چهارشنبه 28 شهريور 1397 - 9 محرم 1440 - 19 سپتامبر 2018
صفحه اصلي/دين و انديشه


 
 


 










 


 












خروجي RSS

خیام را نمی‌توان به برخی رباعیات هنجارشکن منتسب کرد

نخستين نشست هزاره خيام برگزار شد؛

خيام را نمي‌توان به برخي رباعيات هنجارشکن منتسب کرد

حسن بلخاري گفت: خيام رياضيدان، فيلسوف و حکيم را نمي‌توان به برخي رباعيات هنجارشکن منتسب کرد؛ البته نمي‌توان وجه شاعري را نيز از اين حکيم بزرگ حذف کرد.

به گزارش خبرگزاري مهر، نخستين نشست هزاره خيام با حضور خيام‌پژوهان داخلي و بين‌المللي و هنرمندان و مسئولان فرهنگي و هنري پنجشنبه ١٤ تير در فرهنگسراي نياوران برگزار شد.

نخستين نشست هزاره خيام با حضور سيد مجتبي حسيني؛ معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، محسن جوادي؛ معاون فرهنگي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، حجت‌الاسلام احمد مازني؛ رييس کميسيون فرهنگي مجلس شوراي اسلامي، فاطمه ذوالقدر و طيبه سياوشي شاه عنايتي؛ نمايندگان مردم تهران در مجلس شوراي اسلامي و چهره‌هاي هنر و ادبيات همچون مهدي ماحوزي، اسماعيل خلج، فريدون شهبازيان، گيزلا سينايي، ايرج راد، محمود عزيزي، محمد حسين حليمي، عباس مشهدي زاده، حسين فخيمي، محمد ناصري پور، علي فرامرزي، محمد حسين عطارچيان، داود فتحعلي بيگي، حسين محجوبي، محمد سلحشور، طاهر شيخ‌الحکمايي، هادي مرزبان، سياوش طهمورث، بهزاد شيشه گران، رضوان صادق زاده،  جعفر نجيبي، جواد بختياري، مصطفي آقاميري و ...  و سفراي کشورهاي خارجي در ايران برگزار شد.

در ابتداي اين نشست، حسن بلخاري، دبير علمي اين نشست و رييس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي از ادامه اين سلسله نشست‌ها خبر داد و در اين باره گفت: اين نشست، نخستين رويداد از سلسله نشست‌هايي است که ما به مناسبت هزار سال پس از تولد حکيم عمر خيام نيشابوري تا ٢٨ ارديبهشت‌ سال آينده برگزار خواهيم کرد.

او درباره دليل انتخاب امسال براي برگزاري هزاره خيام توضيح داد: روايت‌هاي متعددي از زمان تولد حکيم عمر خيام وجود دارد اما بر اساس اسناد مختلف و از جمله کتابي که توسط يکي از حکماي هندي نوشته شده است، سال تولد اين چهره شاخص فرهنگ، رياضيات و فلسفه ايران، ٤٣٩ هجري قمري بوده است. از آنجايي که امسال ١٤٣٩ هجري قمري است و هزار سال از زمان تولد حکيم خيام مي‌گذرد، اين سلسله برنامه‌ها مد نظر قرار گرفت.

دبير علمي نخستين نشست هزاره خيام درباره جزييات برنامه‌هاي پيش رو بيان کرد: اين نشست‌ها شامل مباحث علمي و مسائل هنري است به همين خاطر بخش مهمي از اقدامات اين بخش به پيشنهاد وزير محترم فرهنگ و ارشاد اسلامي و با حمايت معاونت هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي برگزار مي‌شود.

بلخاري تصريح کرد: خيام از جمله شخصيت‌هاي نادري است که عدم تناسب برخي از رباعيات منتسب به او مجادلات بسياري را برانگيخته است. در اروپا نيز اين رباعيات توسط فيتزجرالد ترجمه شد و سبب بالاگرفتن اين مجادلات درباره اين چهره شاخص فرهنگي شد.

