دوشنبه 3 مهر 1396 - 4 محرم 1439 - 25 سپتامبر 2017
صفحه اصلي/مقالات

نماز و اهمیت آن

نماز و اهميت آن

حجت‌الاسلام مصطفي بدري روحاني مستقر روستاي بيدخون عسلويه

چکيده:

نماز از ارکان دين شمرده شده و در اسلام هيچ عملي پس از خداشناسي به پاي آن نمي رسد. [۱] همچنين پذيرش عبادات ديگر بستگي به پذيرفته شدن نماز دارد.[۲]و نماز همچون نهر آبي است که آلودگي گناه را از قلب مي زدايد. [۳] حضرت علي ـ عليه السلام ـ درباره اهمّيّت نماز فرمود: «اوصيکم بالصلوه و حفظها، فإنّها خير العمل» [۴] شما را به نماز و حفظ آن سفارش مي‌کنم که بهترين عمل است. بديهي است که با چنين اهمّيّتي که اين عبادت بزرگ دارد، خدا، پيامبر و ائمه معصومين ـ عليهم السلام ـ بطور جدّي و پي در پي مسلمانان را به بزرگداشت آن فرا خوانند و رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ و امامان معصوم ـ عليهم السلام ـ خود بدان سخت پايبند باشند.

آنچه در زير مي آيد، گوشه اي از تأکيد فراوان اسلام پيرامون نماز است:

الف) سفارش قرآن

قرآن مجيد در آيات فراواني ـ حدود هشتاد آيه ـ با تعبير هاي گوناگون درباره اقامه نماز يا حدود و احکام آن سخن گفته است يا از نمارگزاران تمجيد نموده و بي نمازان را سخت توبيخ کرده. بطور مثال به رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ دستور مي دهد: « وَ أْمُرْ أَهْلَکَ بِالصلوه وَ اصْطَبِرْ عَلَيْها» [۵] کسان خود را به نماز فرمان بده و بر نماز پايداري کن. در آيه ديگر مؤمنان را سفارش به نماز مي‌کند و مي فرمايد: «قُلْ لِعِبادِيَ الَّذِينَ امَنُوا يُقِيمُوا الصلوه» [۶] به بندگان من که ايمان آورده اند بگو نماز را به پا دارند.

ب) توجه ويژه معصومين ـ عليهم السلام ـ به نماز

آن برگزيدگان الهي در موقعيت هاي مناسب با سخنان شيواي خود به تشريح ابعاد وسيع نماز و نقش سازنده آن مي پرداختند و جايگاه ويژه آن را براي مسلمانان بيان مي کردند. در ميان فروع دين به هيچ مسأله اي به اندازه نماز اهمّيّت داده نشده است، حتي اولياي خدا هنگام ارتحال، آخرين سفارشي که به مؤمنان مي کردند، توصيه به نماز بود. اهميت اين موضوع آنگاه روشن مي‌شود که بدانيم هر انساني درآخرين لحظات عمر خود سعي مي‌کند که درباره بزرگترين و عزيزترين آرمان خويش سخن بگويد.

امام صادق ـ عليه السلام ـ در آخرين وصايايش فرمود: «أحبّ الأعمال إلي الله عزّوجلّ الصلوه و هي آخر وصايا الأنبياء عليهم السّلام» [۷] نماز محبوبترين اعمال نزد خداوند
و آخرين سفارش پيامبران است.

حضرت علي ـ عليه السلام ـ در وصيتنامه اش مي فرمايد: «الله الله في الصلوه فإنّها خير العمل و إنّها عمود دينکم» [۸] خدا را خدا را (در نظر داشته باشيد) درباره نماز که بهترين عمل و ستون دين شماست.

چگونه به نماز اهتمام ورزيم؟

شريعت مقدّس اسلام، براي هر چه باشکوهتر برگزار شدن اين واجب الهي، دستورات گوناگوني داده که مهمترين آنها به شرح زير است.

الف) رعايت آداب نماز

نماز، آداب و حدودي دارد که رعايت آن بر نمازگزار لازم و ضروري است و توجه و دقّت در آن نشانگر اهمّيّت دادن او به نماز است. قرآن به مؤمنين دستور مي دهد: «يا بَنِي آدَمَ خُذُوا زِينَتَکُمْ عِنْدَ کُلِّ مَسْجِدٍ» [۹]

اي فرزندان آدم! زينتهاي ( مادي و معنوي ) خود را هنگام رفتن به هر مسجدي با خود برداريد.

زينتهاي مادي شامل پوشيدن لباسهاي مرتب، پاک، تميز، شانه زدن موها، به کار بردن عطر و مانند آن مي‌شود و زينتهاي معنوي، صفات انساني، ملکات اخلاقي، پاکي نيّت و اخلاص را در بر مي گيرد.[۱۰

امام رضا ـ عليه السلام ـ در اين باره چنين فرموده است: «هر گاه بخواهي نماز به جاي آوري، در حال کسالت و خواب آلودگي و شتابزدگي و هوا پرستي به نماز نايست، بلکه آن را با آرامش و وقار و هشياري به پا دار. و بر تو باد به افتادگي و فروتني در برابر خداوند بزرگ، بر تو باد به واهمه و پريدگي رنگ، بين بيم و اميد... همچون برده فراري و سرافکنده در پيشگاه خدا بايست؛ پاهايت را استوار و قامتت را مستقيم بدار و به چپ و راست منگر، گويا او را مي بيني و اگر تو او را نمي بيني او تو را مي بيند؛ و در وقت نماز با ريش خود و با هيچ يک از اعضاي بدنت بازي مکن.»[۱۱] امام خميني ـ قدّس سرّه ـ درباره رعايت آداب نماز مي نويسد:

«سزاوار است که نمازگزار با حالت سنگيني و وقار با لباس آراسته و عطرزده ومسواک کرده و موهاي شانه کرده باشد.»[۱۲

ب) مراعات اوّل وقت

پاسخ سريع به خواسته بزرگان، نشانه احترام و ادب نسبت به آنان است. از اين رو، افراد نمازگزار به مجرد شنيدن نواي ملکوتي اذان که اقامه نماز را از جانب خدا اعلان مي دارد، همه کارهاي خويش را تعطيل کرده، به نماز مي ايستند و به‌ويژه به هنگام سحر، خود را پيش از اذان صبح آماده حضور در پيشگاه خدا نموده و زمزمه هاي عاشقانه خويش را با نسيم سحري در هم مي آميزند، چنانچه قرآن درباره آنان مي فرمايد:

وَ بِالْاََسْحارِ هُمْ يَسْتَغْفِرُونَ»[۱۳]

و در سحرگاهين از خدا بخشش مي طلبند.

امام باقر ـ عليه السلام ـ فرمود:

إنّ فضل الوقت الأوّل علي الاخر کفضل الاخره علي الدّنيا»[۱۴

برتري اول وقت بر ديگر وقتها همچون برتري آخرت بر دنياست.

ج) شرکت در نماز جماعت

حضور در نماز جماعت نيز يکي از نشانه هاي اهميت دادن به نماز است. اسلام تأکيد فراوان دارد که مؤمنين در صف واحد و کنار يکديگر خدا را عبادت کنند:
قرآن مجيد در اين باره مي فرمايد:

وَ أَقِيمُوا الصلوه وَ اتُوا الزَّکاهَ وَ ارْکَعُوا مَعَ الرَّاکِعِينَ»[۱۵

نماز را به پا داريد و زکات را بپردازيد و با رکوع کنندگان به رکوع رويد.

رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ در اين باره فرمود:

هرکس به سوي مسجدي براي نماز قدم بردارد تا در جماعت شرکت نمايد خداوند با هر قدمي ده ثواب براي او مي نويسد و ده گناه از او بر مي دارد و ده درجه بر او مي افزايد و کسي که مراقب باشد نمازهايش را به جماعت بخواند در قيامت همچون برق از صراط مي گذرد.»[۱۶

در روايتي آمده است که اگر يک نفر به امام جماعت اقتدا کند، هر رکعت از نماز آنان ثواب ۱۵۰ نماز دارد و اگر دو نفر اقتدا کنند، هر رکعتي ثواب ششصد نماز دارد و هر چه بيشتر شوند، ثواب نمازشان بيشتر مي‌شود، تا به ده نفر برسند و عدّه آنان که از ده گذشت، اگر تمام آسمانها کاغذ و درياها مرکب و درختها قلم و جن و انس و ملائکه، نويسنده شوند، نمي توانند، ثواب يک رکعت آن را بنويسند.[۱۷

د) حضور قلب درنماز

توجّه و حضور قلب از جمله اموري است که روح و حقيقت نماز به آن بستگي دارد. مقصود از حضور قلب، تهي کردن دل از غير خداست.

نماز، حضوردر پيشگاه الهي و سخن گفتن با بزرگ مطلق است و در چنين جايگاهي هر گونه دلدادگي و التفات به غير او، بي ادبي و نشانه عدم حضور نمازگزار و رعايت نکردن مقام بلند نماز است. رسول خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود:

«لا تلتفتوا في صلاتکم فإنّه لا صلوه لملتفتٍ...»[۱۸

در نماز به غير خدا توجّه نکنيد؛ که براي کسي که به غير خدا توجّه دارد، نمازي نيست.

يعني: گويا نمازي به جا نياورده است. و نيز فرمود:

إنّ العبد إذا اشتغل بالصلوه جاءه الشيطان و قال له: أذکر کذا، أذکر کذا حتّي يضلّ الرّجل أن يدري کم صلّي»[۱۹] وقتي کسي به نماز مشغول مي‌شود، شيطان به سراغش مي آيد و مي‌گويد: اين را به ياد بياور، آن را به ياد بياور، تا آنجا او را گمراه مي‌کند که نمي داند چقدر نماز خوانده است.

آري طمع شيطان در انسان براي نفوذ در دل و ربودن ايمان اوست و اگر بتواند درحال نماز بر او چيره شود، گمراه ساختن او در غير نماز آسانتر خواهد بود.

پس نمازگزار بايد هشيار باشد و از اين دشمن خطرناک حذر نمايد و در هنگام نماز توجه کامل به خداي متعال نمايد، تا با ورود به حريم قدس الهي از وسوسه هاي شيطان و گمراهي نجات يابد.

بعد ديگر توجّه و حضور قلب، با طهارت و پاکي از گناه تحقق مي يابد، آيا ظرف کثيف و آلوده، جايگاه آب زلال يا غذاي پاکيزه است؟ آيا دل زنگار گرفته از گناه قابليت تجلّي انوار الهي نماز را دارد؟ پاسخ اين سؤال در نصيحت حکيمانه اميرمؤمنان ـ عليه السلام ـ به کميل چنين آمده است: حضور قلب در عبادت دو درجه دارد، يکي حضور قلب اجمالي، يعني اينکه در عين اشتغال به عبادت، بطور اجمال ملتفت باشد که در حال ثناي معبود است، اگر چه خود نمي داند چه ثنايي مي‌کند و ديگري حضور قلب تفضيلي است که اين مرتبه جز براي خلّص اولياي خدا و اهل معرفت ممکن نيست.[۲۰] اگر نمازگزار موفّق شود که با تمام وجود متوجّه ذات مقدّس خدا باشد و در نماز جز او را به ياد نياورد، خداوند نيز لطف و عنايت خويش را متوجه او خواهد کرد، چنان که پيامبر خدا ـ صلي الله عليه و آله ـ فرمود: «إنّ الله مقبل علي العبد ما لم يلتفت»[۲۱

تا وقتي که فردي از خدا رويگردان نشده، خداوند به او توجه دارد.

آثار نماز

ترديدي نيست که ايمان داشتن و انجام دستورات الهي، دشواريهايي را در پي دارد که مؤمن بايد آنها را تحمّل کند و پشت سر بگذارد تا به آرمان مقدّس خويش که همانا سعادت جاويد در مقام قرب الهي است، دست يابد.

از سوي ديگر حرکت در صراط مستقيم الهي و اطاعت از اوامر او زندگي دنيوي مؤمن را نيز تنظيم مي‌کند و او از دنياي منظّم به آخرت خرّم و شاد قدم مي گذارد.

پي نوشت ها:

1- بحار الانوار، ج ۶۹، صفحه ۴۰۶

2- جامع احاديث الشيعه، ج ۴، صفحه ۶

3- همان، صفحه ۱۴

4- بحارالانوار، ج ۴۲، صفحه ۲۴۹

5- طه (۲۰)، آيه ۱۳۲

6- ابراهيم ( ۱۴)، آيه ۳۱

7- من لا يحضر الفقيه، ج ۱، صفحه ۱۳۶، بيروت

8- بحار الانوار، ج ۴۲، صفحه ۲۴۹

9- اعراف (۷)، آيه ۳۱

10- ر. ک: تفسير نمونه، ج ۶، صفحه ۱۴۸

11- بحارالانوار، ج ۸۴، صفحه ۲۰۴

12- رساله نوين، بي آزار شيرازي، ج 1، صفحه ۱۲۳

13- ذاريات (۵۱)، آيه ۱۸

14- جامه الاحاديث، ج ۴، صفحه ۱۱۰

15- بقره (۲)، آيه ۴۳

16- بحارالانوار، ج ۸۸، صفحه ۳

17- توضيح المسائل امام خميني (ره)،‌ مسأله ۱۴۰۰، مرکز نشر فرهنگي رجاء

18- بحارالانوار، ج ۸۴، صفحه ۲۱۱

19- همان، صفحه ۲۵۹

20- اقتباس از کتاب چهل حديث، امام خميني (ره)، صفحه ۳۶۵، نشر رجاء

21- بحارالانوار، ج ۸۴، صفحه ۲۶۱

گردآورنده: حجت‌الاسلام مصطفي بدري، روحاني مستقر روستاي بيدخون عسلويه

برگرفته از: ido.ir

تعداد بازديد:137 آخرين تغييرات:96/04/27
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر