یکشنبه 27 مرداد 1398 - 16 ذي الحجه 1440 - 18 آگوست 2019
صفحه اصلي/خانواده

دلایل خلأهای فرهنگی در ترویج عفاف و حجاب چیست

گزارش مهر به مناسبت روز عفاف و حجاب؛

دلايل خلأهاي فرهنگي در ترويج عفاف و حجاب چيست

از سال‌هاي پس از انقلاب تا کنون براي ترويج حجاب و عفاف تلاش شده اما در سال‌هاي اخير شاهد ضعف‌هايي در اين حوزه بوده‌ايم که ثمره آن فراگير شدن برخي سبک‌هاي غير ايراني و غربي ميان نسل جديد است.

خبرگزاري مهر؛ گروه جامعه_ ساناز باقري راد: از دوراني که مملکت در اندروني پادشاهان خلاصه مي‌شد تا کمي جلوتر که مشروطه، انقلابي در سطح جامعه و اعتقادات مردم ايجاد کرد، حتي روزگاري که دوران شاه و شاهزاده‌اي به سر آمد و انقلاب اسلامي نقطه عطف تاريخ کشور شد، حجاب به شکل‌ها و در قالب‌هاي مختلف در جامعه ايراني حضور داشته است؛ به طوري که بر اساس شواهد تاريخي، حجاب يا پوشش زنان ايراني در دوران ايران باستان نيز وجود داشته است. هرچند که ورود دين اسلام به کشور، چهره‌اي تازه و تثبيت شده به امر حجاب بخشيد و از آن زمان به بعد، داشتن پوشش براي زنان ايراني شکلي آميخته با فرهنگ ملي و آموزه‌هاي ديني پيدا کرد.

در سال‌هاي اوليه مبارزات انقلاب، حجاب به يکي از بنيان‌هاي اصلي اعتقادات مردم و زنان جامعه تبديل شده بود و فشارهاي حکومتي براي حذف چادر يا پوشش از جريان زندگي مردم مؤثر نبود. به طوري که از ديوارهاي زندان قصر گرفته تا سنگ فرش‌هاي مسجد گوهر شاد، همگي گواه مقاومت بانوان ايراني براي حفظ حجاب است. حال با گذشت ۴۰ سال از پيروزي انقلاب اسلامي، شاهد تحولي در چهره اجتماعي عفاف و حجاب هستيم. چهره‌اي که نمود آن در ظاهر جوانان و نوجوانان کشور مشهود است.

قرار بود طي ۴ دهه اخير دستگاه‌هاي متولي در حوزه جوانان، فرهنگ، عفاف و حجاب براي آن سياست گذاري کنند و حجاب و عفت را به عنوان يکي از ارکان اصلي جامعه به نسل جديد منتقل کنند. هر چند که طي اين دوران تلاش‌ها و برنامه‌ريزي‌هاي زيادي براي تحقق اين اهداف شد و نتايج آن نيز مطلوب بود اما در اين ميان کمبودهايي نيز وجود داشته و دارد.

کمبودهايي که ثمره آن فراگير شدن برخي سبک‌ها و مدهاي غير ايراني و اغلب غربي ميان نسل جديد است. از نوع مانتوها و لباس‌هاي دختران امروزي گرفته تا تعريف عفت که در اين ميان کمي دست خوش تغييرات شده، همگي مثال‌هايي از اين خلأهاي فرهنگي است. خلأهايي که مقصر اصلي ايجاد آن را مي‌توان دستگاه‌هاي مربوطه و سياست‌گذاران دانست. نهادهايي از جمله وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي تا آموزش و پرورش و صدا و سيما تا سازمان‌هاي متولي حوزه جوانان و عفاف همگي در بيشتر شدن ضعف‌هاي فرهنگي در اين زمينه دخيل بوده اند. اما سوال اصلي آنجا است که دلايل عمده خلأهاي فرهنگي جامعه که منجر به روي آوردن برخي جوانان به سبک و مدهاي غربي شده چيست و چه کسي مسئول ترويج فرهنگ ايراني- اسلامي بوده است.

منشأ خلأهاي ترويج فرهنگ عفاف و حجاب چيست؟

در همين خصوص محسن ميرطالبي روانشناس و کارشناس ديني در گفتگو با خبرنگار مهر، در خصوص کمبودها و ضعف‌هاي فرهنگي که منجر به ايجاد آسيب‌هاي حوزه عفاف شده است، گفت: انسان موجودي آموزش پذير است و آنچه در جامعه ما کمتر به آنها بها داده شده و به تبع آن ما شاهد آسيب‌هاي فعلي هستيم، ضعف آموزش بوده است.

وي ادامه داد: متأسفانه اين ضعف‌هاي آموزشي از دوران ابتدايي و از زمان کودکي افراد در دبستان‌ها و تا بزرگسالي در دانشگاه‌ها ادامه داشته است. از سوي ديگر آموزش‌هاي ما اغلب در چهارچوب مدرسه بوده و خارج از آن به صورت تخصصي روي اين موضوع کار نشده است.

وي با اشاره به مثالي در اين باره توضيح داد: به عنوان مثال دختربچه‌هايي که به مدرسه مي‌روند، داراي مقنعه و حجاب هستند و مشاوران تربيتي در مدرسه نيز همواره از مزاياي حجاب مي‌گويند اين در حالي است که اغلب ما شاهد اين صحنه بوده ايم که بلافاصله پس از خروج کودکان از مدرسه، والدين مقنعه يا پوشش آنها را در مي‌آورند و اين ايجاد يک تناقض درباره مفهوم حجاب در ذهن کودک مي‌کند. اين امر نيز عمدتاً در ميان قشر خاصي از جامعه ديده مي‌شود و اين تناقض در ذهن کودکان باقي مي‌ماند و تأثير خود را از همان زمان تا بزرگسالي مي‌گذارد.

اين کارشناس فرهنگي، رسانه و صدا و سيما را يکي از عوامل مؤثر در مصاديق ضعف فرهنگي کشور برشمرد و تصريح کرد: نکته ديگر آن است که آموزش‌هاي ما تحت عنوان فيلم، سريال و غيره داراي تناقضات زيادي است و همين امر بر روي جامعه اثر منفي مي‌گذارد. به عنوان مثال در اغلب سريال‌ها افراد مرفه و غني جامعه با ظاهري آراسته ظاهر مي‌شوند اما افراد ضعيف و سطح پايين جامعه اغلب چادري بوده و داراي پوشش اسلامي هستند. در واقع به صورت غيرمستقيم اين تأثير را روي کودکان، نوجوانان و به طور کلي جامعه مي‌گذاريم و نشان مي‌دهيم که افراد سطح بالاي جامعه اغلب ظاهري به دور از پوشش ايراني_ اسلامي دارند.

ميرطالبي افزود: اين در حالي است که در واقعيت شمار زيادي از بانوان پزشک، جراح، نخبه و موفق کشور داراي حجاب اسلامي هستند. اما متأسفانه اين موارد در رسانه‌هاي ما کمتر نمايش داده شده است. تمام اين مسائل بر روي کودکان اثر مي‌گذارد و وقتي کودک از سن کم شاهد اين شيوه است، به اين باور مي‌رسد که يک فرد مطلوب در جامعه پوششي اين گونه دارد و به تدريج فرهنگ به سوي تهي شدن مي‌رود.

تهاجم فرهنگي و سو استفاده فرهنگ غربي از عدم الگوسازي داخلي

ميرطالبي تهاجم فرهنگي را يکي از علل مؤثر در ايجاد خلأ فرهنگي و ترويج بدحجابي و بي حجابي در جامعه دانست و تصريح کرد: از يک سو در کشور و در رسانه‌ها تصويري متناقض در ترويج حجاب ديده مي‌شود و يک فرهنگ تهي نمايش داده مي‌شود و از سوي ديگر در برنامه‌هاي خارجي و رسانه‌هاي غربي شيوه ديگري ارائه داده مي‌شود. در واقع فرهنگ غربي با عملکرد قوي خود در اين زمينه بر روي جوانان تأثير خود را مي‌گذارد و ما نيز امروزه شاهد نتيجه آن هستيم.

وي افزود: به عنوان مثال در برنامه‌هاي خارجي نوعي لباس يا شلوار پاره نمايش داده مي‌شود و چون در داخل کشور الگوي مناسبي براي جوانان تدوين نشده، جوان از آن فرهنگ غلط پيروي مي‌کند و شاهد ترويج مدهاي غربي در سطح شهر هستيم.

اين کارشناس با بيان اينکه براي تأثير گذاري بر روي جامعه نياز به کار فرهنگي خلاقانه داريم، توضيح داد: مسائل ضد فرهنگ نمود طولاني مدت دارد و بايد براي تأثيرگذاري فرهنگي به جاي انتقال مستقيم مسائل به جامعه و جوانان، آن را در قالب يک عمليات هنري و به صورت غير مستقيم منتقل کنيم. بسياري از مسائل فرهنگي نبايد به صورت علني نمايش داده شوند. بلکه بايد با شيوه‌ها و تکنيک‌هاي ظريف و خلاقانه انتقال يابند. به طوري که مخاطب در ابتدا شايد متوجه تأثير آن نشود اما در بلند مدت موضوعي را فرا مي‌گيرد و روي آن تأثير گذاشته است.

ميرطالبي با بيان اينکه شيوه تأثيرگذاري دشمن بر روي فرهنگ جامعه ايجاد جذابيت است، ابراز داشت: در تهاجم فرهنگي دشمن نيز به همين شيوه عمل مي‌کند به نحوي که با ايجاد جذابيت در مسائل ضد فرهنگي، آن را به صورت غير مستقيم اما تأثيرگذار به افراد منتقل مي‌کند. اين امر مصداق کار فرهنگي غلطي است که آنها انجام مي‌دهند و در آن موفق هستند اما ما انجام نمي‌دهيم و شاهد نتيجه منفي آن هستيم.

وي با بيان اينکه کار فرهنگي بايد همراه با هنر و خلاقيت باشد، تاکيد کرد: براي اصلاح ضعف‌هاي فرهنگي جامعه نياز به هنرمنداني که دغدغه فرهنگي داشته باشند، داريم. هنرمنداني که نکات ظريف را به نمايش گذارند و با ظرافت، خلاقيت و توجه به نکات زيباي سبک زندگي بزرگان آن را به صورت جذاب و از طريق شيوه‌هاي مختلف به جامعه منتقل کند. اما انتقال آن نبايد به صورت علني و مستقيم باشد زيرا ممکن است ايجاد مقاومت کند.

اين کارشناس در پايان تاکيد کرد: به طور کلي مهمترين مسائل تأثيرگذار در آسيب‌هاي اجتماعي امروز جامعه از جمله مسائل مربوط به عفاف و حجاب، ضعف آموزش، تضاد در مسائل آموزش، عدم تبيين الگوي مناسب از سوي رسانه و تلويزيون و عدم عمليات فرهنگي و خلاقانه بوده است.

عدم وجود نظارت بر عرضه البسه، مهم‌ترين خلأ فرهنگي کشور

اما فارغ از مصاديق فرهنگي و اجتماعي مؤثر روي ترغيب جوانان و نوجوانان به مقوله عفاف و حجاب، برخي دستگاه‌ها و نهادها نيز در ايجاد کمبودهاي الگوسازي و فرهنگي نقش داشته اند و نتيجه آن پيروي مخاطبان جوان کشور از پوشش‌هاي غربي بوده است.

يکي از موضوعات مهم در اين باره مساله عرضه پوشاک عفيفانه است. متأسفانه وضعيت عرضه حجاب و پوشاک به حدي رها شده که طراحان به خود اجازه مي‌دهند با اين موضوع مهم جامعه با سليقه شخصي و سطحي برخورد مي‌کنند. متأسفانه هيچ نظارتي بر روي نوع عرضه پوشاک به بازار و طراحي البسه وجود ندارد در نتيجه شاهد وجود مدها و لباس‌هاي متناسب با فرهنگ غربي و متعارض با فرهنگ ايراني_ اسلامي هستيم

در همين خصوص مينو اصلاني رئيس بسيج جامعه زنان کشور در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در خصوص عوامل تأثيرگذار بر روي فرهنگ جامعه و بروز مشکلات مرتبط با عفاف و حجاب، گفت: يکي از موضوعات مهم در اين باره مساله عرضه پوشاک عفيفانه است. متأسفانه وضعيت عرضه حجاب و پوشاک به حدي رها شده که طراحان به خود اجازه مي‌دهند با اين موضوع مهم جامعه با سليقه شخصي و سطحي برخورد مي‌کنند. متأسفانه هيچ نظارتي بر روي نوع عرضه پوشاک به بازار و طراحي البسه وجود ندارد در نتيجه شاهد وجود مدها و لباس‌هاي متناسب با فرهنگ غربي و متعارض با فرهنگ ايراني_ اسلامي هستيم.

وي با بيان سازمان‌هاي متولي و مسئول در اين زمينه عملکرد ضعيفي دارند، توضيح داد: متأسفانه دستگاه‌هايي همچون وزارت ارشاد و فرهنگ اسلامي، وزارتخانه صنعت، معدن و تجارت، سازمان استاندارد و سازمان گمرک‌ها همگي به نوعي متولي نظارت بر پوشاک، مد، لباس، توليدات و واردات البسه به کشور هستند. اين در حالي است که شاهد عدم توجه آنها به مسئله عفاف و حجاب و در نتيجه آن بروز معضلات فعلي هستيم. سازمان بسيج چندين بار به اين دستگاه‌ها تذکرات لازم را ابلاغ و پيشنهاد همکاري بر روي موضوعات مذکور را داده است. اما تاکنون هيچکدام از اين نهادها براي نظارت بر عفاف و همکاري با بسيج اعلام آمادگي نکرده اند.

اصلاني با بيان اينکه پوشش و حجاب تنها مختص به بانوان نيز نيست و مردان نيز ملزم به داشتن پوشش مناسب هستند، تصريح کرد: در حال حاضر در جامعه شاهد پوشش‌هاي نامناسب براي آقايان و جوانان نيز هستيم و بعضاً برخي افراد براي يافتن پوشش مناسب دچار مشکل هستند. واضح است که ضعف مديريتي دستگاه‌ها يکي از مهمترين عوامل تأثير گذار بر خلأ فرهنگي در زمينه حجاب است.

نقش مدارس و خانواده‌ها در ترغيب فرزندان به عفاف

رئيس بسيج زنان کشور با بيان اينکه يکي از عوامل مؤثر در ضعف فرهنگي در حوزه عفاف و حجاب را نبود آموزش‌هاي مناسب دانست و اظهار داشت: متأسفانه در کتاب‌هاي درسي ما بحثي درباره مفهوم حجاب، حيا و عفاف وجود ندارد و به طور تخصصي به آن پرداخته نشده است. از روند از دوران ابتدايي کودکان شروع شده و در دانشگاه‌ها نيز ادامه داد. به طوري که اغلب جوانان و نوجوانان به طور جدي با موضوع حجاب آشنا نمي‌شوند.

وي درباره نقش خانواده‌ها براي فرهنگ‌سازي در خصوص عفاف و حجاب نيز توضيح داد: خانواده به عنوان تأثيرگذارترين نهاد در تربيت افراد جامعه و در نتيجه جامعه، نياز به فرهنگ سازي براي تبيين اين موضوع دارد. خانواده‌ها نيز بايد آموزش‌هاي لازم در اين زمينه را ببيند. به عنوان مثال انجمن اوليا و مربيان مدارس به عنوان بهترين مرکز اطلاع رساني به خانواده‌ها، مي‌تواند مسائل فرهنگي لازم را به والدين منتقل کند تا شاهد فرهنگ سازي و تأثير آن در سطح جامعه باشيم.

اصلاني با اشاره به تأثير دانشگاه در رفع خلأهاي حوزه عفاف و حجاب که ناشي از ضعف فرهنگي است، عنوان کرد: دانشگاه در فرهنگ‌سازي نقش بسيار مهمي دارد و صلاح و فساد جامعه به دانشگاه بستگي دارد. به همين دليل نياز است که براي رفع اين خلأهاي فرهنگي در نسل جوان، بر روي دانشگاه‌ها و اساتيد سرمايه گذاري کنيم.
وي با اشاره به تأثير مقوله نفوذ در ايجاد شکاف‌هاي فرهنگي اظهار داشت: مقوله نفوذ و تهاجم فرهنگي با ۲۷۰ شبکه ماهواره‌اي فارسي زبان در حال تلاش براي گنجاندن فرهنگ و مد غربي و کم رنگ کردن فرهنگ ايراني_ اسلامي است. يکي از مشکلات ما نيز ضعف دستگاه‌هاي آموزشي و نظارتي در پر رنگ کردن فرهنگ داخلي يا الگو سازي است. در صورتي که بر روي اين موضوعات تمرکز کنيم مي‌توانيم معضلات اين حوزه را رفع و کنترل کنيم.

تعداد بازديد:58 آخرين تغييرات:98/04/27
نظرات

نظر شما:
نام و نام خانوادگي
پست الكترونيك
نظر