او افزود: هرشخصي کتب خيام را خوانده باشد، عشق او به ابن سينا را بداند و صحبت‌هاي قبل از مرگ او را در کنار يکديگر قرار دهد، درمي‌يابد که خيام، رياضيدان، فيلسوف و حکيم را نمي‌توان به برخي رباعيات هنجارشکن منتسب کرد؛ البته نمي‌توان وجه شاعري را نيز از اين حکيم بزرگ حذف کرد اما همانطور که مي‌دانيد تعداد اشعار خيام بسيار کمتر از چيزي است که امروزه به او منتسب مي‌شود.

بي زماني صفت ممتاز گنجنامه فرهنگ و هنر ايران است

در ادامه اين نشست، سيدمجتبي حسيني؛ معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي بر لزوم توجه به چهره‌هاي شاخص فرهنگ و هنر تاکيد کرد و در اين باره گفت: هنر ايران چه با نقش و نگار و چه با نغمه و نوا، حديثي باز مي‌گويد که اغتنام وقت در ضمير هنر ايران چگونه است. هنر ايران که توامان آينه‌ زمان بودن، همت چنان بکار مي‌آورد که در زمين، زمان نماند و محدود نشود به ساعت و سال و زوال ناگزير را چنان به زانو درآورد که بي‌زوال شود.

او افزود: رباعي حکيم خيام، غزل خواجه حافظ، خط ميرعماد و نگاره‌هاي آقاميرک و تمامي آثار برجسته و شاخص اين گنج‌نامه در يک صفت ممتاز، مشترک‌اند و آن جادوي بي‌زماني است و در هر مواجهه‌، گويي اينک و الان خلق شده‌اند براي هميشه.

معاون هنري وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ادامه داد: حکيم بزرگ نيشابور هم در رباعياتش، چه آن‌ها را محدود و معدود و انگشت شمار بدانيم و چه با تساهل تمامي ترانه‌هاي منسوب را به حسابش بگذاريم، خواهيم ديد که او هنر را در  آِينه‌ کوچک و در عين حال جهان نماي رباعي به جلوه آورده، وگرنه چگونه مي‌توان باور آورد که کسي تمام زندگي و جهان را در دم بداند و براي فردا و فرداها رنج بر خود هموار کند و راست‌ترين تقويم و روزنماي را که همه به آينده و آدمي و استمرار حيات دلالت دارد سامان دهد.

حسيني خيام را با هنر آشنا خواند و گفت: از رباعيات خيام رياضي دان، موسيقي شناس برمي‌آيد چه مايه با هنر آشناست و حتي در شرح ذوالاربع‌هاي بيست و يک گانه از مرزهاي رياضي مي‌گذرد و با اصطلاحات خوش آهنگ، قوي، زيبا، و ناخوش به تاثير الحان تاکيد مي‌کند و با تعابير نقاش ازل و نقش‌بندي لعبت‌بازان نشان مي‌دهد که چگونه به بي‌زماني و بي‌زوالي جهان از دريچه هنر مي‌نگرد.

او تاکيد کرد: خيام حکيم در اين سال‌ها مي‌توانست به نحو شايسته‌تري قدر دانسته شود و در سايه سرو بلندش به جهان نگريست و همانطور رندانه و فرزانه مرور زمان را به تماشا نشست اما بجاست که فرصت داشتن او را نيز در هزاره‌ دوم حياتش از ياد نبريم و بدانيم که کارستان او براي فرداهاست.

افکار خيام براي هزاره آينده نيز مورد استفاده است

دارکو تناسکوييچ؛ رييس کرسي شرق‌شناسي دانشگاه بلگراد و نماينده صربستان در يونسکو نيز با اشاره به اينکه صحبت از شاعران بزرگ پارسي کار بزرگي است، در اين باره گفت: اشعار شعراي بزرگي چون فردوسي، حافظ، خيام، نظامي و ... از دل فرهنگ يک ملت بزرگ برآمده است، اما توجه خيام به زمان حال و انديشيدن درباره آن براي شخص من بسيار جذاب است زيرا باور دارم که به انديشيدن نيازمنديم.

او ادامه داد: در کنار حافظ که شاعري جادويي است، عمر خيام بيشترين عشق و احترام را در دنيا دارد و زماني که اشعار اين انديشمند بزرگ توسط فيتزجرالد ترجمه شد، با بازخورد خوب مردم دنيا رو به رو شد.

رييس کرسي شرق‌شناسي دانشگاه بلگراد با اشاره به مشکلات روند ترجمه براي شعر، گفت: همانطور که مي‌دانيد در ترجمه کلمه و معناي آن ترجمه مي‌شود به همين خاطر جادوي شعر معمولا در زبان اصلي باقي مي‌ماند در حالي‌که اين مساله در مورد اشعار خيام صادق نيست زيرا شعرهاي خيام با وجود ترجمه شدن بسيار اصيل، درخشان و زيبا هستند. اين اشعار به سرعت توانستند در ذهن مردم جا باز کنند و اين يک معجزه است زيرا اغلب ترجمه اشعار چنين خاصيتي را ندارند.

تناسکوييچ تصريح کرد: عقايد و افکار خيام همان‌طور که از هزار سال پيش تاکنون جذابيت داشته مي‌تواند براي هزاره بعدي نيز قابل استفاده باشد.

او با اشاره به آشنايي خود با اشعار خيام نيشابوري گفت: من در سال ١٩٦٦ و زماني که دانشجو بودم، از طريق دکتر فهيم، با اشعار اين شاعر بزرگ فارسي آشنا شدم.

رييس کرسي شرق شناسي دانشگاه بلگراد تصريح کرد: ترجمه آثار خيام به زبان يوگسلاوي در سال ١٩٦٤ رخ داد و سبب شد که مردم صربستان نيز به اين هنرمند علاقه‌مند شوند.

تناسکوئيچ ادامه داد: خيام يک انسان آزاديخواه و ملي‌گراست که ذهني کاملا ايراني دارد. او افکاري نزديک به يک صوفي دارد اما صوفي نيست زيرا خيام بسيار بالاتر از اين تعاريف و فردي کاملا پيشرو است.

رساله موسيقي خيام منتشر مي‌شود

در ادامه اين نشست، عبدالله انوار؛ نسخه شناس، کتاب شناس و فرهنگ پژوه به سخنراني پرداخت. او با اشاره به خدمات شاياني که حکيم عمر خيام به عنوان يک رياضيدان به دنيا ارائه کرده است، گفت: در اين که خيام يکي از بزرگترين رياضيدانان، فيلسوفان و حکماي ايراني است، شکي وجود ندارد و نشان مي‌دهد که چه انسان برجسته و وارسته‌اي است.

او با اشاره به نظريات خيام در عرصه موسيقي، توضيح داد: خيام از جمله افرادي است که به نظر فارابي در مباحث نظري موسيقي تاثيرگذار نبوده است بلکه او با محاسبات رياضي وارد اين عرصه شده است.

اين رياضي‌دان تصريح کرد: موسيقي از جمله زيرمجموعه‌هاي علم رياضي است که خيام در رساله‌اي به اين بخش از موسيقي توجه نشان داده است.

انوار بر لزوم توجه به فضاي جامعه در راستاي رشد افراد نخبه تاکيد کرد و گفت: خيام، خواجه نصير، ابوعلي سينا و ... افرادي هستند که قطعا در خلا به وجود نيامدند. اين افراد پروده فرهنگي بودند که ١٤٠٠ سال درخشان‌ترين ذهن‌ها بر روي آن کار کردند.

او افزود: فرهنگ اسلامي همان بخشي است که بر روي سه اصل فوق‌العاده بنيان نهاده شد و توانست چنين چهره‌هايي را پرورش دهد. در فرهنگ اسلامي دعوت به دين، در کنار پذيرش ساير ايدئولوژي‌ها، احترام به ديدگاه ديگران و صد البته عدم اجبار در پذيرش نظرات و ايدئولوژي ديگران پايه گذاشته شده است. اين در حالي است که هيچکدام از ايدئولوژي‌هاي حاضر در قرن ١٩ و ٢٠ اروپا چنين نگاهي نداشتند بنابراين آزادي بيان و عقيده رمز موفقيت فرهنگ اسلام است و وظيفه ما زنده کردن فرهنگ و آزادي فکرهاست.

اين فيلسوف شناخته شده در پايان صحبت‌هاي خود خبر از انتشار رساله موسيقي خيام داد که با حاشيه‌نويسي و توضيحات شخص وي همراه خواهد بود.

خيام علم و حکمت را در کنار يکديگر دنبال مي‌کرد

غلامرضا اعواني؛ فيلسوف و استاد فلسفه عمر خيام را شخصيتي ستودني خواند و در اين باره گفت: خيام چهره‌اي مظلوم است زيرا آنچه که از وي امروز مي‌بينيم بواسطه شهرتي است که از ترجمه اشعار او در غرب به دست آمده است.

او افزود: آثار خيام پنج بار توسط فيتزجرالد با ترجمه بسيار زيبايي، ارائه شده است. همين ترجمه فاخر نيز در شهرت خيام تاثيرگذار بوده است اما متاسفانه برداشتي که از اين حکيم شده است به هيچ عنوان مطلوب نيست زيرا چهره‌اي که غرب از اين شاعر برجسته تصوير کرده است فردي خوشگذران، لاابالي، منکر مبدا و معاد است که به خداوند قائل نيست.

اين فيلسوف تصريح کرد: متاسفانه اين برداشت از شخصيت خيام امروزه به کشورهاي غيرغربي نيز تسري يافته و حتي برخي از روشنفکران ما نيز آن را پذيرفته‌اند در حالي‌که خيام در نزد ما به حکمت شهره شده است و لفظ حکمت در ايران به هر کسي اطلاق نمي‌شده است.

اعواني حکمت را در ادبيات ايران بي‌نظير خواند و بيان کرد: معروف‌ترين شعراي ما اغلب يا حکيم يا عارف بوده‌اند. حکيم اما به فردي اطلاق مي‌شود که بتواند علوم عرضي را به صورت طولي ببيند، بنابراين مي‌توان گفت که حکماي ما به همان اندازه که عالم بودند، حکيم نيز بودند اما امروزه اين مساله در غرب وجود ندارد.

او ادامه داد: متاسفانه از يک دوره‌اي فيلسوف نتوانست علم را با حکمت همراه کند و اين تاسف بار است چنانچه امروز بيشتر دانشمندان نيز در اين مساله گرفتارند و سعي دارند مسائل فرامادي چون روح را با ماده تعريف کنند.

اعواني با اشاره به اقدامات شايسته خيام گفت: خيام يک رياضي‌دان، فيلسوف و حکيم است که از جمله کارهاي علمي و شايسته وي مي‌توان به تقويم دقيق جلالي اشاره کرد. او مولف کتاب جبر است و در عرصه نجوم پيشتاز بود؛ بنابراين بايد براي قضاوت درباره اين شخصيت برجسته به آثار متعدد وي در عرصه‌هاي گوناگون مراجعه کرد و تن به تصوير غالب نداد.

در پايان قسمت نخست اين نشست گروه موسيقي آرش کامور به اجراي قطعاتي از اشعار خيام پرداخت و سپس بخش دوم نخستين نشست هزاره حکيم عمر خيام نيشابوري، با اجراي گروه موسيقي شبديز به رهبري محسن حيدري از بوشهر، با دو قطعه خيام خواني و يک قطعه يزله خواني آغاز شد.

اشعار خيام بخشي از ادبيات روسيه شده است

در ادامه الک اکوليمي تيو؛ رييس انجمن خيام‌شناسي روسيه گفت: در اين دوران نقش فرهنگ ايران در پيشرفت بشريت برجسته شده است و اين نقش عظيم و انکارناپذيراست و بايد درباره آن با صداي بلند صحبت شود. در سازمان ملل متحد شعر سعدي شاعر ايراني ترسيم شده است و اي کاش سياست‌مداران و دولت‌مردان درباره اين شعر مي‌انديشيدند تا جهان بهتري داشته باشيم.

او همچنين در ادامه با بيان اين که در سال‌هاي اخير شاهد وسعت روابط ميان ايران و روسيه هستيم، اضافه کرد: از زماني‌ که بر آن شديم تا انجمن خيام‌شناسي را در روسيه تاسيس کنيم به نام آن فکر کرديم تا در نهايت حکيم عمر خيام را برگزيديم چراکه اين شخصيت نابغه‌اي همه جانبه‌ بوده است. عمر خيام رياضيدان، فيلسوف و شاعر است که طرز تفکرش حتي در اذهان عامه مردم ما نيز تاثير بسياري داشته و اشعارش بخشي از ادبيات روسي شده است. اين انجمن نشريه‌اي را درباره خيام به زبان فارسي و روسي تهيه و منتشر کرده است و در آينده نيز درباره اين شاعر نشرياتي منتشر خواهيم کرد.

رباعيات خيام در هر دوره اي مورد استفاده بوده است

در ادامه اين نشست احمد تميم‌ داري؛ اديب، زبان شناس و فارسي پژوه گفت: برخي از شاعران ما شانس بزرگي داشتند و يا از معارف وسيعي برخوردار بودند که آثارشان در کشورهاي مختلف مورد استقبال قرار گرفت. مکتب رباعيات خيام در آمريکا، اروپا و انگلستان بسيار تاثيرگذار بوده است و جلسات ادبي و باشگاه‌هاي متعددي به نام خيام در اين نقاط از جهان تشکيل شده است.

تميم داري دليل پيشرفت رباعيات عمر خيام در غرب را عنوان کرد و گفت: يکي از دلايل استقبال از رباعيات اين شاعر ايراني اين است که قالب رباعي، قالب کوتاهي است و علت ديگر اين است که رباعيات پيوست منطقي مانند مثنوي ندارد و اين امکان وجود دارد که آن را تک تک مطالعه کرد.

اين اديب و نويسنده ضمن اشاره به اينکه در جنگ جهاني دوم، يکي از کتاب‌هايي که به سربازان مي‌دادند، رباعيات خيام بود، تصريح کرد: سربازان از اين رباعيات در تسلي خاطر و حتي بزم و طربشان استفاده مي‌کردند. احساسات، افکار و انديشه‌هاي گوناگوني در رباعيات اين شاعر در هر دوره‌اي مورد استفاده بوده است.

او همچنين افزود: حافظ، سعدي، فردوسي، مولوي و خيام شاعراني هستند که در کشورهاي غربي و آمريکا شناخته شده هستند اما طبق آمار و تحقيقات، عمر خيام در اين ميان نقش اول را دارد. مهمترين متاعي که کشورها مي‌توانند به ديگر کشورها صادر کنند متون ادبي است، سرمايه‌اي که در کشور ما بسيار موجود است.

در ادامه ناديه المضاحکه؛ خيام پژوه از کشور قطر در بخشي در سخنانش اظهار کرد: عرب زبانان به واسطه قطعات رباعيات عمر خيام با ادبيات فارسي آشنا شدند. خيام در دوره‌اي از تاريخ اسلامي زيسته است که مملو از تغييرات بوده است. ما اکنون اينجا جمع شده‌ايم تا هزاره شخصيتي چون عمر خيام را جشن بگيريم و براي تقويت ارزش‌هاي انساني در جهان گام برداريم.

يونس کرامتي پژوهشگر حوزه تاريخ علم يکي ديگر از سخنرانان اين نشست بود که به جنبه‌هاي نجومي و گاه‌شماري خيام پرداخت و درباره نقش اين شاعر در تقويم جلالي  توضيحاتي را ارائه کرد.

رونمايي از مجله آنگاه ويژه خيام

در ادامه اين مراسم با حضور عبدالله انوار، محمد حسين حليمي، فريدون شهبازيان و حسن بلخاري از ويژه نامه‌ "آنگاه" حاوي مطالب و مقالاتي درباره عمر خيام به سردبيري آرش تنهايي رونمايي شد.

سپس از آندراش ساندرو کوکسيس؛ پژوهشگر، مجسمه‌ساز و عضو شوراي شهر بوداپست مجارستان که تنديسي از عمر خيام نيشابوري را ساخته و در ميدان يکي از شهرهاي اين کشور نصب کرده است، قدرداني شد. او کتاب رباعيات خيام را که به زبان مجارستاني، انگليسي و فارسي با نگارگري گيزلا سينايي منتشر شده است، در اين نشست معرفي کرد.

نخستين نشست هزاره خيام با کمانچه نوازي هادي منتظري پايان يافت. 

تعداد بازديد:57 آخرين تغييرات:97/04/17
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر