کند و مال و ثروتمندي در انسان‌هاي ناساخته مي‌تواند سرکشي را در پي داشته باشد.
خادم‌عليزاده عنوان کرد: اين مواردي که اشاره شد نشان‌دهنده ارتباط دوسويه بين تعالي جامعه اسلامي، اخلاق و نظام اقتصادي اسلام است و وقتي جهان‌بيني اسلام، صبغه و جهت‌گيري توحيدي دارد بنابراين در چنين جهان‌شناسي و جهان‌بيني، هدف تکامل انساني است که در پرتو ارزش‌هاي اخلاقي به دست مي‌آيد.
وي ادامه داد: در فرهنگ اقتصادي قرآن و حديث، آموزه‌هاي اخلاقي، بخش مهمي از حقوق تجارت و کار و تلاش اقتصادي را تشکيل مي‌دهند. در قرآن کريم از کم‌فروشي به عنوان يک مثال محسوس براي تمام قشرهاي جامعه سخن مي‌گويد چون وزن کردن، يک پديده اقتصادي محسوس است که همه افراد جامعه متوجه آن مي‌شوند بنابراين ما را به اصل عدالت در تمام بخش‌هاي اقتصادي رهنمون مي‌کند.
عضو هيئت‌علمي دانشگاه علامه طباطبايي اشاره به جايگاه عدالت در قرآن کريم عنوان کرد: در فرهنگ قرآني از اين عدالت در عرصه اقتصادي به قسط ياد مي‌شود و يا مثلا آسان گرفتن در بازرگاني و معامله و برخورد نيک با طرفين خريد و فروش در معامله که هم سرمايه اجتماعي به عنوان بستر تجارت را تقويت مي‌کند و هم موجب جلب مشتريان و رونق کسب و کار و در نهايت در سطح کلان منجر به رشد اقتصادي و در سطح خُرد، سودآوري بيشتر براي آن فروشنده مي‌شود.
خادم‌عليزاده با اشاره به روايتي از امام صادق(ع) عنوان کرد: ايشان مي‌فرمايند: خداوند به کسي که در فروش، خريد، پرداخت و دريافت، به ديگران آسان مي‌گيرد، برکت و افزايش مال و سود را عنايت مي‌کند. بنابراين اخلاق در تجارت منجر به رشد درآمد و سود مي‌شود و اين تأثير اخلاق اقتصادي بر متغيرهاي خُرد و کلان اقتصادي از جمله درآمد و سود است که منجر به رشد اقتصادي در جامعه مي‌شود.
وي ادامه داد: در کلامي ديگر از امام صادق(ع) بر اخلاق و راستگويي و نقش آن در تجارت تأکيد شده تا آنجا که فرموده است: يعني بازرگان راستگو در روز قيامت با سفيران بزرگوار و نيکوکار همراه مي‌شود و اينگونه جايگاه والاي تاجر راستگو را نشان مي‌دهد که به لحاظ ادبيات اقتصادي منجر به جلب اعتماد و شفافيت خريد و فروش و تقارن اطلاعات در تجارت بين خريدار و فروشنده مي‌شود و در نتيجه ميزان فروش و درآمد و سود آن را افزون نموده و در سطح کلان، رشد اقتصادي را در جامعه اسلامي افزايش مي‌دهد.

تعداد بازديد:112 آخرين تغييرات:96/04/27
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر