دوشنبه 1 مهر 1398 - 23 محرم 1441 - 23 سپتامبر 2019
صفحه اصلي/دين و انديشه

برنامه‌های عبادی؛ نجات‌بخش انسان/ رمضان ماه تربیت است

ماه بندگي-۱۲؛

برنامه‌هاي عبادي؛ نجات‌بخش انسان/ رمضان ماه تربيت است

ماه رمضان ماه تربيت است؛ ماه تعويض حال و روش و ماه تصميم و عزم و همّت است.

به گزارش خبرنگار مهر، متن زير برشي از کتاب «عالي‌ترين مکتب تربيت و اخلاق يا ماه مبارک رمضان» اثر آيت الله صافي گلپايگاني است که در ادامه مي‌خوانيد؛

اشاره

بشر دنياي مادّي، انسان عصر فضا، جهان طغيان غرايز حيواني، بشر سرکش و رها شده از التزامات اخلاقي، جوامع ماشيني و اجتماعات سرمايه‌داري که شب و روز از زحمت و تلاش و کار و کوشش براي يک زندگي پر از حرارت مادي آرام نمي‌گيرند؛ اجتماعاتي که رهبران آن‌ها در بند ماديات گرفتارند و فرصت ندارند که امور جهان را از منظر فضيلت و انسانيت بنگرند و با عينک تقوا و شرف، اوضاع به هم پيچيده و دشوار آن را مطالعه نمايند؛ جوامعي که در آن رشته‌هاي محکم و استوار فضيلت، پاکدامني و عفاف يکي پس از ديگري گسسته مي‌شود، هر روز ناراحتي‌هاي روحي و فکري و بي‌اعتمادي تازه‌اي بر سرشان سايه مي‌افکند.

مللي که در زور و قدرت مافوق ديگرانند و مللي که ضعيف و خودباخته و غارت زده هستند، و بالاخره تمام انسان‌هاي عصر ما، براي رسيدن به يک حال معتدل، و توازن روحي و براي رفع اين همه نگراني‌ها و تأمين زندگي آرام بخش و محيط اعتماد و سکون و ثبات روحي به برنامه‌هايي مانند برنامه‌هاي اطمينان بخش ماه رمضان بيش از انسان‌هاي سال‌ها و قرون پيش نياز دارند.

در آبادترين و آزادترين نقاط اين دنياي به اصطلاح متمدّن و در مجامع بزرگ جهاني، جهت دست‌يابي به مقام، استثمار ملل و گسترش نفوذ، توسعه تجارت و بازرگاني، غارت کردن اموال، معادن و دست رنج ملل فقير و کارگران بيچاره چه خيانت‌هايي که نمي‌شود! کمپاني‌هاي صنعتي و بازرگاني براي سبقت از هم و زمين زدن حريف و از ميدان بيرون راندن او ميليون‌ها دلار صرف مي‌کنند. از اين رو، شرق و غرب همواره يکديگر را متّهم کرده و از هم شاکي‌اند!

با نگاهي به بودجه‌هاي تسليحاتي، سازمان‌هاي جاسوسي و کارآگاهي- که خواب و اطمينان را از همه ربوده‌اند- به يک باره از بشريت نااميد شده و گمان مي‌رود که انسان محکوم به بدبختي و زندگي توأم با ناراحتي است و نبايد جز شرّ و فساد از او انتظار ديگري داشت.

خيانت و شهوت‌راني به سر حدّ افراط رسيده است؛ به گونه‌اي که تاريخ بشر مانند آن را به خود نديده است.

وضع واقعي زنان در آخرين مرتبه انحطاط و پستي و سقوط قرار گرفته و شرافت و عفاف آن‌ها لکّه‌دار شده و بلکه از ميان رفته است؛ چرا که خوش بخت‌ترين آنان در منطق و مکتب مادّي‌گري، کسي است که در کاباره‌ها و اجتماعات شهوتراني، و در بين مردان پست و کثيف بيشتر و برهنه‌تر، آشکار شود و با بوالهوسان هم پياله گردد و از اين رهگذر و از طفيل اين روابط به ظواهر زندگي خود سر و سامان داده و شکم خود را سير سازد.

سرمايه‌داران خون آشام هزاران نفر از آن‌ها را به نام کارگر در اختيار خود گرفته و در حالي که ميليون‌ها جوان بي‌همسر، تحت فشار غريزه جنسي، نظم اجتماع را به هم مي‌زنند و متعرّض بانوان و دوشيزگان مي‌شوند، آن را در انحصار خود قرار داده، به شهوتراني و هوس پرستي سرگرم هستند.

در پاره‌اي از نقاط، وضع به طوري است که زن بدبخت، خواه و ناخواه بايد خود را تسليم اميال حيواني مردان متجاوز سازد.

و اگر اين موازين اخلاقي که هنوز پرتو ضعيفي از آن، بر دل‌ها مي‌افتد از ميان برود و اين نور خفيف عفّت و پاکدامني و احترام به ناموس و زن و التزام به انجام غريزه جنسي از طريق ازدواج مشروع- چنان چه دورنماي آينده و تشويق زنان بي‌عفّت و خودفروش نشان مي‌دهد- از بين برود و اگر يک برنامه تربيتي اسلامي همه جانبه که رهبر و راهنماي بانوان به عفاف و پاکدامني، تعديل غريزه جنسي، حفظ موجوديت و شخصيت ارجمند زن موجود نباشد و يا به اجرا در نيايد، زن هيچ‌گونه استقلالي نيافته و براي جلوگيري از تجاوز به او هيچ قانوني و قدرتي دست به اصلاح نخواهد زد و بايد به حکم اجبار، به هر پستي و ننگي تن در دهد و خود را براي پذيرايي از هر مرد جلّاد و زورمندي آماده سازد و هيچ پناه‌گاهي براي دفع ظلم از او- حتّي به طوري که در دوران جاهليت رسم بود- پيدا نخواهد شد.

تصوّر مفاسدي که از تعقيب روش «اختلاط زن و مرد» در اجتماع کنوني پديد مي‌آيد، واقعاً سرسام آور است.

مهر و عطوفت و بشر دوستي، و الفاظي از اين قبيل به صورت تشريفاتي درآمده و بي‌اعتبار مي‌شود. و اگر مؤسّسات عمومي که به طور ماشيني و براي مقاصد خاصّي به ضعفا کمک مي‌کنند و اغلب اغراض سياسي را از کمک به مستمندان و آسيب ديدگان و بازماندگان اجتماع دنبال مي‌نمايند، وجود نداشتند، هيچ کس به فرياد نيازمندان و دردمندان پاسخ نمي‌داد.

بي‌شک آرامش و آسايش مصنوعي- که با سرگرمي‌ها، شب نشيني‌ها، پارتي‌ها و مواد تخديرکننده قواي عقلي و روحي فراهم مي‌شود- نمي‌تواند بشر را سير و قانع سازد. و افرادي که بدين ابزار متوسّل مي‌شوند از بهتر زيستن واقعي که با آرامش و سکون روحي و اطمينان قلبي توأم باشد، دورتر مي‌شوند.

در چنين جهاني که تشريح ناکامي‌هاي آن در اين مجال ممکن نيست و آن چه مي‌شنويم و مي‌بينيم گوشه‌اي از بدبختي‌هاي جهان انساني است، و در اين جهاني که به علّت رواج خيانت، جنايت، بي‌عفّتي، پست همّتي، بي‌غيرتي، پرستش مادّيات و شهوات، دشواري‌ها روز افزون است، يگانه راه علاج براي آرام کردن روح بشر، توسّل به نيروي ايمان، تقوا، تقويت قواي اخلاقي و کنترل غرايز حيواني است.

خدايي که اين بشر را آفريده و اين غرايز را در نهاد او گذارده، مي‌دانسته است که اگر اين حرص و آز، خودخواهي و تکبّر، استبداد و جاه‌طلبي و شهوات بر اين بشر مسلّط شود، ديگر نه تنها خودش، بلکه ديگران هم آرامش نخواهند داشت. و اگر مادّيات، معشوق و محبوب و معبود او شد، در هيچ حد و اندازه و مقداري قانع نمي‌شود. و اگر تمام کهکشان‌ها را مالک شود، حرص و آزش پايان نمي‌پذيرد؛ و اگر ميليون‌ها انسان را براي منافع پليد شخصي و جاه طلبي استثمار کند يا به کشتن بدهد، آن را ناچيز شمرده و به حساب نمي‌آورد.

خداي متعال مي‌دانست که اگر اين بشر راهنمايي نشود، براي خودش و از جنس خودش خداياني مي‌سازد و بشر پرستي را در صُور مختلف، ذليلانه مي‌پذيرد و در برابر اقويا و استعمارگران به خاک مي‌افتد و آن‌ها را از يک انسان عادي، برتر مي‌شمارد و براي آن که به اخذ مقام و درجه‌اي نايل آيد، به هر پستي و تملّقي متوسّل مي‌شود.

خدايي که اين انسان را مي‌شناخت، او را راهنمايي کرد تا هم به وسيله عقل و خرد و چراغ بينشي که در نهاد او روشن کرده و هم توسّط پيامبران و راهنمايان حقيقي، راه سعادت و نيک بختي را بيابد.

راهي که به عنوان يگانه راه، به تمام مقاصد شريفه و هدف‌هاي ارزشمند انساني ختم مي‌شود و وسيله آرامش روحي، اطمينان قلب، رفع بيم و هراس و نگراني و وسواس است.

تمام برنامه‌هاي ديني براي تکميل و ترقّي انسانيت و تقويت اراده پي‌ريزي شده و حبّ فضيلت، بشردوستي و راهنمايي به سوي اهداف عالي‌تر از اهداف مادّي را مدّ نظر دارد.

برنامه عبادي رمضان

يکي از برنامه‌ها، همين برنامه «روزه ماه رمضان» است.

آيا مي‌دانيد و هيچ فکر کرده‌ايد که اجراي اين برنامه در هر سال تا چه حد انسان را به خود باز مي‌گرداند و ضمير فرد را آگاه و شعورش را بيدار مي‌سازد؟!

آيا انديشيده‌ايد که اجراي برنامه ماه رمضان توسّط انسان‌هايي که در عصر ما گرفتار مسايل مادّي وحيواني، مسابقات بيهوده، شهوت‌راني‌هاي بي‌نهايت کثيف و شرم‌آور، شرکت در مجالس لهو و لعب و رقص و قمار، مي‌گساري و صدها آفت ديگر شده‌اند، چه آثار نيک و سودمندي دارد و چگونه آنان را از منجلاب اين پليدي‌ها نجات مي‌دهد؟

کساني که در طول سال به واسطه اشتغالات مادّي حتّي براي لحظه‌اي فرصت توجّه به امور روحاني را نداشته‌اند و از وجدان انساني خود جدا شده و موج اجتماع، آنان را از اين سو به آن سو پرتاب کرده و پناهگاه و آسايشگاهي نيافته‌اند، اکنون در پناه ماه رمضان مي‌آرمند و در لذايذ روحاني و معنوي غرق مي‌شوند؛ با خدا مناجات کرده و دعا مي‌خوانند:

اللُهَّم انّي اسئَلُکَ ايماناً تُباشِرُ بِه قَلبِي...

گريه کرده و اشک مي‌ريزند؛ و با روحي سرشار از اميدواري عرض اميد نموده و دعاي:

الهِي لَوقَرَنتَنِي فِي الاصفاد، وَمَنعَتَنِي سَيبَکَ بَينَ الاشهاد، وَدَلَلتَ عَلي فَضائِحِي عُيونَ العِباد ما قطعت رجائي منک، وما صرفت تأميلي للعفو عنک انا لاانسي اياديک عندي

را زمزمه مي‌کنند که دين، منبع اميد و خدا مصدر تمام خيرات است و غير از اين مادّيات، غير از جنگ‌ها و مسابقه‌ها، خيانت‌ها و جنايت‌ها، استثمارها، پرده دري‌ها و بي‌غيرتي‌ها، غير از اين مجالس هرزه‌گي و دانس‌ها و رقص‌ها، سينماها و کاباره‌ها- که خسته‌کننده روح و تاريک کننده باطن و باعث تضعيف اعصاب و پرده خرد و بينش و کشنده غيرت و مردانگي و شخصيت است عالم ديگر و لذّت‌هاي بهتري وجود دارد.

مي‌فهمند که آدمي‌زاد مي‌تواند به مادّيات بي‌اعتنا باشد. و در مقابل شهوات، اميال تشنگي و گرسنگي، زبان، چشم‌چراني و … سر خم نکند.

مي‌فهمند که آرامش واقعي روح، در ياد خداست و در عالم فضايل انساني صفاتي مانند: راستي و درستي، شکيبايي، بشر دوستي، خدمت به هم نوع، دانش پژوهي، نيکوکاري، فروتني و دادگري وجود دارد؛ و مزاحمت، دشمني و کينه، جنگ، بي‌خانمان کردن و صفاتي از اين قبيل در آن راه ندارد.

عالم فضايل عالمي است که هر چه بشر، عالي همّت و بلندنظر باشد، زودتر در آن به مقصد مي‌رسد.

راستي، کدام مدرسه و چه مکتبي براي تربيت اين بشر، بهتر از ماه رمضان است؟

در ماه رمضان شعائر اسلام- که شعائر انسانيت و فضيلت است- زنده مي‌شود. نماز جماعت‌ها رونق يافته و در آن مساوات اسلامي و حسّ هم رديفي و هم قدمي آشکار مي‌شود.

همه مي‌فهمند که بنده يک خدا هستند و اين امتيازات مادّي بي‌ارزش است. و کسي که به خدا نزديک‌تر و خلوصش بيشتر باشد- سلطان يا رعيت، کارفرما يا کارگر، فرمانده يا سرباز ساده- محترم‌تر است.

غرورها، خودخواهي‌ها، کبرها و طمع‌ها و حسدها همه در ماه رمضان ضمن اجراي برنامه‌هايي از قبيل: ادعيه، مجالس وعظ و خطابه و … به اندازه قابل توجّه ضعيف يا نابود مي‌شود.

اگر کساني که مادّيات، چشم بصيرت آنان را کور کرده، اين برنامه‌هاي اسلامي را انجام دهند و از لذايذ مادّي کناره‌گيري نموده و به حال معنوي خود برسند، در يازده ماه ديگر سال نيز از حدود اعتدال، چندان تجاوز نمي‌کنند.

ادعيه‌اي که در ماه رمضان مي‌خوانيم، هر يک درسي آموزنده و راهنمايي براي توجّه به مصالح عموم و آسايش همگان است.

اين جمله‌ها، گوياي احساسات و خواسته‌هاي روزه‌دار است:

اللّهُمَّ ادْخِلْ عَلي اهْلِ الْقُبُورِ السُّرُورِ. الّلهُمَّ اغْنِ کُلَّ فَقير الّلهُمَّ اشْبِعْ کُلَّ جائِع...

هر يک از دعاهايي که خوانده مي‌شوند، نردبان ترقّي و تکميل خداشناسي و خداپرستي و آموزنده معارف اسلام و مبين ارتباط بنده با خداي جهان و محکم‌کننده ارکان ايمان است.

ما بايد از ماه رمضان حداکثر استفاده را برده و شکر اين خوان گسترده و نعمت بي‌دريغ را به جاي آوريم و از موائد و غذاهاي روحي آن بهره‌مند گرديم.

اتّحاد اسلامي

روزه دار عزيز! توجّه داشته باش که مسلمانان در تمام نقاط دنيا با شادي و احترام فراوان از ماه مبارک رمضان استقبال مي‌کنند و تو در اين مراسم و در اداي وظايفي که بر عهده‌داري و در اين عالي‌ترين مدرسه تربيتي و کلاس آدم سازي تنها نيستي؛ چرا که صدها ميليون همکلاس و هم‌شاگرد داري و همه با تو در اداي تکليف روزه، قرائت قرآن و دعا، و مناجات با خدا همگام هستند.

چنان بينديش که بايد با تمام اين صدها ميليون هم‌کلاس، آشنايي و دوستي داشته باشي و خير و سعادت آن‌ها و هدايت همه بشر را از خدا بخواهي!

متوجّه باش که چگونه اسلام تو را و آن‌ها را با هم مرتبط کرده، و از اين همه مليت‌هاي گوناگون و نژادهاي مختلف، يک امّت بزرگ به نام «امّت اسلام»، «امّت توحيد» و يا «امّت قرآن» ساخته است.

پس تو يک فرد از افراد اين امّت و يک عضو از اعضاي اين جامعه هستي و با آن‌ها اهل يک ملّت مي‌باشي. از اين رو بايد به سهم خود، با اين پيکري که تو عضوي از اعضاي آن هستي، همکاري کني، و معني حديث شريف نبوي صلّي‌الله عليه وآله وسلّم:

مَثَلُ المُؤمِنِين فِي تَوادهِم، وَترِاحُمِهم مَثَلُ الجَسد اذَا اشتَکي مِنهُ عُضوٌ تَداعي له سائِرهُ بِالحمي والسَهر را آشکار سازي.

متوجّه باش که تو مسلماني و بايد اسلام را مافوق هر چيز و هر کس بداني. مليت، قانون، فکر و عقيده و همه چيز تو اسلام است. آن مسلماني که در دورترين نقاط دنيا و در بين صدها هزار بيگانه اکنون روزه‌دار است، هموطن واقعي تو است و تو بايد به فکر مصالح و سعادت او باشي! او هم بايد به فکر تو باشد و هر دو، براي خير بشريت قدم برداريد.

در ماه رمضان متوجّه مي‌شويم که مرزهاي جغرافيايي، سازمان‌هاي حکومتي و … ميان مسلمانان فاصله‌اي ايجاد نمي‌کند و اين اصطلاحات و تقسيمات هيچ اثري در همبستگي قواي مسلمين ندارد.

مسلمانان بايد با التزام به احکام قرآن، ديگربار سر بلند کرده و امّت اسلام را قوّت و نشاط بخشند، و فاصله‌ها را شکسته و با آنان که قوميت‌هاي خاصّي را ترويج مي‌کنند و مي‌کوشند که ميان مسلمانان فاصله اندازند، مبارزه نمايند و اموري را که خارج از اسلام و مخالف با دعوت اسلام است، سبب امتياز و جدايي از ديگر مسلمان‌ها نسازند.

قانون و احکام روزه و نماز و ديگر تکاليف و احکام اسلامي، در همه جا يکسان است و مرزبندي‌هاي جغرافيايي، و عوامل ديگر سبب تغيير قوانين و يا چندگانگي نمي‌شود.

روزه‌دار عزيز! در اين ماه تأمّل و انديشه کن. به وضع اسلامي خود و جامعه‌ات رسيدگي کن. تا آنجا که در توان داري به اسلام و توسعه قلمرو آن، به دفاع از احکام الهي، به حفظ ملّيت خود و ساير مسلمانان خدمت کن؛ که اگر بتواني و از آن دريغ کني، مسؤول هستي و در سراي ديگر بايد جواب‌گو باشي.

ماه رمضان ماه تربيت است؛ ماه تعويض حال و روش و ماه تصميم و عزم و همّت است.

در طول اين ماه به قضاياي اسلامي، به نقشه‌هاي خائنانه دشمنان اسلام، به ميزان آمادگي خود براي دفاع از اسلام، به آينده اسلام، به يافتن بهترين راه براي تبليغ اسلام، به اتّحاد مسلمين، و به مسايل ديگر فکر کنيد و از دانشمندان و متفکّرين اسلامي استمداد نماييد تا شما را در درک صحيح مسايل و موضوعات راهنمايي کنند؛ تا دريابيد که مسايل و قضاياي اسلامي در اجتماعات ما فراموش شده و اگر به هوش نياييم و بيدار نشويم، در يک چنين اجتماع ناهنجار و مسخ شده‌اي همه چيز خود را خواهيم باخت.

پس براي ياري دين خدا بکوشيد و براي نگاه‌داري پرچم اسلام، با مال و جان فداکاري نماييد.

وَلاتَهِنُوْا وَلاتَحْزَنُوْا وَأَنتُمُ الاعْلَوْنَ إِن کُنتُم مُّؤْمِنِينَ

تعداد بازديد:147 آخرين تغييرات:98/02/28
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر