چهارشنبه 30 آبان 1397 - 13 ربيع الاول 1440 - 21 نوامبر 2018
صفحه اصلي/مقالات

علم و عقلانیت؛ سیره امام صادق/ توصیه امام صادق(ع) به جامعه امروز

در گفتگو با مهر عنوان شد؛

علم و عقلانيت؛ سيره امام صادق/ توصيه امام صادق(ع) به جامعه امروز

حجت الاسلام عليرضا بشيري، کارشناس ديني، پرورش علم در کنار عقلانيت که دو گوهر و نياز جدي زمانه ماست را سيره امام صادق(ع) دانست.

خبرگزاري مهر، گروه دين و انديشه: امانت داري و صداقت امام صادق(ع) از قضا از خصايلي است که بايد بسيار در جامعه ما نهادينه شود. فراگير شدن دروغ، خيانت، دورويي و نفاق آثار و تبعات منفي و ناشايستي در جامعه دارد و لازم است که در عزل و نصب‌هاي مديران، اين ويژگي‌ها با کمال جديت پيگيري، و تشويق و تنبيه افراد به طور شفاف با اين معيارهاي پسنديده انجام شود.

در خصوص ويژگيهاي امام صادق(ع) و درسي که از زندگي آن امام همام مي گيريم با حجت الاسلام عليرضا بشيري، نويسنده و محقق علوم ديني به گفتگو نشستيم؛

*ويژگي دوران امامت امام صادق(ع) چه بود؟

ابتدا مي بايست کمي راجع به شخصيت و زندگاني امام جعفر صادق(ع) توضيح دهم تا ترسيم فضاي پيراموني زمانه اي که اين امام همام در آن زندگي مي کرد ساده تر باشد. امام صادق(ع) امام ششم شيعيان و رئيس مذهب جعفري است. رئيس مذهب شيعه بودن امام صادق(ع) نه به معناي فاصله اين مذهب از اسلام راستين که به معناي ارج نهادن بر تلاش و جهد وافري است که ايشان در احياي مذهب  شيعه داشته اند. لقب رئيس مذهب شيعه، بدين جهت براي امام ششم شيعيان شهرت يافت که معارف شيعي در دوران ايشان و در سايه تعاليم حضرتش، فرصت انتشار يافت.

پدر ايشان امام پنجم شيعيان امام محمد باقر(ع) و مادر ايشان ام فروه نام داشته است. مشهورترين لقب ايشان «صادق» است. برطبق روايتي، پيامبر اسلام(ص) اين لقب را به او داده است تا از جعفر کذاب تمايز يابد. برخي از علماء اهل سنت چون مالک بن انس، احمد بن حنبل و جاحظ نيز از او با اين لقب نام برده‌اند. حيات امام صادق(ع)، با خلافت ده خليفه آخر بني اميه از جمله عمر بن عبدالعزيز و هشام بن عبدالملک و دو خليفه نخست عباسي، سَفّاح و منصور دوانيقي هم‌زمان بود. در اين دوران حکومت بني‌اميه ضعيف و سرانجام سرنگون شد و پس از آن بني‌عباس روي کار آمدند. ضعف و عدم نظارت حکومت‌ها فرصت مناسبي براي امام صادق(ع) جهت انجام فعاليت‌هاي علمي فراهم کرد. البته اين آزادي تنها در دهه سوم قرن دوم قمري، وجود داشت و پيش از آن در زمان بني‌اميه و پس از آن به جهت قيام نفس زکيه و برادرش ابراهيم فشارهاي سياسي فراواني بر ضد امام صادق(ع) و پيروانش وجود داشت.

*دوران زندگي اين امام بزرگوار چه بخشهايي داشت؟

زندگاني امام جعفر صادق(ع) در دوران امامت ايشان را مي‌ توان به دو بخش تقسيم نمود: قسمت اول زندگي امام جعفرصادق عليه‌السلام از سال ۱۱۴ هجري تا ۱۴۰ هجري مي ‌باشد. در اين دوره امام از فرصت مناسبي که به وجود آمد، استفاده نمود و مکتب جعفري را به تکامل رساند. در اين مدت، چهار هزار دانشمند تربيت نمود و علوم و فنون بسياري را که جامعه آن روز تشنه آن بود، به جامعه اسلامي ارائه کرد. قسمت دوم زندگي امام که شامل هشت سال آخر عمر ايشان  مي باشد. در اين دوره، امام بسيار تحت فشار و اختناق حکومت منصور عباسي قرار داشت. در اين دوره امام دائماً تحت نظر بود و مکتب جعفري عملاً تعطيل گرديد.

*به نظر شما مهمترين و بارزترين ويژگي امام صادق(ع) چيست؟

به واقع نمي توان از ميان ويژگي هاي اين امام همام يک ويژگي را به عنوان بارزترين ويژگي ايشان نام برد اما به طور خلاصه چند ويژگي اصيل از ايشان را نام مي برم:

اولين ويژگي ايشان اهتمام ويژه به نشر معارف راستين اسلام است. زوال حکومت اموي و پايه ريزي حکومت عباسي که هر دو سفاک و بي رحم بودند اما در حدود ۲۵ سال از عمر امامت ايشان مشغول امورات داخلي خود شده بودند فرصتي بي بديل را در اختيار امام صادق(ع) گذاشت تا با حداکثر توان در نشر معارف اسلام بکوشد و اسلام ناب محمدي را براي مردم زمانه خود و ما به يادگار بگذارد.

دومين ويژگي پرورش علم در کنار عقلانيت و انديشه بود. چه علما و دانشمندان آن زمان و چه زمانه بعد از ايشان علوم و معارفي را که توسط امام جعفر صادق(ع) نشر پيدا نمود را متصف به علم و عقلانيت دانسته اند و شايد اين دو گوهر نياز جدي زمانه ما باشد و عقلانيت سيره امام صادق(ع) باشد که مي تواند بشر امروز و خصوصا شيعيان علي(ع) را به حقيقت و سعادت رهنمون گرداند.

سومين ويژگي امانت داري و صداقت ايشان است که از قضا اين مهم نيز از خصايلي است که مي بايست بسيار و بسيار در جامعه ما نهادينه شود و رشد و نمو بيش از پيش يابد. چه؛ فراگير شدن پديده دروغ، خيانت، دورويي و نفاق آثار و تبعات منفي و ناشايستي در جامعه دارد و لازم است که در عزل و نصب‌هاي مديران، اين ويژگي‌ها با کمال جديت پيگيري، و تشويق و تنبيه افراد به طور شفاف با اين معيارهاي پسنديده انجام شود. امام صادق(ع) خود در بيان معيار انتخاب افراد مي‌فرمايد: «به نماز و روزه افراد فريفته نشويد؛ چه بسا که شخصي به نماز و روزه عادت کرده و ترک آن برايش وحشت آور و آزار دهنده است؛ بلکه آنها را در مقام راستگويي و امانتداري آزمايش کنيد.»

ويژگي آخري که در ميان خصايل ناب و بي پايان ايشان مي خواهم بيان نمايم عدالت محور بودن اين امام بزرگوار است. ايشان طي حديثي در بيان نحوه مديريت پيامبر خاتم حضرت محمد(ص) مي فرمايند:« آن بزرگوار، چنان عدالت را در برنامه‌هاي مديريتي خود به مرحله عمل درآورده بود که حتي لحظات خود را در جلسات عمومي در ميان حاضران تقسيم مي‌کرد و در نگاه خودش بين افراد، تبعيض قائل نبود.» چه الگويي بهترو برتر از رسول ختمي مرتبت و چه کلامي شيواتر و الهام بخش تر از کلام امام جعفر صادق(ع).

*ماموريت عمده اي که ايشان در دوره امامتشان داشتند چه بود؟

به نظر بنده مأموريت والا و برتر ايشان اصلاح فهم دين توسط مردم بوده است. دين مجموعه اي از برنامه هايي است که تا فهم نگردد نمي تواند به طور کامل فرد و جامعه را به حقيقت رهنمون گردد و چه بسا فهم غلط و برداشت ناقص از دين مي تواند لطمات جبران ناپذيري را به جامعه و فرد وارد نمايد. براي مثال توجه شما را به يک حديث از ايشان دعوت مي نمايم: ازعبدالله بن سِنان نقل شده است که مي گويد به امام جعفر صادق(ع) عرض کردم: «فرشتگان برترند يا آدميان؟» امام(ع) فرمود: «اميرمؤمنان علي(ع) در پاسخ به چنين سؤالي فرمود: خداي تعالي در وجود فرشتگان عقل را بدون شهوت قرار داد و در چهارپايان شهوتِ بدون عقل، و در وجود آدميان هر دو را نهاد. هر که عقلش بر شهوتش چيره شود، از فرشتگان برتر است و هر که شهوتش بر عقلش غلبه کند، از حيوانات بدتر و پست‌تر است». و اين خوانش صحيح از دين است. عنصري که شايد جاي خالي اش در جاي جاي تاريخ و از قضا در تاريخ معاصر ما در ميان قشر عظيمي که مسلمانان به خود اختصاص داده اند احساس شود.

*کدام مشکل امروز جامعه ما با الگوگيري از امام صادق(ع) مي تواند حل شود؟

به نظر بنده ما مي بايست يک قدم از اين سوال به عقب تر برويم و مشکل جامعه را در فهم و درک خصائل امام(ع) بدانيم و آنگاه که اين امام همام به جامعه و تک تک آحاد آن ارائه گردد و امام صادق(ع) با تمامي خصائل و ويژگي هايش توسط مردمان امروز درک گردد به نظرم خودشان مي دانند که مي بايست چه استفاده اي ازين منبع بي پايان بنمايند تا بحرانها در کمال عقلانيت به فرصتها تبديل گردد.

تعداد بازديد:100 آخرين تغييرات:97/04/19
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر