سه شنبه 25 تير 1398 - 13 ذي القعده 1440 - 16 ژولاي 2019
صفحه اصلي/دين و انديشه

سیر تحول نگاه مستشرقان به مهدویت در ۱۵۰ سال اخیر

در قالب يک رساله دانشگاهي بررسي شد؛

سير تحول نگاه مستشرقان به مهدويت در ۱۵۰ سال اخير

جلسه دفاعيه رساله دکتري با عنوان سير تحول نگاه مستشرقان به مهدويت در ۱۵۰ سال اخير نوشته زهير دهقاني آراني در پرديس فارابي دانشگاه تهران برگزار شد.

به گزارش خبرنگار مهر، جلسه دفاع از رساله دکتري زهير دهقاني آراني دانشجوي رشته مدرسي معارف اسلامي گرايش مباني نظري اسلام پرديس فارابي دانشگاه تهران با عنوان سير تحول نگاه مستشرقان به مهدويت در ۱۵۰ سال اخير تشکيل شد. استاد راهنماي اول اين رساله روح‌الله شاکري بودند و محسن الويري هم به عنوان استاد راهنماي دوم آن بود. داوري رساله را نيز مهراب صادق‌نيا، حسن رضايي هفتادر و سيدرضي موسوي گيلاني بر عهده داشتند.

در اين رساله آراي ۱۳۰ مستشرق به صورت کامل و آراي ۹۲ مستشرق نيز به صورت برگزيده در چهار دوره تاريخي مورد بررسي قرار گرفته است. ريزموضوعات نگاه مستشرقان به مهدويت دربردارنده محورهايي همچون اصالت مهدويت، مدعيان مهدويت، مهدويت نزد فرق مختلف اسلامي، نگاه شيعي به مهدويت، روايات مهدويت، علائم آخرالزمان و کارکرد سياسي مهدويت است. پژوهشگر محترم براي تدوين اين رساله به ۶۶۷ منبع مراجعه مستقيم داشته است که ۵۸۵ مورد به يکي از زبان‌هاي اروپايي و البته اغلب قريب به اتفاق به زبان انگليسي است.

اين رساله که بدون ترديد سطح مطالعات خاورپژوهي به معناي عام و مهدويت‌پژوهي غربي‌ها به صورت خاص را به شکل محسوسي در کشورمان ارتقا داده است، دست‌مايه و نقطه آغاز خوبي براي بسياري از پژوهش‌هاي آينده است. اميدوارم چاپ هر چه زودتر اين رساله در قالب کتاب اين فرصت را براي مهدويت‌پژوهان و استشراق‌پژوهان فراهم آورد.

چکيده اين رساله چنين است: مهدويت از جمله باورهاي اسلامي است که توجه #مستشرقان و محققان غربي را در ۱۵۰ سال گذشته به طور ويژه به خود معطوف کرده است. اگرچه شروع توجه غربيان به مهدويت ريشه در ظهور برخي مدعيان مهدويت در کشورهاي مختلف اسلامي در قرن نوزدهم ميلادي دارد، ولي اين تحقيقات با گذشت زمان توسعه يافته و جنبه‌هاي مختلف #منجي‌گرايي اسلامي و موضوعات پيراموني آن‌را در بر گرفته است. هدف اين نوشتار بررسي تحولات صورت گرفته در آراي مستشرقان و پژوهشگران غربي در زمينه مهدويت در طي ۱۵۰ سال اخير و تحليل زمينه‌ها و عوامل آنهاست.

براساس نتايج حاصل از پژوهش جاري و با توجه تغييرهاي صورت گرفته، مي‌توان چهار دوره را در سير تحول نظرات مستشرقان در نظر گرفت که هريک از آن‌ها داراي ويژگي‌هاي خاص و متمايز است: دوره اول از نيمه قرن نوزدهم شروع شده و تا پايان جنگ جهاني دوم ادامه دارد. ويژگي غالب اين دوره فضاي استعماري و نيز مسيونري حاکم است. دوره دوم پس از جنگ جهاني دوم تا پيروزي انقلاب اسلامي در سال ۱۹۷۹ ميلادي را در بر مي‌گيرد که در طي اين بازه زماني و با فروکش کردن جنگ در سطح کشورهاي غربي، با رشد مراکز علمي و کيفي‌تر شدن پژوهش‌ها مواجه مي‌شويم.

دوره سوم شامل سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي در ايران است که باعث توجه غربيان به عرصه‌هاي جديدي در مهدويت اسلامي / شيعي به ويژه در نمودهاي سياسي اين باور شد. سال‌هاي پس از ۲۰۰۰ ميلادي نيز دوره چهارم را پديد آورده که طي آن مستشرقان علاوه بر جزئي‌نگري و تدقيق در زيرموضوعات مهدويت، به ظهور و بروز مهدي‌گرايي در کشورهاي اسلامي توجه زيادي نشان داده‌اند.

رساله جاري که از نوع پژوهش‌هاي اکتشافي تحليلي است، سعي دارد با توصيف و تحليل مهمترين آراي غربيان در زيرموضوعات مهدويت و گونه‌شناسي آن‌ها، تغيير و تحول آرا ايشان را در طي دوره‌هاي چهارگانه نشان دهد و با ارائه آمارهاي مختلف و تحليل آن‌ها، تغييرات رويکردي، موضوعات مورد توجه و منابع به کار رفته توسط مستشرقان را بررسي نمايد. نتايج حاصل از اين رساله نشان مي‌دهد رخدادها و حوادث هر دوره در انتخاب زيرموضوعات مورد توجه مستشرقان تأثير زيادي داشته است؛ علاوه بر آن‌که با گذشت زمان و به واسطه در دسترس قرار گرفتن منابع اصيل اسلامي، آراي غربيان در مورد مهدويت از دقت و عمق بيشتري برخوردار شده است.

تعداد بازديد:16 آخرين تغييرات:98/04/22
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر