شنبه 29 تير 1398 - 17 ذي القعده 1440 - 20 ژولاي 2019
صفحه اصلي/مقالات

وقتی جهان مسخّر انسان می شود/ نکاتی در مورد هلال ماه مبارک رمضان

ماه بندگي-۷؛

وقتي جهان مسخّر انسان مي شود/ نکاتي در مورد هلال ماه مبارک رمضان

پيش از اين که بشر عملا دست به کار تصرّف کرات و مسافرت به ماه شود، دانشمندان به استناد آيات قرآن اين استعداد را براي بشر ثابت مي‌دانستند.

به گزارش خبرنگار مهر، متن زير برشي از کتاب «عالي‌ترين مکتب تربيت و اخلاق يا ماه مبارک رمضان» اثر آيت الله صافي گلپايگاني است که در ادامه مي‌خوانيد؛

اشاره

رَبِّي وَرَبِّکَ الله رَبَّ العالَمِين

اينک بيش از هزار و چهارصد سال است که مسلمانان هلال ماه رمضان را با نشاط و اقبال بسيار به عبادت خدا و شور و سرور استقبال مي‌کنند، و مانند کسي که مدّت‌ها انتظار بازگشت عزيزترين مسافر را کشيده، از مقدمش غرق شادي و خشنودي شده، خداي را بر اين توفيقي که يافته‌اند سپاس‌گزاري مي‌کنند.

سپاس‌گزاري مي‌نمايند؛ چون ميهمان خدا شده و در دار الضّيافه حق، به کرامت و شرافت مشرّف شده‌اند:

وَهُوَ شَهرٌ دُعِيتُم فِيهِ الي ضِيافةِ اللهِ جُعِلْتُمْ فِيهِ مِن اهلِ کَرامةِ اللهِ

سپاس او را به جاي مي‌آورند، چون افتخار درک روزها و شب‌هاي پر برکت ماه مبارک را نصيب آنان فرموده است.

پروردگار را حمد مي‌کنند که باز فرصت تهذيب اخلاق و اصلاح احوال و نيل به فيوض بسيار و تزکيه باطن و صفاي نفس يافته و شعور اسلامي خود را زنده و احساسات پاک انساني را شاداب ساخته و دل‌ها را با استغفار و توبه، دعا و مناجات و ياد خدا جلا داده و با اوليا و بندگان مقرّب خدا در سير طريق معرفت و اطاعت، همکاري مي‌کنند. چه ماه پرارزش و چه اوقات گرانبها و چه سرمايه عزيزي که به دست آن‌ها آمده است.

از حضرت باقر عليه السّلام روايت است که فرموده: «پيغمبرصلّي‌الله عليه وآله وسلّم به مردم روي مي‌کردند و مي‌فرمودند: اي گروه مردم! وقتي هلال رمضان طلوع مي‌کند، شياطين سرکش به غل بسته مي‌شوند و درهاي آسمان و بهشت و درهاي رحمت باز مي‌شود و درهاي آتش بسته مي‌گردد و دعاها مستجاب مي‌شود، و در هنگام افطار هر روز، براي خدا آزاد شدگاني است که از آتش، آن‌ها را آزاد مي‌کند و هر شب منادي ندا مي‌کند: آيا سوال کننده‌اي هست؟ آيا استغفار کننده‌اي هست؟ خدايا! هر انفاق کننده را عوض عطا فرما و هر امساک کننده را لطف عطا کن.

تا آن که هلال شوّال طلوع مي‌کند و مؤمنان ندا داده مي‌شوند: بامداد به سوي جايزه‌هاي خود بياييد که روز جايزه است.»

سپس حضرت باقر عليه السّلام فرمود: «سوگند به کسي که جانم به دست او است اين جوايز، جايزه دينار و درهم نيست.»

با نو شدن ماه، برنامه‌ها روند ديگري مي‌يابد. در کشورهاي اسلامي اوقات کار کارگران و صاحبان مشاغل و پيشه‌ها و مؤسّسات ملّي و حکومتي تغيير مي‌کند. غذاخوري‌ها، ميهمان‌خانه‌ها و … که در سراسر روز کار مي‌کردند، دست از کار مي‌کشند.

هلال ماه رمضان را که مي‌بينند رو به جانب قبله، خدا را مي‌خوانند و از او امن و ايمان و تندرستي و اسلام و عافيت و کمک بر اقامه نماز و اداي روزه و انجام شب زنده‌داري و تلاوت قرآن و … را طلب مي‌نمايند:

اللّهُمَّ اهِلَّهُ عَلَينا بِالامِن وَالايِمانِ وَالسّلَامةِ وَالاسلامِ وَالعافِيةِ المُجلَلَةِ، وَدِفاعِ الاسقامِ وَالعَونِ عَلي الصَلوةِ وَالقِيامِ، وَتِلَاوةِ القُرآنِ اللّهُمَّ سلّمِنا لِشَهرِ رَمضان وَتَسلَمهُ منّا وَسَلِّمنا فِيهِ حتّي يَنقَضِي عنّا شَهرُ رَمَضان وَقَد عَفَوتَ عَنّا و غَفرتَ لَنا وَرَحِمتَنا

و اين چنين با حال خوش، پاک و بي آلايش و با چنين آرمان‌ها و اهداف، وارد ماه رمضان مي‌شوند و خطاب به ماه کرده، مي‌گويند: «رَبِّي ورَبُّکَ الله رَبُّ العالَمِين

در اين جمله پر معني، ايمان و اعتقاد خود را به توحيد تازه کرده و ارتباط و هم‌بستگي تمام مخلوقات و عوالم هستي به نظام اتمّ الهي را مورد توجّه قرار داده و انسان و ماه و جميع کائنات را تحت تربيت عامّه باري تعالي مي‌شناسد.

آري، بسياري از انسان‌ها بوده و هستند که ماه، ستاره، آتش و آفتاب را ربّ النّوعي پنداشته و در تاريکي اين گمراهي‌ها، از تماشاي حقايق نجات بخش و خداپرستي و توحيد، محروم گرديده‌اند.

اما مسلمان روزه دار وقتي هلال ماه رمضان را مي‌بيند، مي‌گويد:

رَبِّي وَرُبُّکَ الله رَبُّ العالَمِين

مربّي انسان و حيوان، نبات و جماد، ماه و ستاره، خورشيد و کهکشان‌ها و آب و آتش خدا است و پرستش، فقط و فقط سزاوار ذات بي زوال او است و بشر و ماه و تمام معبودهاي باطل و اتّخاذي، مخلوق و مربوب او هستند و ماه، آفتاب، هر کره و هر مخلوقي- هر چه بزرگ و عظيم باشد- محتاج به تربيت الهيه هستند و کوچک‌تر از آنند که بشر- اين موجودي که تاج «لَقَدْ کَرَّمْنا» بر سر گرفته- نسبت به آن‌ها کوچکي و حقارت نشان دهد و از نيايش، پرستش و تعظيم آن‌ها چاره‌جويي نمايد.

خداوند آن‌ها را مسخّر انسان قرار داده و انسان را مستعدّ تصرّف و تسخير آن‌ها آفريده است.

اين است فکر بلند و انديشه روشن مسلمان روزه دار و موحّد خداشناس و اين است ديني که بشر را به تسخير ماه و کرات تشويق مي‌نمايد و او را در سفر به ماه و کواکب و نجوم، گستاخ مي‌سازد. اين است ديني که بايد پيروان آن همه، جهان‌بين و جهان شناس شوند؛ و اين است ديني که پيروان خود را به مطالعه عالم آفرينش و دقّت و تأمّل در نظام جهان و کشف اسرار مخلوقات و خواصّ آن دعوت مي‌کند و کساني را که در آيات خدا مطالعه نمي‌کنند و بر علم و بصيرت خود نمي‌افزايند، به شدّت مورد نکوهش و توبيخ قرار داده است.

آري، در سراسر قرآن آيات بسياري بشر را دعوت به علم و تحقيق و کاوش و تلاش براي رفع حجب و پرده‌ها کرده و بلکه قرآن مجيد خشيت و بيم از خدا را مخصوص آن دسته از علما مي‌داند که از عظمت دستگاه آفرينش با اطّلاع و جهان شناس باشند.

جهان، مسخّر انسان

پيش از اين که بشر عملاً دست به کار تصرّف کرات و مسافرت به ماه شود، دانشمندان به استناد آيات قرآن اين استعداد را براي بشر ثابت مي‌دانستند.

يکي از آياتي که امکان نفوذ و دست يافتن بشر را به آسمان و کرات آسماني اعلام کرده است، اين آيه کريمه است:

يَا مَعْشَرَ الْجِنِّ وَالْإِنسِ إِنِ اسْتَطَعْتُمْ أَن تَنفُذُوا مِنْ أَقْطَارِ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ فَانفُذُوا لَا تَنفُذُونَ إِلَّا بِسُلْطَانٍ

به نظر ما صريح‌ترين آياتي که به تسخير بشر بر آسمان و زمين و آن چه در آن‌هاست دلالت دارد، آياتي است که چند رقم از آن‌ها را در اينجا مي‌آوريم:

۱. وَسَخَّرَ لَکُمُ اللَّيْلَ وَالْنَّهَارَ وَالشَّمْسَ وَالْقَمَرَ وَالْنُّجُومُ مُسَخَّرَاتٌ بِأَمْرِهِ إِنَّ فِي ذَلِکَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

۲. أَلَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَأَسْبَغَ عَلَيْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَةً وَبَاطِنَةً

۳. وَسَخَّرَ لَکُم مَّا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ جَمِيعًا مِّنْهُ إِنَّ فِي ذَلِکَ لَآيَاتٍ لَّقَوْمٍ يَتَفَکَّرُونَ

اين‌گونه آيات به صراحت از اين که مخلوقات نامبرده، بالقوّه مسخّر انسان هستند، خبر داده و بشر را به استعداد خدادادي‌اش براي تسخير آفتاب و ماه و آن چه در آسمان و زمين است و بهره‌برداري از آن‌ها متوجّه فرموده و او را براي به فعليت رساندن اين قوّه و استعداد و تسخير مخلوقات زميني و فضايي آماده، شجاع و گستاخ مي‌نمايد.

بديهي است، مراتب و درجات تسخير متفاوت است و فعليت اين استعداد و مقدار استفاده بشر از آن، وابسته به کوشش و همّت خود او مي‌باشد.

کشاورزي، درختکاري، نهرسازي، سدسازي و اموري از اين قبيل، تسخير زمين، آب و هوا، گياه و درخت است. استفاده از معادن و سنگ‌ها و خانه‌سازي، آجرپزي، نجّاري، آهنگري و … نيز تسخير زمين، خاک، درخت، آتش، آهن و... است. هرچه بشر بيش‌تر بکوشد دايره تسخيراتش وسيع‌تر مي‌شود.

استفاده از شير حيوانات و ساختن انواع لبنيات، استفاده از پشم آن‌ها براي لباس و فرش و از پوست آن‌ها براي پاي افزار و از گوشت آن‌ها براي غذا و خوراک نيز تسخير حيوان است.

استفاده از ماه و ستاره به منظور راه‌يابي و تعيين ماه و سال و استفاده از نور آفتاب، براي پرورش جسم انسان و حيوان و پرورش نبات و معدن، همه تسخير آفتاب و ماه توسّط انسان است.

قدم گذاشتن در ماه و سفر کردن به کرات آسماني و دست تملّک به سوي آن‌ها دراز کردن نيز تسخير است.

به همان اندازه‌اي که استعداد بشر توسعه دارد، به همان حد هم دامنه اين تسخيرات توسعه پذير است.

پس قرآن نه فقط با اين پيشرفت مخالفتي نکرده و نه فقط آن را غير ممکن نشمرده، بلکه بشر را به کوشش هر چه بيشتر تشويق مي‌کند و آسمان و زمين و ماه و آفتاب را مسخّر فکر او مي‌شمارد.

زنده باد قرآن! زنده باد تعاليم افتخار آميز اسلام! و زنده باد مؤمن روزه‌داري که هلال ماه رمضان را با اين کلمه پر معني «ربي و ربک الله رب العالمين» خوش آمد مي‌گويد.

ولي جاي تأسّف است که مسلمانان از اين تعاليم الهام نگرفته و در علوم و صنايع عصر حاضر از ديگران عقب مانده و به تفکّر و تحقيقي که قرآن همه را دعوت به آن کرده- چنانچه شايسته است- نمي‌پردازند. ما کتاب و ديني داريم که با هر ترقّي و پيشرفتي در زمينه علم و صنعت موافق است. هر چه علم پيشرفت کند، عظمت و حقيقت آن روشن‌تر مي‌شود و در هر زمينه‌اي، راهنمايي بهتر از آن براي بشر يافت نخواهد شد.

اگر بشر صدها هزار ستاره و کهکشان را مسخّر کند، از شوکت و عظمت و قدرت هدايت قرآن چيزي کاسته نمي‌شود؛ و تعاليم اين کتاب از اعتبار و ارزش نمي‌افتد:

وَمَن يَبْتَغِ غَيْرَ الإِسْلَامِ دِينًا فَلَن يُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِي الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِينَ

تعداد بازديد:103 آخرين تغييرات:98/02/23
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر